Web 2.0


Περιεχόμενα
1.1 Τι είναι το Web 2.0 και ποιες είναι οι συνθήκες που οδήγησαν σε αυτό
1.2 Βασικά χαρακτηριστικά του Web 2.0
1.3 Τα βασικά χαρακτηριστικά των εργαλείων Web 2.0 και η Οικολογία των εργαλείων
1.4 Web 2.0 στην εκπαίδευση
1.5 Κριτική και Προβληματισμοί
1.6 Βιβλιογραφία


1.1 Τι είναι το Web 2.0 και ποιες είναι οι συνθήκες που οδήγησαν σε αυτό
Η εξέλιξη της τεχνολογίας και η επανάσταση των έξυπνων κινητών (smartphones) «μετακίνησε» το διαδίκτυο από το γραφείο στην τσέπη. Ο όρος «online» (συνδεδεμένος) πλέον δεν περιορίζεται μόνο στην οθόνη του υπολογιστή. Τα κινητά και οι φωτογραφικές μηχανές έχουν μετατραπεί σε μάτια και αυτιά των σύγχρονων εφαρμογών. Γενικά όλα τα δεδομένα που συλλέγονται, παρουσιάζονται και επεξεργάζονται σε πραγματικό χρόνο (O’Reilly & Battelle, 2009; Vassileva, 2008; McLoughlin & Lee, 2008; Brown & Adler, 2008). Επίσης, λόγω της παραπάνω τεχνολογικής άνθισης, η χρήση του διαδικτύου βγήκε έξω από τα όρια της δημιουργίας προσωπικών ιστοσελίδων και παρουσιάστηκαν και άλλες μορφές δημιουργίας προσωπικού υλικού και μαζί με αυτές παρουσιάστηκε μια τεράστια αλλαγή στην κλίμακα της συμμετοχής των χρηστών. Ολοένα και περισσότεροι χρήστες άρχισαν να συνεισφέρουν και να δημιουργούν στο διαδίκτυο. Παράλληλα με την αύξηση των χρηστών παρατηρήθηκε και δημιουργία κατάλληλων μέσων (εργαλείων) τα οποία επέτρεπαν, διευκόλυναν και ενίσχυαν τη συμμετοχή των χρηστών στην παραγωγή υλικού. Οι άνθρωποι πλέον έχουν πρόσβαση σε μια τεράστια αποθήκη πληροφοριών και συμμετέχουν σε διάφορες κοινότητες που απαρτίζονται από μέλη με κοινά ενδιαφέροντα ή κοινό στόχο. Η τελευταία πρόταση αποτελεί τη βάση για την ανάλυση του όρου Web 2.0 (Crook, 2008).
Πιο συγκεκριμένα, σύμφωνα με τον Jenkins(2007) «το Web 2.0 σηματοδοτεί τη συμμετοχική κουλτούρα στην οποία υπάρχουν πολλές ευκαιρίες για κάποιον να δημιουργήσει και να συμμετάσχει στη συνεργατική μάθηση και να γίνει ένας παγκόσμιος πολίτης (πολίτης όλου του κόσμου), ικανός να επικοινωνεί και να εργάζεται σε διαφορετικά πλαίσια» (από διαφάνειες κ. Παλαιγεωργίου). Ουσιαστικά ο Jenkins μίλησε για τη συμμετοχική κουλτούρα του Web 2.0, όπου όλοι συμμετέχουν και συνεισφέρουν με τον τρόπο τους στον παγκόσμιο ιστό. Σε αυτή τη συμμετοχική κουλτούρα ο κάθε άνθρωπος μπορεί να δημιουργεί το δικό του υλικό και να το διαμοιράζεται με άλλα άτομα δηλώνοντας έτσι το παρόν του σε μια κοινωνία όπου ο καθένας συμμετέχει με το δικό του τρόπο. Μέσω αυτού του διαμοιρασμού και της συμμετοχής αυξάνονται οι πιθανότητες και οι ευκαιρίες κάποιος να μάθει και να αποκομίσει γνώση, μιας και υπάρχει ανταλλαγή απόψεων, ιδεών και υλικού. Επίσης, οποιοσδήποτε μπορεί να συμμετέχει σε διαδικτυακές κοινότητες και να μοιράζεται κοινούς στόχους και ενδιαφέροντα με τους υπολοίπους. Λόγω των παραπάνω συνεπάγεται πως το διαδίκτυο δεν έχει σύνορα, καθώς παρατηρείται ότι σε μια κοινότητα μπορούν να υπάρχουν άτομα από διαφορετικές χώρες και κουλτούρες. Η συνένωση όλων αυτών των διαφορετικών ανθρώπων, από τα διάφορα μέρη του πλανήτη, καθιστά τα άτομα παγκόσμιους πολίτες, οι οποίοι έχουν την ικανότητα να επικοινωνούν με διαφορετικούς ανθρώπους από διαφορετικούς πολιτισμούς.
Ο O’Reilly το 2004 είπε ότι «παρότι ο όρος Web 2.0 φαίνεται σαν να αναφέρεται σε μια νέα έκδοση του World Wide Web, στην πραγματικότητα δεν περιγράφει κάποια ανανέωση στις τεχνικές προδιαγραφές. Αλλά περιγράφει αλλαγές στους τρόπους με τους οποίους οι προγραμματιστές και οι χρήστες χρησιμοποιούν τον παγκόσμιο ιστό» (από διαφάνειες κ. Παλαιγεωργίου). Άρα σύμφωνα με τον O’Reilly, ο όρος «Web 2.0» αναφέρεται στην εστίαση στο χρήστη, στη σχεδίαση λογισμικού, που εξαρτάται κυρίως από τους χρήστες του, και στο περιεχόμενο, το οποίο είναι αποτέλεσμα συνεισφοράς χιλιάδων χρηστών. Παραδείγματα των παραπάνω αποτελούν τα Flickr, Wikipedia, Del.icio.us, και YouTube, των οποίων το περιεχόμενο παράγεται συνεργατικά από πολλούς χρήστες, οι οποίοι ανεβάζουν στο διαδίκτυο προσωπικά τους μηνύματα, απόψεις, φωτογραφίες, βίντεο και γενικά υλικό. Αυτό που θα πρέπει να γίνει κατανοητό είναι ότι ο χρήστης του Web 2.0 δεν είναι πλέον ένας θεατής που βλέπει απλά ιστοσελίδες, ούτε ένας πελάτης ή καταναλωτής κάποιου υλικού. Αντιθέτως ο χρήστης είναι ενεργός και συμπεριφέρεται συνεργατικά και αλτρουιστικά, μοιραζόμενος το υλικό που παρήγαγε με άλλους χρήστες.Το Web 2.0 δεν είναι μόνο για να δημιουργούμε και να μοιραζόμαστε υλικό. Η ενδυνάμωση του χρήστη σε αυτό το νέο πλαίσιο παίρνει και άλλες διαστάσεις. Τρανταχτό παράδειγμα αποτελεί η κοινοποίηση, από τους χρήστες, σημαντικών γεγονότων, ειδήσεων και φυσικών καταστροφών στο Twitter και στο YouTube. Συγκεκριμένα το Μάρτιο του 2011, άτομα δημοσίευσαν στο Twitter ειδήσεις για τον καταστροφικό σεισμό της Ιαπωνίας. Την ίδια στιγμή στο YouTube οι χρήστες ανέβαζαν βίντεο με λήψεις κατά τη διάρκεια του σεισμού. Ομοίως, το 2011 δημιουργήθηκαν ομάδες στο Facebook για την οργάνωση και την ευαισθητοποίηση των πολιτών στην Ελλάδα και στην Ισπανία, σχετικά με την πολιτική κατάσταση της κάθε χώρας.
Το παράξενο με το Web 2.0, όπως το επισήμανε ο O'Reilly το 2008, είναι ότι πρόκειται για συστήματα που γίνονται καλύτερα όσο αυξάνονται οι χρήστες τους (από διαφάνειες κ. Παλαιγεωργίου). Ίσως ο αναγνώστης αναρωτηθεί, σε αυτό το σημείο, γιατί συμβαίνει αυτό και τι ήθελε να πει ο O'Reilly; Γιατί η αύξηση των χρηστών κάνει τα συστήματα καλύτερα; Που και πως χρησιμοποιείται το Web 2.0; Επηρεάζει την καθημερινότητα; Αν ναι, σε ποιους τομείς; Οι χρήστες το χρησιμοποιούν; Αν ναι, για ποιον λόγο; Πόσοι είναι οι χρήστες του Web 2.0; Το παρόν κεφάλαιο, καθώς και τα επόμενα έρχονται να δώσουν απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα. Σιγά σιγά στο βιβλίο αυτό θα ξετυλιχτεί το νήμα του Web 2.0, έτσι ώστε στο τέλος ο αναγνώστης να καταφέρει να σχηματίσει τη δική του άποψη για τη χρησιμότητα ή μη του Web 2.0.

1.2 Βασικά χαρακτηριστικά του Web 2.0
[πάρθηκαν από τις διαφάνειες και αναλύθηκαν όπως εμείς τα καταλαβαίναμε....αναφορά από κ.Παλαιγεωργίου]
Πριν προβούμε σε οποιαδήποτε ρητή απάντηση των ερωτημάτων που τέθηκαν στην προηγούμενη ενότητα, θα πρέπει να παρουσιαστούν στον αναγνώστη τα βασικά χαρακτηριστικά του Web 2.0. Η παρουσίαση των βασικών χαρακτηριστικών θα λύσει αρκετές από τις τυχόν απορίες που έχει ο αναγνώστης, καθώς και θα απαντήσει σε αρκετά, αν όχι σε όλα τα ερωτήματα. Τα βασικά χαρακτηριστικά είναι:
Διαμοιρασμός και Συνεργασία: Οι όροι αυτοί αποτελούν δύο από τα βασικά χαρακτηριστικά του Web 2.0. Πιο συγκεκριμένα στο Web 2.0 υπάρχει συμμετοχικότητα, η οποία περιλαμβάνει το διαμοιρασμό ψηφιακών τεχνουργημάτων από ομάδες και άτομα, οι οποίοι επιτρέπουν σε διάφορα άλλα άτομα ή ομάδες να κατεβάζουν το υλικό που έχουν δημιουργήσει. Επίσης γίνεται λόγος για συλλογική νοημοσύνη ή διαφορετικά «τη σοφία των μαζών», με προσεγγίσεις που υποστηρίζουν ότι όταν εργαζόμαστε συνεργατικά και μοιραζόμαστε ιδέες, οι κοινότητες μπορούν να είναι πολύ περισσότερο παραγωγικές από ότι όταν δουλεύουμε ατομικά. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Wikipedia, το περιεχόμενο της οποίας είναι αποτέλεσμα συνεργατικής συγγραφής από εθελοντές από όλο τον κόσμο. Σε αυτό το σημείο φαίνεται και η αξία της συμμετοχής, γιατί είναι αδύνατο ένα άτομο να μπορέσει να παράγει όλο αυτό το αποτέλεσμα και να συγκεντρώσει και να καταγράψει το πλήθος των πληροφοριών.
Ανοικτότητα: Ομάδες ή άτομα επιτρέπουν σε άλλες ομάδες ή άτομα να κατεβάσουν το υλικό που έχουν δημιουργήσει. Αυτό αποτελεί ένα μικρό δείγμα από το τι μπορεί να κάνει κάποιος στο Web 2.0 λόγω της «Ανοικτότητας» που το διακατέχει. Η «Ανοικτότητα» είναι το κρίσιμο χαρακτηριστικό του Web 2.0, καθώς επιτρέπει στους χρήστες να συνδυάζουν, να συνθέτουν περιεχόμενο και να το παρέχουν σε ένα καθολικό κοινό προσκαλώντας το για αναθεωρήσεις, σχολιασμούς και επαναχρησιμοποίηση. Όσο περισσότεροι χρησιμοποιούν το υλικό, τόσο μεγαλύτερη είναι η επίδραση της δικτύωσης. Παράδειγμα αποτελεί το YouTube, όπου οι χρήστες μπορούν να ανεβάζουν βίντεο, τα οποία άλλοι χρήστες μπορούν να κατεβάσουν, να σχολιάσουν, να ψηφίσουν αλλά και να αναμεταδώσουν.
Μάθηση κατ’ απαίτηση: Ο όρος «μάθηση κατ’ απαίτηση» σημαίνει ότι οι χρήστες μαθαίνουν μέσα από τη συμμετοχή και την αλληλεπίδραση για τα πράγματα που τους ενδιαφέρουν, τη στιγμή που τους ενδιαφέρει, με τον τρόπο που τους αρέσει, παράγοντας και μόνοι τους πολλά προϊόντα, όπως κάποιες βιντεοσκοπήσεις για τη χρήση του λογισμικού (screencast/tutorial). Στο Web 2.0 η μάθηση κατ’ απαίτηση μπορεί να επιτευχθεί με διάφορους τρόπους, από τη συμμετοχή σε μια κοινότητα που προσπαθεί συλλογικά να μάθει κάτι, έως και τη χρήση προσωπικών περιβαλλόντων μάθησης (Personal Learning Environments PLE’s). Τα άτομα και οι μαθητές δεν μαθαίνουν πλέον μέσα από συστηματικά περιβάλλοντα μάθησης, όπως το σχολείο, αλλά οργανώνουν στην πραγματικότητα προσωπικά περιβάλλοντα μάθησης (π.χ. εργαλεία, πόρους) με τα οποία λύνουν τα μαθησιακά τους προβλήματα ανά πάσα στιγμή. Ένα τυπικό, απλό, PLE ενός μαθητή, για παράδειγμα, μπορεί να ενσωματώνει: α) το προσωπικό ιστολόγιο, το οποίο χρησιμοποιεί ως ημερολόγιο για να σχολιάσει το τι έμαθε, β) τις κοινωνικές επισημάνσεις σχετικές με το αντικείμενο του μαθήματος σε συνεργασία με τους «κολλητούς» του, γ) το Wiki σημειώσεων για το μάθημα που ελέγχεται από τον ίδιο και τους συμμαθητές του και δ) το κοινωνικό δίκτυο των συμμαθητών μέσω του οποίου επικοινωνούν. Ο κάθε μαθητευόμενος μπορεί να έχει το δικό του PLE, το οποίο μπορεί να το διαμορφώνει όπως αυτός επιθυμεί για να μαθαίνει αυτά που τον ενδιαφέρουν. Παράδειγμα ενός PLE φαίνεται στην παρακάτω εικόνα, όπου παρουσιάζονται οι συνδέσεις του ατόμου με τις ιστοσελίδες, με τα εργαλεία και με άλλα άτομα, ομάδες ή και οργανισμούς.


ple.png

Επικοινωνία και Αλληλεπίδραση: Ουσιαστικά μετά την εισαγωγή του Web 2.0 στην παγκόσμια πραγματικότητα, παρουσιάστηκε μεγάλη αύξηση στις δυνατότητες επικοινωνίας και αλληλεπίδρασης μέσω χρήσης του Παγκόσμιου ιστού. Δημιουργήθηκαν πολλά τεχνολογικά εργαλεία για την υποστήριξη της επικοινωνίας και της αλληλεπίδρασης καθώς και για τη συνεργασία των χρηστών. Παράδειγμα τέτοιων εργαλείων αποτελούν οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης, όπως το Facebook, το MySpace και το Hi5, οι οποίες εστιάζουν στην επικοινωνία και στην αλληλεπίδραση μεταξύ των μελών τους.
Έκφραση: Το Web 2.0 επιτρέπει και μάλιστα προωθεί την ελευθερία έκφρασης με τη δημιουργία ενός εύρους διαφορετικών εκφραστικών μέσων. Ο καθένας μπορεί να εκφραστεί με διαφορετικό τρόπο και τα ψηφιακά μέσα του δίνουν τη δυνατότητα αυτή. Αναλυτικότερα τα ψηφιακά μέσα δημιουργούν νέες ευκαιρίες για το χειρισμό μηνυμάτων, που δεν βασίζονται στο συμβατικό κείμενο και διευκολύνουν το συνδυασμό εικόνων, ήχου και βίντεο. Κάποιος μπορεί να διατηρεί ένα προσωπικό ιστολόγιο στο οποίο έχει τη δυνατότητα να γράφει κείμενο, να ανεβάσει τη μουσική που τον εκφράζει, κάποιο βίντεο που του αρέσει, φωτογραφίες και γενικότερα οτιδήποτε επιθυμεί να μοιραστεί με τους υπόλοιπους. Παρόμοια τα άτομα που χρησιμοποιούν το Facebook, εκφράζονται μέσω αυτού με σύντομα μηνύματα κατάστασης, μουσική, βίντεο κτλ. Επίσης εμφανίζονται διαρκώς νέες μορφές έκφρασης όπως το σύννεφα λέξεων (Tag clouds) και το podcast. Με το podcast ο εκπαιδευτικός μπορεί να δημιουργεί ηχητικές εκπομπές, τις οποίες ο μαθητής μπορεί να τις ακούει καθώς πηγαίνει στο σχολείο.
Έρευνα και Επιστημονική αναζήτηση: Παραπάνω είχαμε αναφερθεί στη μάθηση κατ’ απαίτηση, η οποία μπορεί να εφαρμοστεί και σε άτομα που σπουδάζουν. Όλοι μας σαν φοιτητές ή και μετέπειτα χρειάστηκε να κάνουμε κάποια έρευνα ή κάποια αναζήτηση για επιστημονικά άρθρα ή θέλαμε να δημοσιεύσουμε τα αποτελέσματα μιας έρευνας που κάναμε οι ίδιοι. Τις περισσότερες φορές αντιμετωπίσαμε προβλήματα, όπως το ότι τα επιστημονικά άρθρα ήταν δημοσιευμένα σε συγκεκριμένα περιοδικά και χρειαζόταν να είναι κάποιος συνδρομητής για να έχει πρόσβαση σε αυτά. Επίσης για να δημοσιεύσει κάποιος την έρευνα του θα έπρεπε να βρει πρώτα κάποιο συνέδριο που γίνεται, σχετικό με το αντικείμενο της έρευνας του, να ετοιμάσει το άρθρο του και να το υποβάλει εντός του χρονικού ορίου που έθετε ο εκάστοτε φορέας του συνεδρίου. Έπειτα έπρεπε να περιμένει ένα διάστημα να αξιολογηθεί το άρθρο του και αν τελικά πληρούσε τα κριτήρια της επιτροπής αξιολόγησης και επιλεγόταν το άρθρο του -ανάμεσα από εκατοντάδες άλλα- θα έπρεπε ο συγγραφέας του άρθρου να παραστεί στο συνέδριο και να πληρώσει ένα ουδόλως ευκαταφρόνητο ποσό, τόσο για τη συμμετοχή του στο συνέδριο όσο και για τη μετάβαση του σε αυτό και πιθανώς και για τη διαμονή του στην τοποθεσία διεξαγωγής του συνεδρίου. Πλέον με το Web 2.0 ο καθένας έχει τη δυνατότητα τόσο να αναζητά επιστημονικά άρθρα και πληροφορίες όσο και να δημοσιεύει την ερευνητική του δουλειά ελεύθερα. Μπορεί να δημοσιεύσει το άρθρο του σε κοινωνικά μέσα και να επιτρέψει ή να προσκαλέσει άλλα άτομα (ερευνητές και ενδιαφερόμενους) να το σχολιάσουν και να το κρίνουν, έτσι ώστε να αναζητηθεί η αλήθεια. Μπορεί ακόμα και να προκύψουν κάποια θέματα συζήτησης, συνεργασίες και επιπλέον έρευνα. Επίσης, οι χρήστες/ερευνητές εκμεταλλευόμενοι τα Web 2.0 εργαλεία μπορούν να ενημερωθούν, να ερευνήσουν, να επικοινωνήσουν, να θέσουν τους προβληματισμούς τους, να σχολιάσουν και να συζητήσουν με άλλους ερευνητές ανά τον κόσμο. Αυτό διευκολύνει και προωθεί την έρευνα και την επιστημονική αναζήτηση.
Πανταχού παρόν: Η τεχνολογική άνθιση μεταφέρει το δίκτυο από το σταθερό υπολογιστή και το φορητό στην «παλάμη» των ανθρώπων μέσω των έξυπνων κινητών. Ακόμη, τα τελευταία 2 χρόνια οι εταιρίες άρχισαν να κατασκευάζουν και να πωλούν τηλεοράσεις με δυνατότητα σύνδεσης στο διαδίκτυο. Η μεταφορά αυτή του δικτύου βοήθησε στην εξάπλωση του Web 2.0 καθιστώντας το «Πανταχού Παρόν», διότι μπορεί να ενσωματωθεί σε ποικίλες συσκευές καθημερινής χρήσης με αποτέλεσμα ο ιστός να αποκτά πολλαπλές αισθήσεις που υποστηρίζουν την εξαγωγή νέων νοημάτων (π.χ. κινητές συσκευές). Επιπλέον, παρέχεται δυνατότητα συνεισφοράς ποικίλων πληροφοριών από διαφορετικά μέσα, από οποιοδήποτε γεωγραφικό σημείο και με οποιοδήποτε τρόπο. Οι πληροφορίες μεταφέρονται από και προς παντού. Για παράδειγμα μπορεί κάποιος να δει ένα περιστατικό στο δρόμο, να το καταγράψει σε βίντεο από το κινητό του και να το διαμοιράσει εκείνη τη στιγμή στο διαδίκτυο (π.χ. στο YouTube κυκλοφορούν πολλά βίντεο που αφορούν γεγονότα πολιτικών εξελίξεων, φυσικών καταστροφών κτλ).
net.png

Τα χαρακτηριστικά που παρουσιάστηκαν παραπάνω για το Web 2.0 είναι μόνο μερικά από τα δεκάδες που διαθέτει αλλά θεωρούνται από τα πιο βασικά, σύμφωνα με τα οποία χτίστηκαν και δημιουργήθηκαν τα Web 2.0 εργαλεία. Στην ενότητα που ακολουθεί θα απαντηθούν ερωτήσεις όπως: Τι είναι τα Web 2.0 εργαλεία; Τι κοινά χαρακτηριστικά έχουν και γιατί ξεχωρίζουν από τις άλλες τεχνολογικές εφαρμογές και υπηρεσίες; Χωρίζονται σε κάποιες κατηγορίες; Αν ναι, αυτή η κατηγοριοποίηση πως γίνεται και με βάση ποια κριτήρια;


1.3 Τα βασικά χαρακτηριστικά των εργαλείων Web 2.0 και η Οικολογία των εργαλείων
Τα Web 2.0 εργαλεία είναι τεχνολογικές εφαρμογές και υπηρεσίες οι οποίες διακατέχονται σε όλες τους τις εκφάνσεις από τη φιλοσοφία του Web 2.0 και περιλαμβάνουν αρκετά από τα χαρακτηριστικά του Web 2.0. Οι περισσότερες από τις εφαρμογές και τις υπηρεσίες αυτές έχουν κάποια κοινά χαρακτηριστικά τα οποία αποτελούν τα αναγνωριστικά για το χαρακτηρισμό των εφαρμογών και των υπηρεσιών ως Web 2.0. Σύμφωνα με τον Tim O’Reilly, τον πρώτο άνθρωπο που αναφέρθηκε στον όρο Web 2.0, υπάρχουν οχτώ βασικές αρχές με βάση τις οποίες θα πρέπει να σχεδιάζονται τα Web 2.0 εργαλεία και υπηρεσίες (Rollett et al., 2007). Κάθε εφαρμογή που συγκεντρώνει τα χαρακτηριστικά αυτά μπορεί να αποκαλεστεί Web 2.0 εφαρμογή. Τα χαρακτηριστικά αυτά είναι:
The long tail: Ο όρος αυτός χρησιμοποιήθηκε για να περιγράψει ότι το μεγαλύτερο μέρος του περιεχομένου του διαδικτύου αποτελείται από πολλές μικρές ιστοσελίδες και κοινότητες. Η πλειοψηφία του ιστού αποτελείται από έναν τεράστιο αριθμό εξειδικευμένων άρθρων και θεμάτων καθώς και μικρών κοινοτήτων, τα οποία δίνουν αξία στο διαδίκτυο. Ομοίως οι Web 2.0 εφαρμογές θα πρέπει να υποστηρίζουν τη δημιουργία μεγάλου αριθμού μικρών κοινοτήτων καθώς και εξειδικευμένων άρθρων και θεμάτων (Rollett et al., 2007; Crook, 2008). Για παράδειγμα ο καθένας μπορεί να δημιουργήσει ένα δικό του ιστολόγιο στο οποίο θα μπορεί να ανεβάζει υλικό και να ανταλλάζει απόψεις με συγκεκριμένα άτομα για ένα συγκεκριμένο θέμα, π.χ. να συνομιλεί για θέματα που αφορούν το κατοικίδιό του.intel.jpgIntel Inside: Στους υπολογιστές το λογότυπο «Intel inside» αποτελεί μια ένδειξη εγγύησης όσον αφορά τη λειτουργία τους, μιας και στην απόδοση τους συνεισφέρει μια από τις μεγαλύτερες εταιρίες παγκοσμίως. Όπως και σε έναν υπολογιστή η αξία του, αναφορικά με την αποδοτικότητά του, κρίνεται από το λογότυπο της εταιρίας, έτσι και στα Web 2.0 εργαλεία η αξία τους κρίνεται από τα δεδομένα που περιέχουν. Οι παραπάνω προτάσεις συνοψίζονται στη φράση «Τα δεδομένα είναι η επόμενη μορφή του λογοτύπου ‘Intel inside’(“Data is the next ‘Intel inside’”)». Επομένως στις Web 2.0 εφαρμογές και υπηρεσίες, μεγαλύτερη βάση δίνεται στα δεδομένα παρά στο πόσο περίτεχνη και γεμάτο χαρακτηριστικά είναι η πλατφόρμα της εφαρμογής. Στην πλατφόρμα, ο κατάλογος με τα χαρακτηριστικά της μειώνεται όσο το δυνατόν περισσότερο, ώστε να είναι απλή και αποδοτική. Η απλότητα και η αποδοτικότητα μιας εφαρμογής είναι καίριας σημασίας για την επιτυχία της (Rollett et al., 2007). Παράδειγμα αποτελεί το YouTube, όπου τα δεδομένα που περιέχει, έχουν τον κυρίαρχο ρόλο. Χωρίς αυτά, το περιβάλλον δεν θα είχε καμία αξία.
Οι χρήστες προσδίδουν αξία (The Users add value): Οι χρήστες είναι υπεύθυνοι για τη δημιουργία του περιεχομένου και του υλικού. Παραδείγματος χάρη στη Wikipedia οι ίδιοι οι χρήστες δημιουργούν και επιπλέον αξιολογούν το έργο άλλων χρηστών. Η εταιρία που παρέχει την πλατφόρμα δεν παρέχει τα δεδομένα. Αντιθέτως τα δεδομένα παρέχονται και δημιουργούνται κατανεμημένα από ομότιμα και ισότιμα μέλη. Το υλικό των Web 2.0 εφαρμογών μπορεί επίσης να αποτελεί προϊόν συνεργασίας, όπου οι χρήστες συνεργάζονται για να παράγουν το τελικό προϊόν, όπως συμβαίνει με τα Wikibooks. Λόγω της συνεργασίας των χρηστών έχουν προκύψει και διάφοροι όροι όπως οι κοινωνικές επισημάνσεις (social tagging) και η συλλογική σοφία (collective intelligence) (Rollett et al., 2007). Οι κοινωνικές επισημάνσεις επιτρέπουν στους απλούς χρήστες να αναθέτουν λέξεις-κλειδιά ή ετικέτες σε αντικείμενα. Συνήθως τα αντικείμενα αυτά είναι διαδικτυακοί πόροι και οι ετικέτες γίνονται άμεσα διαθέσιμες ώστε να μπορούν και άλλοι χρήστες να τις δουν. Αντίθετα με την παραδοσιακή κατάταξη, στις κοινωνικές ετικέτες οι λέξεις-κλειδιά συνήθως επιλέγονται ελεύθερα αντί να χρησιμοποιείται ένα ελεγχόμενο λεξιλόγιο (Tonkin et al., 2008). Ο όρος συλλογική σοφία αφορά τη συλλογική γνώση των χρηστών, μέσω της συνεισφοράς πολλών ατόμων. Όταν είναι πολλά άτομα μαζί παράγεται μια «μεγαλύτερη» γνώση από αυτή που θα παραγόταν από έναν άνθρωπο μεμονωμένα (π.χ. Wikipedia) (O’Reilly & Battelle, 2009; Rollett et al., 2007).
Το δίκτυο επηρεάζει εξ’ ορισμού (Network effects by default): Είναι σχεδόν σίγουρο ότι όλοι όσοι χρησιμοποιούν τις Web 2.0 εφαρμογές, δεν σημαίνει απαραίτητα πως παράγουν έργο ή δημοσιεύουν κάτι ή επεξεργάζονται κάποιο υλικό. Πολλοί από αυτούς τους χρήστες απλά κάνουν χρήση του υλικού που παρήγαγαν άλλοι, χωρίς απαραίτητα να συνεισφέρουν. Επίσης είναι σίγουρο πως ακόμη και αυτοί που δεν συνεισφέρουν άμεσα, παράγοντας υλικό μπορούν να συνεισφέρουν έμμεσα. Διότι, μέσω των αναλύσεων της χρήσης των εφαρμογών μπορούν πάλι να παραχθούν χρήσιμα δεδομένα τα οποία μπορούν να χρησιμοποιηθούν από τους χρήστες. Όταν κάποιος αγοράζει κάτι, κάνει κάποια επιλογή ή προβάλει κάποια δεδομένα, αφήνει ένα ίχνος πίσω του. Αυτό το ίχνος μπορεί να αποτελέσει πληροφορία για κάποιους άλλους χρήστες ή ακόμη και για εταιρίες marketing και διαφήμισης (Rollett et al., 2007; Crook, 2008; O’Reilly & Battelle, 2009). Για παράδειγμα στα βίντεο του YouTube η ένδειξη για το πόσα άτομα είδαν το βίντεο, αποτελεί ένα σημαντικό δεδομένο για την αξία του περιεχομένου του βίντεο. Για το λόγο που αναλύθηκε παραπάνω έχει παρατηρηθεί ότι όσους περισσότερους χρήστες έχει μια εφαρμογή τόσο πιο μεγάλη αξία έχει για τους χρήστες που την χρησιμοποιούν. Επιπρόσθετα το αντίκτυπο των υπηρεσιών της εφαρμογής αυτής θα αυξηθεί όσο αυξάνονται οι χρήστες που την χρησιμοποιούν. Προκειμένου μια τεχνολογία να αναδιαμορφώσει την καθημερινή ζωή των ανθρώπων, θα πρέπει οι δυνατότητες της να αναγνωριστούν και να υιοθετηθούν. Πιο συγκεκριμένα, αν μια υπηρεσία χρησιμοποιείται από πολλούς χρήστες, τότε αυτό αυτόματα την κάνει ενδιαφέρουσα και έτσι ένα σύνολο νέων χρηστών θα επιθυμήσει να προσχωρήσει σε αυτήν. Από ένα σημείο και μετά όσοι δεν είναι χρήστες αυτής της υπηρεσίας θα είναι «αποκομμένοι» από τους υπόλοιπους (Rollett et al., 2007; Crook, 2008 ).
Ανοιχτό περιεχόμενο (Creative Commons): Αφορά το κατά πόσο ο χρήστης δίνει το δικαίωμα σε άλλους να χρησιμοποιήσουν το υλικό του. Το σύνολο των δικαιωμάτων, γνωστό ως Creative Commons, ενσωματώνεται χρησιμοποιώντας τη φράση «some rights reserved», που σημαίνει ότι το περιεχόμενο μέσα στις Web 2.0 εφαρμογές δεν είναι προστατευμένο με κανονισμούς και συνθήκες τόσο αυστηρούς σαν αυτούς που προστατεύουν την κλοπή μουσικής ή οπτικού υλικού. Επομένως επιτρέπεται η επαναχρησιμοποίηση του περιεχομένου ή των αποσπασμάτων, όπως εικόνες. Η επαναχρησιμοποίηση αποτελεί ένα συχνά παρατηρούμενο και επιθυμητό φαινόμενο κατά τη χρήση των Web 2.0 εφαρμογών. Τα Web 2.0 εργαλεία οφείλουν να υποστηρίζουν την ανοικτότητα του Web 2.0 (Rollett et al., 2007; Conole & Alevizou, 2010). Το χαρακτηριστικό αυτό, της ανοικτότητας, προσφέρει και κατοχυρώνει νομικά την ανακατασκευή, που σημαίνει ότι μπορεί να γίνει ανάμειξη και επανέκδοση του περιεχομένου από διαφορετικές πηγές. Παράδειγμα τέτοιας ανάμειξης και επανέκδοσης αποτελούν τα επονομαζόμενα mashups όπου χρησιμοποιούν υλικό από διάφορες πηγές, όπως φωτογραφίες από το Flickr ή χάρτες από την Google και την Yahoo, στα οποία διάφορες πηγές και εφαρμογές συγκεντρώνονται και συνδυάζονται ώστε να προκύψει μια νέα υπηρεσία, με μεγαλύτερη αξία από τις αρχικές (Rollett et al., 2007).
Σε συνεχή δοκιμαστική έκδοση (Perpetual beta): Μια τυπική Web 2.0 εφαρμογή δεν έχει κάποιον αριθμό έκδοσης αλλά κατατάσσεται στις εφαρμογές που αναπτύσσονται συνεχώς και βρίσκονται διαρκώς σε δοκιμαστική έκδοση. Αυτό ενισχύεται και από το γεγονός ότι οι χρήστες θέλουν να γνωρίζουν ότι το λογισμικό που χρησιμοποιούν αναπτύσσεται συνεχώς και πως υπάρχει μια ενεργή ομάδα ανάπτυξης που ενσωματώνει νέα χαρακτηριστικά και επιδιορθώνει τυχόν σφάλματα συνεχώς (Rollett et al., 2007). Αυτό ακριβώς φαίνεται και στο Twitter, το οποίο συνεχώς εξελίσσεται και βελτιώνεται προς όφελος των χρηστών του.
Συνεργασία, όχι έλεγχος (Cooperate, do not control): Συχνά στις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης (π.χ. Facebook), οι χρήστες δημιουργούν και μοιράζουν περιεχόμενο, συνεργάζονται, επικοινωνούν και δημοσιεύουν λεπτομέρειες για την προσωπική τους ζωή, τα ενδιαφέροντα τους και τις επιλογές τους. Για να γίνει αυτό απαιτείται οι χρήστες να έχουν εμπιστοσύνη σε αυτούς που τους παρέχουν την εφαρμογή. Για να υπάρξει εμπιστοσύνη πρέπει από τη μία μεριά οι χρήστες των Web 2.0 εφαρμογών -που συνεισφέρουν με τα δεδομένα τους- να έχουν όλον τον απαιτούμενο σεβασμό και από την άλλη οι Web 2.0 εφαρμογές να είναι ανοιχτές για το κοινό και να επιτρέπουν τη δημιουργία mashups και τη σύνδεση των υπηρεσιών τους με άλλες πλατφόρμες (Rollett et al., 2007). Πλέον οι δημιουργοί των εργαλείων δεν έχουν απέναντί τους απλούς χρήστες τους οποίους ικανοποιούν, αλλά έχουν συνεργάτες. Γι’ αυτό το λόγο επιτρέπουν στους χρήστες να δημιουργούν κοινότητες, να χρησιμοποιούν χαρακτηριστικά με τον τρόπο που θέλουν και να απαιτούν χαρακτηριστικά που διευκολύνουν την εργασία τους. Επομένως οι χρήστες είναι και συνδημιουργοί.
Το λογισμικό είναι πάνω από το επίπεδο μιας και μόνο συσκευής (Software above the level of a single device): Οι Web 2.0 εφαρμογές πρέπει να είναι σχεδιασμένες έτσι ώστε να είναι προσβάσιμες από ποικίλες διαφορετικού τύπου συσκευές (π.χ. κινητά, τηλεοράσεις, ipad, tablet pc’s κ.ά.) και όχι μόνο από επιτραπέζιους υπολογιστές. Οι Web 2.0 εφαρμογές όχι μόνο χρησιμοποιούν τον Παγκόσμιο Ιστό ως την κύρια πλατφόρμα επικοινωνίας αλλά οφείλουν να παρέχουν λογισμικό που μπορεί να χρησιμοποιηθεί και να προσπελαστεί σε διαφορετικές συσκευές και συνεπώς το λογισμικό τους είναι πάνω από το επίπεδο μιας και μόνο συσκευής (Rollett et al., 2007; Crook, 2008). Σύμφωνα με την παραπάνω ιδέα έχουν δημιουργηθεί ένα σύνολο από εφαρμογές βασισμένες στη χρήση φυλλομετρητή, οι οποίες μοιάζουν στην εμφάνιση και στον τρόπο χειρισμού τους με τις παραδοσιακές εφαρμογές ενός επιτραπέζιου υπολογιστή. Οι εφαρμογές αυτές είναι πολυμορφικές, όσον αφορά την εμφάνιση τους και τις διαδράσεις που προσφέρουν και οι χρήστες αρκεί να έχουν μια συσκευή που να έχει πρόσβαση στο διαδίκτυο και να υποστηρίζει τη χρήση φυλλομετρητή προκειμένου να έχουν πρόσβαση σε αυτές (π.χ. mobile facebook και mobile twitter). Παραδείγματα τέτοιων διαφορετικών συσκευών μπορούν να αποτελέσουν τα κινητά τηλέφωνα, τα tablet pc’s, τα PDAs κ.ά., με τα οποία οι χρήστες μπορούν να συνδεθούν στις υπηρεσίες, από οπουδήποτε, αρκεί να έχουν πρόσβαση σε κάποια σύνδεση στο διαδίκτυο (Crook, 2008).
Στο διαδίκτυο υπάρχουν υπεράριθμες υπηρεσίες και εργαλεία που βασίζονται στη φιλοσοφία των Web 2.0 εργαλείων και εφαρμογών και διαθέτουν τα χαρακτηριστικά που περιγράφηκαν παραπάνω. Το σύνολο αυτών των εργαλείων συνήθως κατηγοριοποιείται και διαχωρίζεται σύμφωνα με το τι επιλογές δίνονται στο χρήστη, ποια ακριβώς είναι η χρήση του εργαλείου, τι υπηρεσίες προσφέρει ή και συνδυάζει, ποιες είναι οι δυνατότητες του, καθώς και το είδος της τεχνολογίας που χρησιμοποιήθηκε για το σχεδιασμό του εργαλείου. Τα περισσότερα Web 2.0 εργαλεία δεν μπορούν να κατηγοριοποιηθούν εύκολα γιατί μπορεί να συνδυάζουν ποικίλες διαφορετικές υπηρεσίες που από μόνες τους αποτελούν μια κατηγορία. Σύμφωνα με τη βιβλιογραφία (CLEX - Committee of Inquiry into the Changing Learner Experience , 2009; Conole & Alevizou, 2010), αλλά και από έρευνα προέκυψαν οι εξής βασικές κατηγορίες (υπάρχουν και άλλες πολλές, απλώς αυτές αποτελούν έναν πιο αδρό διαχωρισμό):
  • Ιστολόγιο (Blogging): Ένα ημερολόγιο ή περιοδικό που βασίζεται στο διαδίκτυο, στο οποίο ένας χρήστης μπορεί να δημοσιεύσει κείμενο και ψηφιακό υλικό, ενώ άλλοι χρήστες μπορούν να τα σχολιάσουν. Παραδείγματα αποτελούν: το Blogger (http://www.blogger.com/), το LiveJournal (http://www.livejournal.com/) και το Edublogs (http://edublogs.org/).
  • Σχεδίαση σκίτσων (Cartoon Design): Πρόκειται για εργαλεία δημιουργίας διαδικτυακών κόμικ, συνήθως μέσω χρήσης φωτογραφιών. Παραδείγματα αποτελούν: το MakeBeliefsComix (http://www.makebeliefscomix.com/) και το Pixton (http://www.pixton.com/uk/).
  • Συνεργατικά προγράμματα συγγραφής και ανάγνωσης κειμένου (Collaborative Text Editors-Readers): Προγράμματα στα οποία πολλά άτομα μπορούν να δημιουργούν, να παράγουν και να αναγιγνώσκουν ένα κείμενο μαζί. Παραδείγματα αποτελούν: το Google docs (http://docs.google.com), το Springnote (http://www.springnote.com/) και το MeetingWords (http://meetingwords.com).
  • Εννοιολογικοί χάρτες και χάρτες ιδεών (Concept Mapping & Mind Mapping): Τέτοιες εφαρμογές χρησιμοποιούνται για τη δημιουργία εννοιολογικών χαρτών και την απεικόνιση ιδεών και ενεργειών που συνδέονται μεταξύ τους με μια λογική σειρά. Παραδείγματα αποτελούν: το MindMeister (http://www.mindmeister.com/) και το Comapping (http://www.comapping.com/).
  • Τηλεδιάσκεψη (Conferencing): Συνεργατικά περιβάλλοντα τηλεδιάσκεψης που επιτρέπουν τη συμμετοχή, την επικοινωνία και την αλληλεπίδραση σε πραγματικό χρόνο μέσω της χρήσης βίντεο, ήχου και συνομιλίας (chat). Παραδείγματα αποτελούν: το Edoboard (http://www.edoboard.com/), το WebEx (http://www.webex.co.uk/) και το Wiziq (http://www.wiziq.com/).
  • Συνδιάλεξη (Conversing, Text, Sound, Video Chat): Εργαλεία για την επικοινωνία μέσω διαδικτύου ενός χρήστη με έναν άλλο ή ενός χρήστη με πολλούς. Παραδείγματα αποτελούν: το Skype (http://www.skype.com/), το Paltalk (http://www.paltalk.com/) και το Babelwith.me (http://www.babelwith.me/).
  • Επεξεργασία εικόνας (Image Processing): Πρόκειται για εργαλεία δημιουργίας, επεξεργασίας (αυτόματη διόρθωση χρωμάτων φωτογραφίας, αφαίρεση κόκκινων ματιών, αλλαγή μεγέθους, περιστροφή, μοντάζ, κ.ά.) και οργάνωσης ψηφιακών φωτογραφιών, εικόνων ή/και ζωγραφιών. Παραδείγματα αποτελούν: το FotoFlexer (http://fotoflexer.com/) και το Sketchfu (http://sketchfu.com/).
  • Συγκέντρωση πληροφοριών (Data/web mash ups): Οι χρήστες μπορούν να κάνουν χρήση διαδικτυακών εργαλείων για το σχεδιασμό και την επεξεργασία ψηφιακών πολυμεσικών αρχείων και να συνδυάζουν δεδομένα από διαφορετικές πολλαπλές πηγές για να δημιουργήσουν μια νέα εφαρμογή, εργαλείο ή υπηρεσία. Παραδείγματα αποτελούν: το iGoogle (http://www.google.com/ig) και το Pageflakes (http://www.pageflakes.com/).
  • Διαμοιρασμός πολυμέσων (Media sharing): Εργαλεία για το «ανέβασμα» ή το «κατέβασμα» πολυμεσικών αρχείων για σκοπούς τηλεθέασης ή ανταλλαγής. Παραδείγματα αποτελούν: το Slideshare (http://www.slideshare.net/), το Photobucket (http://photobucket.com/), το Flickr (http://www.flickr.com/) και το YouTube (http://www.youtube.com/).
  • Μικροϊστολόγια (Microblogging): Επιτρέπουν στους χρήστες να στείλουν σύντομα κομμάτια κειμένου, συνήθως με λιγότερους από 140-200 χαρακτήρες, αλλά και φωτογραφίες ή ηχητικά κείμενα και να τα δημοσιεύσουν με σκοπό να μπορούν να είναι ορατά από τον οποιονδήποτε ή από κάποια συγκεκριμένη ομάδα που προσδιορίζεται από το δημιουργό της. Παραδείγματα αποτελούν: το Twitter (http://twitter.com/) και το Plurk (http://www.plurk.com).
  • Πίνακες ανακοινώσεων (Notice-Bulletin Boards): Εργαλεία που προσομοιώνουν τον πίνακα ανακοινώσεων στον οποίο μπορεί ένα σύνολο ατόμων να μοιραστεί ιδέες, πηγές και σκέψεις για ένα συγκεκριμένο θέμα. Παραδείγματα αποτελούν: το Corkboard.me (http://corkboard.me/) και το Wallwisher (http://www.wallwisher.com).
  • Διαδικτυακά παιχνίδια και εικονικοί κόσμοι (Online gaming and virtual worlds): Παιχνίδια που διαθέτουν περιβάλλοντα βασισμένα σε ένα συγκεκριμένο θέμα και διακρίνονται από «ζωντανές» αλληλεπιδράσεις μεταξύ των διαδικτυακών χρηστών. Παραδείγματα αποτελούν: το IMVU (http://www.imvu.com/), το Second Life (http://secondlife.com/), το Twinity (http://www.twinity.com/en), το Game Classroom (http://www.gameclassroom.com/) και το games for change (http://gamesforchange.org/).
  • Εργαλεία διαχείρισης καθημερινών εργασιών (Online To-Do Lists): Εργαλεία για τη δημιουργία, καταγραφή και διαμοίραση εργασιών που πρέπει να γίνουν. Μοιάζει με ηλεκτρονική ατζέντα στην οποία καταγράφονται όλες οι υποχρεώσεις. Παραδείγματα αποτελούν: το Voo2do (http://voo2do.com/) και το Wunderlist (http://www.wunderlist.com/).
  • Προσωπικά περιβάλλοντα μάθησης (Personal Learning Environments): Πρόκειται για εργαλεία τα οποία συγκεντρώνουν τα εργαλεία, τα δίκτυα, τους ανθρώπους και τις ιστοσελίδες που χρησιμοποιεί κάποιος προκειμένου να μαθαίνει. Παραδείγματα αποτελούν: το Symbaloo (http://www.symbalooedu.com/) και Knotebooks (http://knotebooks.com/).
  • Καταγραφή ήχου (Podcasting): Εργαλεία για καταγραφή και διαμοίραση φωνητικών αρχείων στο διαδίκτυο. Παραδείγματα αποτελούν: το Vocaroo (http://vocaroo.com/) και το PodHawk (http://www.podhawk.com/).
  • Παρουσίαση (Presentation): Εργαλεία δημιουργίας, διαχείρισης και διαμοιρασμού ηλεκτρονικών παρουσιάσεων με ενσωματωμένα πολυμέσα. Παραδείγματα αποτελούν: το Animoto (http://animoto.com/) και το Prezi (http://prezi.com/).
  • Εργαλεία διαχείρισης έργων (Project Management Tools): Εργαλεία που απευθύνονται στα μέλη μιας ομάδας και τα βοηθούν να αλληλεπιδράσουν και να συνεργαστούν μεταξύ τους από απόσταση. Παραδείγματα αποτελούν: το Wiggio (http://wiggio.com) και το Zoho Projects (http://www.zoho.com/projects/).
  • Συστήματα συστάσεων (Recommender systems): Ιστοσελίδες που συναθροίζουν και βάζουν ετικέτες στις προτιμήσεις των χρηστών για ένα συγκεκριμένο αντικείμενο προκειμένου να κάνουν αργότερα προτάσεις στο χρήστη σύμφωνα με τις προτιμήσεις του. Παραδείγματα αποτελούν: το StumbleUpon (http://www.stumbleupon.com/) και το Digg (http://digg.com/).
  • Καταγραφή βίντεο (Screencasting): Εργαλεία για την καταγραφή σε βίντεο των κινήσεων και των ενεργειών που κάνει κάποιος στην οθόνη του υπολογιστή. Μπορεί να συνοδεύεται από ήχο ή όχι. Παραδείγματα αποτελούν: το Screenjelly (http://www.screenjelly.com/) και το Screenr (http://screenr.com/).
  • Κοινωνική επισήμανση (Social bookmarking): Οι χρήστες υποβάλλουν τις ιστοσελίδες που έχουν επισημάνει σε ένα κεντρικό διαδικτυακό τόπο. Αυτές αργότερα μπορούν να βρεθούν και να τους τοποθετηθούν ετικέτες από άλλους χρήστες του ίδιου κεντρικού διαδικτυακού τόπου. Παραδείγματα αποτελούν: το del.icio.us (http://delicious.com/), το diigo (http://www.diigo.com) και το CiteULike (http://www.citeulike.org/).
  • Κοινωνικό ημερολόγιο (Social calendar): Είναι εργαλεία τα οποία παρέχουν στο χρήστη τη δυνατότητα δημιουργίας ηλεκτρονικών προσωπικών ημερολογίων, προσβάσιμων από οποιοδήποτε μέρος και από άλλους χρήστες. Έτσι διευκολύνεται ο χρήστης, ο οποίος μπορεί να κανονίζει τις συναντήσεις του, κερδίζοντας χρόνο. Παράδειγμα αποτελεί το Doodle (http://www.doodle.com).
  • Κοινωνική δικτύωση (Social networking): Πρόκειται για ιστοσελίδες που δομούν τις κοινωνικές αλληλεπιδράσεις μεταξύ των μελών τους. Τα μέλη μπορούν να δημιουργούν ομάδες και υποομάδες «φίλων». Παραδείγματα αποτελούν: το Facebook (http://www.facebook.com/), το Myspace (http://www.myspace.com/) και το LinkedIn (http://www.linkedin.com/).
  • Δημιουργία ιστοριών (Storytelling): Στην κατηγορία αυτή ανήκουν εργαλεία για την εύκολη δημιουργία διαδικτυακών (online) ιστοριών. Παραδείγματα αποτελούν: το Storybird (http://storybird.com/) και το Tikatok (http://www.tikatok.com/).
  • Σύννεφα λέξεων (Tag cloud): Τα εργαλεία αυτά δημιουργούν ένα «σύννεφο» λέξεων. Οι λέξεις οι οποίες εμφανίζονται συχνότερα στο κείμενο είναι αυτές που αναπαριστώνται στο σύννεφο. Παραδείγματα αποτελούν: το Tagul (http://tagul.com/) και το Wordle (http://www.wordle.net/).
  • Εμπόριο (Trading): Εφαρμογές για αγορά, πώληση ή ανταλλαγή προϊόντων μεταξύ των χρηστών, που διαμεσολαβούνται από διαδικτυακές επικοινωνίες. Παραδείγματα αποτελούν: το Stocktickr (http:www.stocktickr.com/) και το e-bay (www.ebay.com).
  • Επεξεργασία βίντεο (Video editing): Είναι εργαλεία τα οποία επιτρέπουν την επεξεργασία βίντεο. Παράδειγμα αποτελούν: το Masher (http://www.masher.com/) και το Stupeflix (http://www.stupeflix.com/).
  • Διαδικτυακές χρονικές ακουλουθίες (Web-based timelines): Πρόκειται για εργαλεία που δημιουργούν διαδραστικές χρονικές ακολουθίες γεγονότων. Παραδείγματα αποτελούν: το Dipity (http://www.dipity.com) και το Timetoast (http://www.timetoast.com/).
Όπως προαναφέραμε ο παραπάνω διαχωρισμός είναι αδρός και υπάρχουν πολλές περισσότερες μικρότερες κατηγορίες εξίσου σημαντικές. Στο τέλος του βιβλίου αυτού θα παρατεθούν 30 από τα καλύτερα εργαλεία που υπάρχουν από διάφορες κατηγορίες και με πιο λεπτομερή ανάλυση, έτσι ώστε ο αναγνώστης να μπορεί να σχηματίσει μια καλύτερη άποψη σχετικά με τις κατηγορίες και τα εργαλεία αυτά. Επίσης στα επόμενα κεφάλαια του βιβλίου θα παρουσιαστούν αναλυτικά εφτά από τις παραπάνω κατηγορίες.

1.4 Web 2.0 στην εκπαίδευση


Τα Web 2.0 εργαλεία και οι διαφορετικοί τρόποι δημιουργίας υλικού και επικοινωνίας των χρηστών, όχι μόνο ψυχαγωγούν τους χρήστες, αλλά δημουργούν νέους τρόπους οργάνωσης της πληροφορίας για τη διευκόλυνση της μάθησης. Οι Grand et al (2006) υποστηρίζουν ότι μπορεί να σχεδιαστεί ένα κοινωνικό λογισμικό, με χρήση Web 2.0 εργαλείων, που θα αφορά τη μάθηση. Πιο συγκεκριμένα προτείνουν τουλάχιστον τρεις θεμελιώδεις αλλαγές στον τρόπο σκέψης σχετικά με τη γνώση, την κουλτούρα, τη μάθηση και την παιδαγωγική. Αρχικά οι Grand et al (2006) επισημαίνουν ότι τα Web 2.0 εργαλεία για τη μάθηση απομακρύνονται από τα παραδοσιακά πλαίσια της διδασκαλίας. Αντίθετα, η διδασκαλία επικεντρώνεται στο μαθητή, ο οποίος δομεί και κατακτά τη γνώση μόνος του. Αυτό συμβαίνει διότι, μέσω των Web 2.0 εργαλείων, οι μέθοδοι παραγωγής της γνώσης αλλάζουν και οι μαθητές έλκονται από δραστηριότητες που είναι πιο συνεργατικές. Σύμφωνα με τα παραπάνω δημιουργούνται μεγαλύτερες ευκαιρίες για πρόσβαση, συζήτηση και διαφάνεια στην αναζήτηση της γνώσης (Conole & Alevizou, 2010).
Όλα τα παραπάνω είναι ολοφάνερα, μιας και σήμερα οι μαθητές ολοένα και περισσότερο βρίσκονται αντιμέτωποι με μια μορφή καθημερινής γνωστικής και τεχνολογικής σύγκρουσης, αφού καθημερινά αφιερώνουν πολλές ώρες με τους φίλους τους σε ιστοχώρους κοινωνικής δικτύωσης, όπως είναι το Facebook και το Twitter, παράγοντας συνεργατικά προϊόντα και διαμοιράζοντας προσωπικά δημιουργήματα. Αντίθετα όμως με την προσωπική τους ζωή, οι μαθητές, στα πλαίσια των σχολικών τους υποχρεώσεων, συνδιαλέγονται μεταξύ τους με αναχρονιστικά εργαλεία, που περισσότερο τους περιορίζουν και λιγότερο τους ενδυναμώνουν και τους κινητοποιούν. Όμως, στο εκπαιδευτικό όραμα του Web 2.0 οι μαθητές αξιοποιούν με ευκολία τον κοινωνικό ιστό, βρίσκονται πλέον στο επίκεντρο των διαδικτυακών δραστηριοτήτων, αρχικοποιούν και επηρεάζουν το πρόγραμμα σπουδών, καθώς και καθορίζουν και ρυθμίζουν τη μάθηση μόνοι τους (από διαφάνειες κ. Παλαιγεωργίου).
Σε αυτό το σημείο έρχεται να πάρει θέση η Παιδαγωγική 2.0, η οποία είναι ένα πλαίσιο, που στοχεύει να επικεντρωθεί στα επιθυμητά εκπαιδευτικά αποτελέσματα, έτσι ώστε να αξιοποιηθούν πληρέστερα τα μέσα και οι δυνατότητες για συνδεσιμότητα μέσω του Web 2.0 και των κοινωνικών εργαλείων. Προκειμένου να επιτευχθεί η Παιδαγωγική 2.0, πρέπει να ακολουθηθούν ορισμένες οδηγίες (McLoughlin & Lee, 2008):
  • Περιεχόμενο (Content): Θα πρέπει να αποτελείται από μικρές μονάδες περιεχομένου, οι οποίες αυξάνουν τη σκέψη και τη γνώση. Αυτές μπορεί να έχουν δημιουργηθεί από τους ίδιους τους μαθητές.
  • Πρόγραμμα σπουδών (Curriculum): Δεν θα πρέπει να είναι σταθερό αλλά δυναμικό, ανοικτό προς διαπραγμάτευση, με διαθεματικές ευκαιρίες και με το συνδυασμό της επίσημης και της άτυπης μάθησης.
  • Επικοινωνία (Communication): Θα πρέπει να προσφέρονται στους μαθητές πολλαπλές ευκαιρίες για ανοιχτές μορφές επικοινωνίας με πολλαπλά μέσα, στοχεύοντας στην επίτευξη της σχετικότητας, της αμεσότητας και της σαφήνειας.
  • Μαθησιακές διαδικασίες (Learning processes): Πρέπει να είναι πλαισιοθετημένες και αναστοχαστικές, να ενσωματώνουν τις διαδικασίες σκέψεις, να είναι επαναληπτικές, δυναμικές, αποδοτικές και να βασίζονται στην έρευνα.
  • Πηγές (Resources): Θα πρέπει να περιλαμβάνουν πολλαπλές επίσημες και ανεπίσημες πηγές, που κάνουν χρήση πολλών διαφορετικών μέσων. Θα πρέπει να είναι διεπιστημονικές και διαθέσιμες σε όλο τον κόσμο.
  • Υποστήριξη (Scaffolds): Επίσης θα πρέπει να προσφέρεται υποστήριξη στους μαθητές, σε περίπτωση που την χρειαστούν, από ένα δίκτυο ανθρώπων (συμμαθητές, εκπαιδευτικούς, ειδικούς, κοινότητες κτλ).
  • Μαθησιακές διεργασίες (Learning tasks): Όσον αφορά τους μαθητές, αυτοί θα πρέπει να ενασχολούνται με δραστηριότητες που θα πρέπει να είναι αυθεντικές, εξατομικευμένες, πειραματικές και μάλιστα σχεδιασμένες από τους ίδιους. Επίσης θα πρέπει να επιτρέπουν τη δημιουργία περιεχομένου και τη δοκιμή καινοτόμων ιδεών, προκαλώντας τη δημιουργικότητα των συμμετεχόντων.
Ακόμη, οι διεργασίες της μάθησης θα πρέπει να προκαλούν την αυτοανάδραση και την κριτική αναζήτηση, ώστε να ενισχύουν τη δια βίου μάθηση. Οι δραστηριότητες αυτές όμως, θα πρέπει να είναι ανοικτές προς την κοινωνία και να επιτρέπουν σε όποιον ενδιαφέρεται να εμπλακεί, καλλιεργώντας και ένα αίσθημα ευθύνης. Επιπλέον, θα πρέπει να καλλιεργούν τη διαφορετικότητα της συνεργασίας σε επίπεδο εθνικότητας, γλώσσας, χώρας και να καταργούν τα σύνορα μεταξύ των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων. Όλες αυτές οι ιδέες, στις οποίες βασίζεται η Παιδαγωγική 2.0, παρουσιάζονται στην παρακάτω εικόνα (από διαφάνειες κ. Παλαιγεωργίου).


pedagogy_2.0.jpg

Συγκεκριμένα, η Συμμετοχή (Participation) δίνει έμφαση στη συνεργασία μεταξύ καθηγητή και μαθητή, όπου και οι δύο θα μαθαίνουν ταυτόχρονα. Αυτό επιτυγχάνεται μέσω των κοινωνικών εργαλείων τα οποία διευκολύνουν τη συνεργασία των μαθητών με τους συμμαθητές τους και με το διδάσκοντα/καθοδηγητή (McLoughlin & Lee, 2008). Τα εργαλεία αυτά επιτρέπουν στους μαθητές να δημιουργούν και να διατηρούν στο διαδίκτυο τις προσωπικές τους συλλογές από ιδέες, φωτογραφίες και επισημάνσεις. Αυτές οι συλλογές επιτρέπουν στο μαθητή να εκφράζεται και να δημοσιεύει το υλικό του. Επίσης, επιτρέπουν σε άλλους χρήστες να σχολιάζουν και να σημειώνουν τις παρατηρήσεις τους πάνω στο υλικό ενός άλλου μαθητή και να ανταλλάσσουν πόρους, δημιουργώντας μικρές κοινότητες. Με αυτόν τον τρόπο ενισχύεται ο κοινωνικός εποικοδομισμός. Έτσι προστίθεται μία νέα διάσταση στη συμμετοχική μάθηση, μιας και αυξάνονται τα επίπεδα κοινωνικοποίησης και συνεργασίας μέσω της επαφής με ειδικούς, με κοινότητες και με ομάδες ομότιμων μελών (McLoughlin & Lee, 2008).
Επιπρόσθετα, υπάρχουν ενδείξεις ότι μπορούμε να βελτιώσουμε την αποτελεσματικότητα της μάθησης, δίνοντας στο μαθητή τον έλεγχο και καθιστώντας τον υπεύθυνο για την προσωπική του μάθηση. Με αυτόν τον τρόπο οι μαθητές έχουν την ελευθερία να αποφασίσουν πως να εμπλακούν στην ουσιαστική μάθηση από μόνοι τους. Ο όρος Εξατομίκευση (Personalization) συχνά συνδέεται με τη μαθητοκεντρική εκπαίδευση, που είναι μια επιθυμητή κατάσταση όπου οι μαθητές γνωρίζουν πώς να επιλέγουν και να παίρνουν αποφάσεις σχετικές με τις προσωπικές μαθησιακές τους ανάγκες (McLoughlin & Lee, 2008). Τα Web 2.0 και τα κοινωνικά εργαλεία επιτρέπουν στους μαθητές να αποφασίζουν για το πώς θα πετύχουν τους στόχους τους και πως θα καλύψουν τις ανάγκες τους για επικοινωνία και κοινωνική αλληλεπίδραση. Πέρα από την επιλογή των πηγών που θα χρησιμοποιήσουν και των ιστοχώρων που θα εγγραφούν και θα συνεισφέρουν, καθώς και των εργαλείων που θα χρησιμοποιήσουν και το πώς και το που θα τα χρησιμοποιήσουν, παρατηρούμε μία μετατόπιση της τροπικότητας της έκφρασης. Όπως αναφέρθηκε και σε προηγούμενη ενότητα τα Web 2.0 εργαλεία αλλάζουν τον τρόπο με τον οποίο οι μαθητές/χρήστες εκφράζονται (π.χ. podcasting). Υπάρχουν τέσσερα βασικά σημεία που πρέπει να εξασφαλιστούν για να επιτευχθεί η εξατομίκευση (McLoughlin & Lee, 2008): α) να διασφαλιστεί ότι οι μαθητές είναι ικανοί να παίρνουν αποφάσεις που αφορούν την εκπαίδευσή τους, β) να υπάρχει διαφοροποίηση και αναγνώριση των διαφορετικών μορφών δεξιοτήτων και γνώσεων, γ) να δημιουργούνται ποικίλα περιβάλλοντα μάθησης και δ) να περιλαμβάνουν φόρμες μαθητοκεντρικής ανάδρασης και αξιολόγησης. Η πρόκληση για τους εκπαιδευτικούς είναι να επιτρέπουν τους μαθητές να καθοδηγούνται μόνοι τους, να οικοδομούν τη γνώση τους και να έχουν τον έλεγχο της μάθησής τους. Ο ρόλος των εκπαιδευτικών είναι να παρέχουν επιλογές, να συμβουλεύουν τους μαθητές και να τους υποστηρίζουν (McLoughlin & Lee, 2008).
Επιπρόσθετα, οι μαθητές, κατά την προσέγγιση της Παιδαγωγικής 2.0, είναι σε θέση να δημιουργούν και να παράγουν ιδέες, έννοιες και γνώση. Ο απώτερος στόχος της μάθησης σε βάθος χρόνου είναι να επιτρέψει και να ενισχύσει αυτή τη μορφή της Παραγωγικότητας και της Δημιουργικότητας (Productivity). Οι εκπαιδευτικοί έχουν αρχίσει να βλέπουν ότι τα Web 2.0 εργαλεία διευκολύνουν τη συνεισφορά σε ιδέες και περιεχόμενο, μιας και επιτρέπουν στους χρήστες/μαθητές να δημιουργούν περιεχόμενο και να το διανέμουν (McLoughlin & Lee, 2008). Η παραγωγή του περιεχομένου μπορεί να γίνει μέσω σύγχρονης ή ασύγχρονης επικοινωνίας, όπως με χρήση εργαλείων συνδιάλεξης (chat), ιστολόγια, φόρουμ κ.ά.. Το είδος της πληροφορίας που χρησιμοποιείται για τη συγγραφή του περιεχομένου, μπορεί να προέρχεται από τη συλλογή πληροφοριών από περιοδικά, ιστοσελίδες, ημερολόγια και άρθρα, τα οποία οι μαθητές μοιράζονται μεταξύ τους (McLoughlin & Lee, 2008). Παραδείγματος χάρη, πολλά ελληνικά σχολεία έχουν θεσπίσει τη δημιουργία ιστολογίων, στα πλαίσια των μαθημάτων, στα οποία οι μαθητές παράγουν και ανεβάζουν υλικό, το οποίο έχουν συγκεντρώσει μέσα από έρευνα και αναζήτηση, είτε ομαδικά είτε ατομικά. Η εμπλοκή των μαθητών στην παραγωγή ενός ενιαίου αποτελέσματος ενισχύει τη δημιουργικότητά τους και τους αυξάνει το αίσθημα της ικανοποίησης.
Πέρα από την Παιδαγωγική 2.0, η Web 2.0 τεχνολογία έχει δημιουργήσει μια κουλτούρα συμμετοχικής μάθησης, που ονομάζεται Μάθηση 2.0 (Learning 2.0). Κατά τη Μάθηση 2.0 γίνεται εστίαση στο γεγονός ότι η μάθηση πρέπει να επιτυγχάνεται μέσω της συμμετοχής των μαθητών σε μια κοινότητα πρακτικής, όπου η συνεργασία παίζει πολύ σημαντικό ρόλο στο αποτέλεσμα της μάθησης (Wei-Ying et al., 2010). Ουσιαστικά ο όρος Μάθηση 2.0 είναι η συνεργατική μάθηση με χρήση εργαλείων Web 2.0 και συνδέεται με τη συνεργατική μάθηση με χρήση υπολογιστή (Computer Supporting Collaborative Learning). Η συμμετοχή στη Μάθηση 2.0 έχει θετικές επιρροές στα άτομα που εμπλέκονται με αυτή και τα οδηγεί στην ανάπτυξη δεξιοτήτων (Redecker et al., 2009). Πιο συγκεκριμένα, η εμπλοκή των χρηστών σε δραστηριότητες Μάθησης 2.0, μπορεί να εισάγει τους μαθητές στο βασικό και πολύπλοκο τομέα των ΤΠΕ, καθώς και να τους βοηθήσει να αναπτύξουν πολυμεσικές δεξιότητες (Redecker et al., 2009). Ακόμη, οι χρήστες αποκτούν γνωστικές και μαθησιακές δεξιότητες, μερικές από τις οποίες είναι η ανακλαστική σκέψη, η εκμάθηση μεθοδολογίας μάθησης και η οργάνωση. Το επίπεδο και η ταχύτητα απόκτησης των δεξιοτήτων εξαρτάται σημαντικά από το αρχικό επίπεδο ψηφιακού αλφαβητισμού του κάθε χρήστη, καθώς και από τις επικοινωνιακές και συνεργατικές δεξιότητες που έχει ο καθένας (Redecker et al., 2009). Τέλος, μέσω της χρήσης Web 2.0 περιβαλλόντων, αυξάνεται η κινητροδότηση των μαθητών και των εκπαιδευτικών, επιτρέποντας νέες και ποικίλες μαθησιακές και διδακτικές εμπειρίες. Οι εμπειρίες αυτές συνήθως είναι συναρπαστικές και ενδιαφέρουσες, συναισθηματικές και κοινωνικές, προσωπικές και συνεργατικές και πυροδοτούν την ανακάλυψη νέων τρόπων μάθησης (Redecker et al., 2009).
Όλα τα παραπάνω οφέλη που περιγράψαμε, προκύπτουν από τη χρήση διαφόρων εργαλείων στην εκπαιδευτική διαδικασία. Στην ενότητα αυτή θα παρουσιάσουμε μερικά παραδείγματα εργαλείων Web 2.0, τα οποία όμως έχουν σχεδιαστεί αποκλειστικά για την εκπαιδευτική διαδικασία:
Wiziq (http://www.wiziq.com/): Ανήκει στην κατηγορία εργαλείων τηλεδιάσκεψης (Online conferencing) και δίνει τη δυνατότητα συνεργασίας σε δασκάλους και μαθητές μέσω εικονικών τάξεων, διαδικτυακών ασκήσεων και γενικά επικοινωνίας μέσω διαδικτύου. Επιπλέον επιτρέπει τη δημοσίευση εκπαιδευτικού περιεχομένου (π.χ. διαφάνειες). Το συνεργατικό περιβάλλον τηλεδιάσκεψης επιτρέπει τη σύγχρονη εκπαιδευτική συνεργασία με τη χρήση βίντεο και ήχου ή συζήτησης (chat) και τη διαμοίραση παρουσιάσεων, εκπαιδευτικών κειμένων και εικόνων μέσω του διαδραστικού ασπροπίνακα (whiteboard). Όλα τα αντικείμενα του ασπροπίνακα μπορούν να αντιγραφούν και να επικολληθούν. Το Wiziq διαθέτει πλήρη σειρά μαθηματικών εργαλείων και όλες οι δραστηριότητες της εικονικής τάξης καταγράφονται σε αρχεία. Τέλος το Wiziq επιτρέπει το διαμοιρασμό της οθόνης (screen share). Για όλα αυτά τα χαρακτηριστικά που διαθέτει, χρησιμοποιείται από πολλά Πανεπιστήμια του εξωτερικού, όπως το Stanford, το Cambridge, το Yale και το Harvard.
wiziq.png

GoogleLitTrips (http://www.googlelittrips.com/): Ανήκει στην κατηγορία mashup και είναι ένα εργαλείο για τη διδασκαλία της λογοτεχνίας, το οποίο διαθέτει στοιχεία και από τα εργαλεία αφήγησης ιστοριών (storytelling). Διαθέτει λογοτεχνικά βιβλία για διάφορες ηλικίες, χωρισμένα ανάλογα με την ηλικία των μαθητών. Πέρα από τα λογοτεχνικά βιβλία που προτείνει και παρέχει, η κύρια υπηρεσία του είναι η δημιουργία χάρτη στο Google Earth, τον οποίο κάποιος μπορεί να επεξεργαστεί και να βάλει ειδικά βελάκια με τα οποία, πατώντας πάνω τους, μπορεί να προσθέσει πληροφορία στο σημείο εκείνο του χάρτη. Η πληροφορία μπορεί να είναι φωτογραφίες, κείμενο, βίντεο, ήχος ή κάποια διεύθυνση (url) για άλλες ιστοσελίδες. Επίσης κάποιος μπορεί να κρατά ημερολόγιο κατά τη διάρκεια που διαβάζει ένα λογοτεχνικό βιβλίο. Επιπρόσθετα, όταν κάποιος διαβάζει ένα συγκεκριμένο βιβλίο μπορεί να δει το χάρτη της εποχής και της περιοχής στην οποία εξελίχθηκε η ιστορία του βιβλίου. Ακόμη μπορεί να δει τις πόλεις και τις γειτονιές και διάφορες πληροφορίες για φυσικά φαινόμενα και καταστροφές που συνέβησαν την περίοδο εκείνη στην περιοχή που περιγράφει το βιβλίο. Μπορεί επίσης να μάθει για τις παραδόσεις και τα έθιμα της εποχής και της περιοχής. Μια ακόμη δυνατότητα που παρέχεται είναι να δει ο χρήστης τους χάρτες που αφορούν το συγγραφέα του βιβλίου και πληροφορίες για τη ζωή του. Επιπλέον, δίνεται η δυνατότητα στους μαθητές να φτιάξουν τα δικά τους google lit trips από την αρχή ή να προσθέσουν τη δική τους πληροφορία πάνω σε ήδη υπάρχοντα. Στόχος είναι να εμβαθύνουν οι μαθητές στην ιστορία του λογοτεχνικού βιβλίου και να κατανοήσουν το όλο σκηνικό μέσα στο οποίο εξελίχθηκε η ιστορία.
googlelittripnew.jpg


TeacherTube (http://www.teachertube.com): Είναι ένα εργαλείο που δίνει τη δυνατότητα στους εκπαιδευτές και στους εκπαιδευόμενους να δημοσιεύουν και να διαμοιράζονται βίντεο εκπαιδευτικού χαρακτήρα. Τα βίντεο μπορούν να αξιολογηθούν από τους επισκέπτες του ιστοτόπου.
teacher.png
Τα παραπάνω είναι μερικά παραδείγματα από εργαλεία τα οποία έχουν σχεδιαστεί αποκλειστικά για την εκπαίδευση. Υπάρχουν πολλά περισσότερα, και μάλιστα υπάρχουν και πολλά που παρ’ όλο που δεν έχουν σχεδιαστεί για την εκπαίδευση, μπορούν να χρησιμοποιηθούν με επιτυχία σε αυτήν. Στα επόμενα κεφάλαια του βιβλίου θα δούμε αναλυτικά κατηγορίες εργαλείων και παραδείγματα αυτών.

1.5 Κριτική και Προβληματισμοί


Έχει αναγνωριστεί ότι ο κοινωνικός ιστός αλλάζει τις συνθήκες για τη συμμετοχή των χρηστών, μιας και καθιστά τους χρήστες υπεύθυνους τόσο για τη χρήση των εργαλείων όσο και για την παραγωγή και ανταλλαγή του υλικού. Κάποιες φορές όμως αναπαριστά μία μορφή επανάστασης που οδηγεί προς το χειρότερο. Μερικοί μάλιστα, πιστεύουν ότι θα φέρει απώλεια στην ποιότητα της ζωής των χρηστών, αφού διαβρώνεται η ιδιωτική ζωή και η ταυτότητά τους. Επίσης υποστηρίζεται ότι τα άτομα δεν έχουν εξουσία στην προσωπική τους ζωή, μιας και νιώθουν ανίκανα να ζήσουν έξω από αυτά τα δίκτυα (CLEX - Committee of Inquiry into the Changing Learner Experience , 2009).
Η μικρή σχετικά ηλικία των Web 2.0 εφαρμογών οδηγεί σε μια σειρά προβλημάτων για τους εκπαιδευτικούς οργανισμούς. Συγκεκριμένα, παρατηρούνται κάποια εμπόδια στη χρήση των Web 2.0 στην εκπαίδευση όπως είναι οι τεχνικές απαιτήσεις. Συνολικά, η εφαρμογή των Web 2.0 εργαλείων στα εκπαιδευτικά ιδρύματα απαιτεί ένα πρότυπο επίπεδο τεχνολογικών υποδομών (hardware) και υψηλές ταχύτητες σύνδεσης στο διαδίκτυο, τόσο για μεμονωμένους χρήστες όσο και για ιδρύματα. Για παράδειγμα, χρειάζονται ειδικές τεχνικές απαιτήσεις για τη χρήση 3D εικονικών περιβαλλόντων, όπως το SecondLife, συμπεριλαμβανομένων γρήγορων υπολογιστών με 3D επιταχυνόμενες κάρτες γραφικών και σταθερές ευρυζωνικές διαδικτυακές συνδέσεις. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η ποιότητα του τεχνικού εξοπλισμού επηρεάζει άμεσα την ποιότητα της μαθησιακής διαδικασίας (Redecker et al., 2009).
Παρατηρείται ακόμη άνιση πρόσβαση στις νέες τεχνολογίες και στις ευκαιρίες συμμετοχής που προσφέρουν. Υπάρχει έλλειψη ηλεκτρονικών υπολογιστών και δημιουργείται μια ανησυχία για την ποιότητα του παραγόμενου περιεχομένου από τους χρήστες, όταν γίνεται εφαρμογή των Web 2.0 περιβαλλόντων στα εκπαιδευτικά ιδρύματα (Redecker et al., 2009). Συγκεκριμένα στον ελληνικό χώρο, παρ’ όλο που υπάρχουν στα σχολεία ηλεκτρονικοί υπολογιστές, αυτοί είναι παλιάς τεχνολογίας και δεν επαρκούν για τους μαθητές. Με αποτέλεσμα οι μαθητές να κάθονται ανά δύο ή ανά τρεις μπροστά σε έναν υπολογιστή και να έχει πρόσβαση σε αυτόν μόνο ένας μαθητής κάθε φορά, με τους υπόλοιπους να είναι απλοί παρατηρητές. Επιπλέον, η όλη κατάσταση που επικρατεί στα εργαστήρια υπολογιστών καθιστά τους εκπαιδευτικούς απρόθυμους στο να χρησιμοποιήσουν τη νέα τεχνολογία.
Παράλληλα όμως με τα τεχνολογικά εμπόδια παρατηρούνται και φαινόμενα ψηφιακού αναλφαβητισμού. Τόσο οι καθηγητές όσο και οι εκπαιδευόμενοι ποικίλουν σε βαθμό στο επίπεδο των ψηφιακών δεξιοτήτων, γεγονός που αντικατοπτρίζει το ψηφιακό χάσμα. Ένα βασικό αποτέλεσμα, από διάφορες μελέτες περιπτώσεων, είναι η γενική ανάγκη για μια συστηματική ανάπτυξη των ΤΠΕ και των Web 2.0 δεξιοτήτων και ικανοτήτων στην κατάρτιση των εκπαιδευτικών (Redecker et al., 2009). Οι εκπαιδευτικοί πρέπει να είναι ικανοί και πρόθυμοι για τη συνεχή βελτίωση και ανάπτυξη των ψηφιακών τους ικανοτήτων, ώστε να είναι σε θέση να καθοδηγήσουν και να υποστηρίξουν τους μαθητές τους (Redecker et al., 2009).
Επιπλέον, εκείνο που παρατηρείται είναι πως επειδή οι εκπαιδευτικοί δεν γνωρίζουν την τεχνολογία, διστάζουν να την εντάξουν στην εκπαιδευτική διαδικασία. Χρειάζονται κάποιον να τους καθοδηγήσει και να τους κινητροδοτήσει προκειμένου να εισάγουν την τεχνολογία στο μάθημά τους. Ακόμη, είναι γεγονός ότι δεν υπάρχει κάποιο αποθετήριο φύλλων εργασίας και γενικότερα εκπαιδευτικού υλικού, με αποτέλεσμα οι εκπαιδευτικοί να δαπανούν αρκετό χρόνο για τη σχεδίαση δραστηριοτήτων με χρήση υπολογιστή, κάτι που αποτρέπει τους εκπαιδευτικούς στο να κάνουν χρήση της τεχνολογίας.
Επίσης, οι μαθητές πρέπει να είναι εκπαιδευμένοι να χρησιμοποιούν Web 2.0 εργαλεία. Πρέπει να εξασφαλίζεται ότι όλοι οι μαθητές είναι σε θέση να χρησιμοποιούν τις περισσότερες από τις λειτουργίες των εργαλείων που προσφέρονται. Είναι απαραίτητο οι εκπαιδευτικοί να εξετάζουν εξονυχιστικά τη συνεισφορά του κάθε μαθητή, ώστε να εντοπίζονται και να αντιμετωπίζονται προβλήματα στη χρήση των Web 2.0 εργαλείων (Redecker et al., 2009).
Ακόμη, παρατηρείται ότι οι μαθητές είναι απρόθυμοι στη χρήση της τεχνολογίας στο σχολείο, γιατί οι υπολογιστές του εργαστηρίου είναι παρωχημένης τεχνολογίας σε σχέση με αυτούς που έχουν στο σπίτι τους. Επιπλέον, είναι γεγονός ότι αντιμετωπίζουν το μάθημα της Πληροφορικής σαν έναν παιδότοπο. Αυτό οφείλεται σε δύο λόγους: α) ότι μερικοί καθηγητές πληροφορικής δεν έχουν όρεξη να κάνουν μάθημα, οπότε η εύκολη λύση είναι να μπουν οι μαθητές στο διαδίκτυο και β) οι ίδιοι οι καθηγητές πληροφορικής άφησαν να εννοηθεί ότι πληροφορική σημαίνει εφαρμογές, δηλαδή συγγραφή ενός κειμένου στο word ή παρουσίαση σε ένα powerpoint. Επίσης, οι μαθητές ναι μεν είναι εξοικειωμένοι με την τεχνολογία, αλλά οι γνώσεις τους προέρχονται από την εμπειρία τους και δεν είναι αναπτυγμένες σε βάθος. Δηλαδή ξέρουν να χρησιμοποιούν κάποια εργαλεία, αλλά δεν γνωρίζουν το πώς και το γιατί γίνεται κάτι.
Συμπερασματικά, η επιτυχία της Μάθησης 2.0 εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη διαρκή παροχή κινήτρων όλων των συμμετεχόντων που εμπλέκονται στο έργο. Η κινητροδότηση, εξαρτάται από την ψηφιακή ευχέρεια των διδασκόντων και των εκπαιδευομένων, την προστιθέμενη αξία των εργαλείων των χρηστών και την παρουσίαση του έργου (Redecker et al., 2009).
Επιπρόσθετα, ο κίνδυνος ο οποίος θεωρείται ίσως ο πιο σημαντικός, αφορά την προστασία των προσωπικών δεδομένων, τόσο σε ατομικό όσο και σε συλλογικό επίπεδο. Για λόγους, λοιπόν, ασφαλείας πολλά εκπαιδευτικά ιδρύματα και πολλοί εκπαιδευτικοί είναι απρόθυμοι στη χρήση των κοινωνικών δικτύων στην εκπαιδευτική διαδικασία. Τέτοιου είδους θέματα, πρέπει να αντιμετωπιστούν από τον καθένα ξεχωριστά, σύμφωνα με τις προϋποθέσεις, τις απαιτήσεις και τις ανάγκες των αντίστοιχων ομάδων-στόχων. Υπάρχουν προτάσεις σχετικά με τις άδειες χρήσης, τη χρήση πνευματικών δικαιωμάτων (copyright), τη διαχείριση ιδιωτικότητας και τις κατευθύνσεις της κοινωνικής πληροφορικής, οι οποίες μπορούν να προσαρμοστούν ανάλογα με την περίσταση. Επίσης, ακατάλληλη ή ακούσια κοινόχρηστη πληροφορία μπορεί να χρησιμοποιηθεί για εκφοβισμό, να προσεγγισθεί από πιθανούς εργοδότες ή εκπαιδευτικά ιδρύματα και να οδηγήσει σε αδυναμία αποφυγής πράξεων του παρελθόντος και αδυναμία καινούριου ξεκινήματος (Redecker et al., 2009). Θεωρείται όμως, ότι τα παιδιά μπορούν από μόνα τους να αναπτύξουν τους ηθικούς κανόνες που απαιτούνται για να αντιμετωπίσουν ένα σύνθετο και ποικιλόμορφο κοινωνικό διαδικτυακό περιβάλλον (Jenkins et al., 2009).
Ένας ακόμη σημαντικός κίνδυνος που παρουσιάζεται είναι η αυτοκαταστροφική συμπεριφορά που παρουσιάζουν οι νέοι. Οι νέοι μπορεί να εμπλέκονται σε αυτοκαταστροφική συμπεριφορά, συμπεριλαμβανομένης της σεξουαλικής εκμετάλλευσης, τον πειραματισμό με τα ναρκωτικά και τις εγκληματικές δραστηριότητες και να μοιράζονται αυτές τις δραστηριότητές τους με άλλους, μέσα από τα κοινωνικά δίκτυα. Σε μερικά σχολεία στις Η.Π.Α. ήδη η αστυνομία ελέγχει τα ιστολόγια των μαθητών (Redecker et al., 2009).
Ένα σύνηθες φαινόμενο που εμφανίζεται, είναι η ηλεκτρονική παρενόχληση και ο διαδικτυακός εκφοβισμός (Cyberbullying), δηλαδή η σκόπιμη χρήση των ΤΠΕ, κυρίως κινητά τηλέφωνα και διαδίκτυο, ώστε να αναστατώσουν τη ζωή κάποιου. Ορισμένα εκπαιδευτικά ιδρύματα έχουν αντιδράσει σε τέτοιες περιπτώσεις μαθητών και εκπαιδευτικών, περιορίζοντας την πρόσβαση σε κοινωνικούς ιστοχώρους (Redecker et al., 2009).
Τέλος, κάνει την εμφάνισή της η ηλεκτρονική σεξουαλική παρενόχληση, η οποία συνοψίζεται στον όρο «online grooming». Ο όρος αυτός αναφέρεται στον αριθμό των τεχνικών που χρησιμοποιούνται για να εμπλέξουν το ενδιαφέρον και την εμπιστοσύνη ενός παιδιού ή ενός νεαρού ατόμου στη σεξουαλική ικανοποίηση ενός ενήλικα. Τα κοινωνικά δίκτυα είναι ευαίσθητα σε αυτού του είδους την παράνομη δραστηριότητα (Redecker et al., 2009). Το 2005 έρευνα που διεξήχθη σε δείγμα Αμερικανών εφήβων για τη διαδικτυακή ασφάλεια της νεολαίας, έδειξε ότι το 15% είχε λάβει κάποια ανεπιθύμητη σεξουαλική παρενόχληση και το 4% την είχε υποστεί, δηλαδή ο ιθύνον είτε την έχει κάνει είτε είχε προσπαθήσει να έρθει σε επαφή με το νεαρό άτομο από κοντά. Και εκείνο που φαίνεται να αυξάνει τους κινδύνους για σεξουαλική παρενόχληση δεν είναι τόσο το «ανέβασμα» προσωπικών πληροφοριών, αλλά η εθελοντική συνομιλία με αγνώστους. Ευτυχώς, λόγω αυτής της ανησυχίας που επικρατεί, οι νέοι γνωρίζουν τους κινδύνους της συνομιλίας με αγνώστους και κατανοούν τη βασική ασφάλεια του διαδικτύου (Redecker et al., 2009). Είναι απαραίτητο τα σχολεία να κατανοούν τους κινδύνους και να γνωρίζουν πώς να προλαμβάνουν και να ανταποκρίνονται σε τέτοια περιστατικά και να ενημερώνουν τους γονείς και τους μαθητές για τα νομικά ζητήματα που περιβάλλουν το θέμα. Οι μαθητές θα πρέπει να ξέρουν πώς να αναγνωρίζουν και να αναφέρουν ακατάλληλες συμπεριφορές σε ιστοσελίδες που χρησιμοποιούν (Redecker et al., 2009).
Κλείνοντας αυτό το κεφάλαιο θα πρέπει να σκεφτούμε τα λόγια του Α.Μ.Δερτούζου: «Αυτή τη στιγμή το διαδίκτυο δεν είναι τίποτε άλλο από μια συλλογή επιδειξιών και ηδονοβλεψιών, όχι με τη σεξουαλική έννοια, αλλά με την έννοια ότι από τη μια πλευρά ορισμένοι χτυπούν το στήθος και λένε «κοίτα τι έχω» και αυτή είναι η προσφορά, την οποία ή πουλάω ή παρουσιάζω σαν καύχημα. Από την άλλη μεριά υπάρχουν οι ηδονοβλεψίες οι οποίοι με το ποντικάκι πατάνε και κοιτάνε να δούνε τι υπάρχει. Όση διαφορά υπάρχει ανάμεσα στην εποχή της ατμομηχανής και του αεροπλάνου, άλλη τόση υπάρχει ανάμεσα στην Πληροφορική του σήμερα και αυτό που θα αντιπροσωπεύει στο μέλλον.» (από διαφάνειες κ. Παλαιγεωργίου).
Συνοψίζοντας, θα πρέπει όλοι να προβληματιστούμε σχετικά με τον τρόπο χρήσης των Web 2.0 τόσο σαν εργαλεία γενικής χρήσης όσο και σαν εργαλεία στην εκπαιδευτική διαδικασία. Θα πρέπει να υπάρχει ενημέρωση και να λαμβάνονται μέτρα προστασίας, ώστε να μπορέσουν να χρησιμοποιηθούν σωστά και να εφαρμοστούν ομαλά στην εκπαίδευση.


1.6 Βιβλιογραφία

Brown, J., & Adler, R. (2008). Minds on Fire: Open Education, the Long Tail, and Learning 2.0. EDUCAUSE Review, 43(1) , σσ. 16-32.
CLEX - Committee of Inquiry into the Changing Learner Experience (2009). Higher Education in a Web 2.0.
Conole, G., & Alevizou, P. (2010). A literature review of the use of Web 2.0 tools in Higher Education. Higher Education Academy, Open University of UK.
Crook, C. (2008). Web 2.0 technologies for learning at Key Stages 3 and 4. BECTA.
Jenkins, H., Purushotma, R., Weigel, M., Clinton, K., & Robison, A. (2009). Confronting the Challenges of Participatory Culture: Media Education for the 21st Century. MacArthur Foundation, MIT Press.
McLoughlin, C., & Lee, M. J. (2008). The 3 P's of Pedagogy for the Networked Society: Personalization, Participation, and Productivity. International Journal of Teaching and Learning in Higher Education, 20(1) , 10-27.
O’Reilly, T., & Battelle, J. (2009). Web Squared: Web 2.0 Five Years On. Web 2.0 Summi.
Redecker, C., Ala-Mutka, K., Bacigalupo, M., Ferrari, A., & Punie, Y. (2009). Learning 2.0: The Impact of Web 2.0 Innovations on Education and Training in Europe. EU Comission, EUR Number: 24103 EN.
Rollett, H., Lux, M., Strohmaier, M., Dosinger, G., & Tochtermann, K. (2007). The Web 2.0 way of learning with technologies. Int. J. Learning Technology, 3(1) , 87-107.
Tonkin, E., Corrado, E. M., Moulaison, H. L., Kipp, M. E., Resmini, A., Pfeiffer, H. D., και συν. (2008, January 30). Ariadne Web Magazine. Ανάκτηση May 2, 2011, από Collaborative and Social Tagging Networks: http://www.ariadne.ac.uk/issue54/tonkin-et-al/
Vassileva, J. (2008). Toward Social Learning Environments. IEEE Transactions on Learning Technologies, 1(4) , σσ. 199-214.
Wei-Ying, L., Hyo-Jeong, S., & Seng-Chee, T. (2010, August 9). eLearning 2.0 and new literacies: are social practices lagging behind? Interactive Learning Environments, 18: 3 , σσ. 203-218.

Τα Web 2.0 εργαλεία και οι διαφορετικοί τρόποι δημιουργίας υλικού και επικοινωνίας των χρηστών, όχι μόνο ψυχαγωγούν τους χρήστες, αλλά δημουργούν νέους τρόπους οργάνωσης της πληροφορίας για τη διευκόλυνση της μάθησης. Οι Grand et al (2006) υποστηρίζουν ότι μπορεί να σχεδιαστεί ένα κοινωνικό λογισμικό, με χρήση Web 2.0 εργαλείων, που θα αφορά τη μάθηση. Πιο συγκεκριμένα προτείνουν τουλάχιστον τρεις θεμελιώδεις αλλαγές στον τρόπο σκέψης σχετικά με τη γνώση, την κουλτούρα, τη μάθηση και την παιδαγωγική. Αρχικά οι Grand et al (2006) επισημαίνουν ότι τα Web 2.0 εργαλεία για τη μάθηση απομακρύνονται από τα παραδοσιακά πλαίσια της διδασκαλίας. Αντίθετα, η διδασκαλία επικεντρώνεται στο μαθητή, ο οποίος δομεί και κατακτά τη γνώση μόνος του. Αυτό συμβαίνει διότι, μέσω των Web 2.0 εργαλείων, οι μέθοδοι παραγωγής της γνώσης αλλάζουν και οι μαθητές έλκονται από δραστηριότητες που είναι πιο συνεργατικές. Σύμφωνα με τα παραπάνω δημιουργούνται μεγαλύτερες ευκαιρίες για πρόσβαση, συζήτηση και διαφάνεια στην αναζήτηση της γνώσης (Conole & Alevizou, 2010).
Όλα τα παραπάνω είναι ολοφάνερα, μιας και σήμερα οι μαθητές ολοένα και περισσότερο βρίσκονται αντιμέτωποι με μια μορφή καθημερινής γνωστικής και τεχνολογικής σύγκρουσης, αφού καθημερινά αφιερώνουν πολλές ώρες με τους φίλους τους σε ιστοχώρους κοινωνικής δικτύωσης, όπως είναι το Facebook και το Twitter, παράγοντας συνεργατικά προϊόντα και διαμοιράζοντας προσωπικά δημιουργήματα. Αντίθετα όμως με την προσωπική τους ζωή, οι μαθητές, στα πλαίσια των σχολικών τους υποχρεώσεων, συνδιαλέγονται μεταξύ τους με αναχρονιστικά εργαλεία, που περισσότερο τους περιορίζουν και λιγότερο τους ενδυναμώνουν και τους κινητοποιούν. Όμως, στο εκπαιδευτικό όραμα του Web 2.0 οι μαθητές αξιοποιούν με ευκολία τον κοινωνικό ιστό, βρίσκονται πλέον στο επίκεντρο των διαδικτυακών δραστηριοτήτων, αρχικοποιούν και επηρεάζουν το πρόγραμμα σπουδών, καθώς και καθορίζουν και ρυθμίζουν τη μάθηση μόνοι τους (από διαφάνειες κ. Παλαιγεωργίου).
Σε αυτό το σημείο έρχεται να πάρει θέση η Παιδαγωγική 2.0, η οποία είναι ένα πλαίσιο, που στοχεύει να επικεντρωθεί στα επιθυμητά εκπαιδευτικά αποτελέσματα, έτσι ώστε να αξιοποιηθούν πληρέστερα τα μέσα και οι δυνατότητες για συνδεσιμότητα μέσω του Web 2.0 και των κοινωνικών εργαλείων. Προκειμένου να επιτευχθεί η Παιδαγωγική 2.0, πρέπει να ακολουθηθούν ορισμένες οδηγίες (McLoughlin & Lee, 2008):
Περιεχόμενο (Content): Θα πρέπει να αποτελείται από μικρές μονάδες περιεχομένου, οι οποίες αυξάνουν τη σκέψη και τη γνώση. Αυτές μπορεί να έχουν δημιουργηθεί από τους ίδιους τους μαθητές.
Πρόγραμμα σπουδών (Curriculum): Δεν θα πρέπει να είναι σταθερό αλλά δυναμικό, ανοικτό προς διαπραγμάτευση, με διαθεματικές ευκαιρίες και με το συνδυασμό της επίσημης και της άτυπης μάθησης.
Επικοινωνία (Communication): Θα πρέπει να προσφέρονται στους μαθητές πολλαπλές ευκαιρίες για ανοιχτές μορφές επικοινωνίας με πολλαπλά μέσα, στοχεύοντας στην επίτευξη της σχετικότητας, της αμεσότητας και της σαφήνειας.
Μαθησιακές διαδικασίες (Learning processes): Πρέπει να είναι πλαισιοθετημένες και αναστοχαστικές, να ενσωματώνουν τις διαδικασίες σκέψεις, να είναι επαναληπτικές, δυναμικές, αποδοτικές και να βασίζονται στην έρευνα.
Πηγές (Resources): Θα πρέπει να περιλαμβάνουν πολλαπλές επίσημες και ανεπίσημες πηγές, που κάνουν χρήση πολλών διαφορετικών μέσων. Θα πρέπει να είναι διεπιστημονικές και διαθέσιμες σε όλο τον κόσμο.
Υποστήριξη (Scaffolds): Επίσης θα πρέπει να προσφέρεται υποστήριξη στους μαθητές, σε περίπτωση που την χρειαστούν, από ένα δίκτυο ανθρώπων (συμμαθητές, εκπαιδευτικούς, ειδικούς, κοινότητες κτλ).
Μαθησιακές διεργασίες (Learning tasks): Όσον αφορά τους μαθητές, αυτοί θα πρέπει να ενασχολούνται με δραστηριότητες που θα πρέπει να είναι αυθεντικές, εξατομικευμένες, πειραματικές και μάλιστα σχεδιασμένες από τους ίδιους. Επίσης θα πρέπει να επιτρέπουν τη δημιουργία περιεχομένου και τη δοκιμή καινοτόμων ιδεών, προκαλώντας τη δημιουργικότητα των συμμετεχόντων.
Ακόμη, οι διεργασίες της μάθησης θα πρέπει να προκαλούν την αυτοανάδραση και την κριτική αναζήτηση, ώστε να ενισχύουν τη δια βίου μάθηση. Οι δραστηριότητες αυτές όμως, θα πρέπει να είναι ανοικτές προς την κοινωνία και να επιτρέπουν σε όποιον ενδιαφέρεται να εμπλακεί, καλλιεργώντας και ένα αίσθημα ευθύνης. Επιπλέον, θα πρέπει να καλλιεργούν τη διαφορετικότητα της συνεργασίας σε επίπεδο εθνικότητας, γλώσσας, χώρας και να καταργούν τα σύνορα μεταξύ των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων. Όλες αυτές οι ιδέες, στις οποίες βασίζεται η Παιδαγωγική 2.0, παρουσιάζονται στην παρακάτω εικόνα (από διαφάνειες κ. Παλαιγεωργίου).