8.1 Εισαγωγή


Πολλές φορές νιώθουμε την ανάγκη να επισημάνουμε ένα άρθρο που διαβάσαμε και μας άρεσε, ένα ιστοχώρο που έχει πολλές πληροφορίες σχετικές με τα ενδιαφέροντά μας, μια εικόνα, ένα τμήμα μιας ιστοσελίδας ή ακόμα και να αφήσουμε μία σημείωση σε μία σελίδα για μελλοντική αναφορά. Έπειτα θα θέλαμε να μπορούμε να οργανώνουμε εύκολα αυτές τις επισημάνσεις και να έχουμε πρόσβαση σε αυτές από όλους τους υπολογιστές μας. Ίσως να θέλαμε να πάμε ένα βήμα πιο πέρα και να τις διαμοιράσουμε με φίλους, συνεργάτες ή ακόμη και να ανακαλύψουμε νέους πόρους που άλλοι άνθρωποι με τα δικά μας ενδιαφέροντα ανακαλύπτουν.

Αυτές τις ανάγκες κι ακόμη περισσότερες μπορούν να καλύψουν τα συστήματα κοινωνικών επισημάνσεων. Αυτά ουσιαστικά στη βασική τους μορφή αποτελούν διαδικτυακές υπηρεσίες στις οποίες οι χρήστες μπορούν να επισημαίνουν αγαπημένες ιστοσελίδες, να τις οργανώνουν σε κατηγορίες με τη χρήση ετικετών, να τις διαμοιράζουν με άλλους χρήστες, καθώς και να αποκτούν εύκολη πρόσβαση σε αυτές, κάνοντας χρήση οποιασδήποτε συσκευής με πρόσβαση στο διαδίκτυο.

Θα μπορούσαμε να πούμε ότι αποτελούν φυσική εξέλιξη των αγαπημένων στους φυλλομετρητές μας, όπου μπορούμε να αποθηκεύουμε ιστοσελίδες που επιθυμούμε να επισκεπτόμαστε συχνά. Με τη βοήθεια των κοινωνικών επισημάνσεων, η διαδικασία αυτή αποκτά κοινωνικό χαρακτήρα, επειδή μπορούμε πλέον εύκολα να διαμοιράσουμε τις ιστοσελίδες που βρίσκουμε χρήσιμες, ενώ ταυτόχρονα μας δίνεται η δυνατότητα να ανακαλύψουμε εύκολα ανθρώπους με κοινά ενδιαφέροντα και χρήσιμους πόρους που αυτοί έχουν επισημάνει. Επιπλέον, μπορούμε να ενημερωνόμαστε για τις επισημάνσεις τους σε πραγματικό χρόνο, δίνοντας μας πρόσβαση σε πόρους σχετικούς με τα ενδιαφέροντα μας που ίσως δύσκολα να ανακαλύπταμε μόνοι μας.

8.2 Κοινωνικές επισημάνσεις


bookmarks.jpg
Οι επισημάνσεις (σελιδοδείκτες, αγαπημένα ή bookmarks) είναι μία συλλογή άμεσων συνδέσμων προς ιστοσελίδες και όλοι οι φυλλομετρητές τις υποστηρίζουν. Πολύ πιθανόν να έχετε ήδη επισημάνει αρκετές ιστοσελίδες που σας άρεσαν και θέλατε να επισκεφτείτε κάποια στιγμή στο μέλλον. Το μειονέκτημα των επισημάνσεων όμως είναι ότι αποθηκεύονται τοπικά στον φυλλομετρητή που χρησιμοποιούμε και το σύστημα κατηγοριοποίησης που χρησιμοποιούν είναι συχνά δύστροπο και δεν μας επιτρέπει να ανακαλύψουμε το σύνδεσμο που επιθυμούμε εύκολα και γρήγορα, ειδικά όταν η συλλογή γίνεται μεγάλη. Επιπλέον, αν θελήσουμε να χρησιμοποιήσουμε κάποιον άλλο υπολογιστή ή φυλλομετρητή, δε θα έχουμε πρόσβαση στις επισημάνσεις μας.

Οι κοινωνικές επισημάνσεις φαίνεται να δίνουν τη λύση καθώς και μία νέα διάσταση στον τρόπο με τον οποίο διαχειριζόμαστε αυτούς τους συνδέσμους. Πλέον μπορούμε εύκολα να τους αποθηκεύουμε στο διαδίκτυο, να αποκτούμε πρόσβαση σε αυτούς από όλους τους υπολογιστές και τους φυλλομετρητές που χρησιμοποιούμε, να τους διαμοιραζόμαστε και να βρίσκουμε χρήσιμους πόρους που άλλοι χρήστες έχουν ανακαλύψει πριν από εμάς. Επιπρόσθετα, η κατηγοριοποίηση και η αναζήτηση είναι πλέον πιο απλή διαδικασία και η χρήση ετικετών (tags) αποκτά ιδιαίτερη σημασία.

tags.JPGΗ ετικέτα (tag) μπορεί να είναι μία λέξη κλειδί ή κάποιος όρος που σχετίζεται με ένα κομμάτι πληροφορίας όπως μία φωτογραφία, ένα άρθρο, ένα σύνδεσμο ή κάποιο βίντεο κλιπ. Ουσιαστικά ετικέτες σαν κι αυτή περιγράφουν το αντικείμενο και επιτρέπουν με αυτό τον τρόπο το θεματικό προσδιορισμό της πληροφορίας βάση λέξεων κλειδιά. Για παράδειγμα υποθέστε ότι έχετε πολλές φωτογραφίες και αποθηκεύετε σε αυτές ξεχωριστά διάφορες λέξεις που τις χαρακτηρίζουν, όπως τις περιοχές και τις χρονολογίες που τραβήχτηκαν ή ακόμη και τα ονόματα των ανθρώπων που εμφανίζονται. Φανταστείτε τώρα, ότι θέλετε να βρείτε τις φωτογραφίες που εμφανίζονται ταυτόχρονα δύο αγαπημένα σας πρόσωπα. Κάνετε απλά μια αναζήτηση χρησιμοποιώντας τα ονόματά τους ταυτόχρονα και βρίσκετε άμεσα τις φωτογραφίες αυτές!

Όπως βλέπουμε αποτελούν μια διαφορετική φιλοσοφία για την οργάνωση της πληροφορίας, Αρχικά χρησιμοποιήθηκαν στις κοινωνικές επισημάνσεις και στη συνέχεια επεκτάθηκαν σε άλλες βάσεις πληροφοριών. Βέβαια, δεν αποτελούν μια νέα έννοια, καθώς χρησιμοποιούνται εδώ και χρόνια από βιβλιοθηκονόμους, αλλά προκύπτει μία σημαντική διαφοροποίηση από το γεγονός ότι πλέον οι ετικέτες μπορούν να προστεθούν και να διαμοιραστούν από όλους και όχι μόνο από μια μικρή ομάδα ειδικών.
Στα συστήματα κοινωνικών επισημάνσεων, οι χρήστες κάθε φορά που επιθυμούν να αποθηκεύσουν ένα σύνδεσμο, τον χαρακτηρίζουν σημασιολογικά κάνοντας χρήση ετικετών. Προσθέτουν αυθαίρετα και σύμφωνα με τα δικά τους κριτήρια λέξεις κλειδιά, οι οποίες χαρακτηρίζουν το περιεχόμενο αυτού του σύνδεσμο. Μέσω αυτής της διαδικασίας πραγματοποιείται μια άτυπη και έμμεση κατηγοριοποίηση βάση της οποίας γίνεται εύκολη η ανάκτηση ενός επιθυμητού συνδέσμου. Με αυτό τον τρόπο, οι χρήστες δεν επιβαρύνονται γνωστικά κατά την αποθήκευση ενός συνδέσμου, αφού απλά τον επισημαίνουν με λέξεις κλειδιά και δεν χρειάζεται να τον μεταφέρουν σε μία κατηγορία που έχουν ήδη δηλώσει.

Παρόλο που σε γενικές γραμμές αυτή είναι η χρήση των ετικετών στα συστήματα κοινωνικών επισημάνσεων, σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να υπάρξουν διαφοροποιήσεις. Για παράδειγμα, η επισήμανση μπορεί να γίνεται μόνο από ειδικούς, χωρίς να δίνεται η δυνατότητα στους χρήστες να συμμετέχουν, όπως γίνεται στα άρθρα κάποιου δημοσιογραφικού ιστότοπου. Οι χρήσεις βέβαια ποικίλουν ανάλογα με τις ανάγκες σε κάθε περίπτωση, αλλά σημασία έχει η αξία που προκύπτει από αυτή την επισήμανση γενικότερα.

Σημαντικό πλεονέκτημα της χρήσης ετικετών είναι ότι απαιτεί από τους χρήστες μικρότερο επίπεδο κόστους και προσπάθειας για να επιτύχουν μία ικανοποιητική κατηγοριοποίηση, κάτι που απαιτούσε χρόνο και κόπο με τις παραδοσιακές μεθόδους αποθήκευσης σελιδοδεικτών. Επιπρόσθετο πλεονέκτημα αποκτούν οι μηχανές αναζήτησης από τα συστήματα κοινωνικών επισημάνσεων μιας και επωφελούνται από τη χρήση ετικετών στους συνδέσμους. Οι ετικέτες αξιοποιούνται ώστε να επιστραφούν καλύτερα αποτελέσματα στις αναζητήσεις που πραγματοποιούνται, κάτι το οποίο αποκτά ιδιαίτερο νόημα και αξία επειδή οι ετικέτες αποτελούν ειλικρινείς απόψεις ανθρώπων για το περιεχόμενο μιας ιστοσελίδας. Με αυτό τον τρόπο επιτυγχάνεται γρηγορότερη δεικτοδότηση στα αποτελέσματα, όπου πλέον μπορούν να αξιολογηθούν ή και να κατηγοριοποιηθούν αρκετοί πόροι.

8.3 Ιστορική αναδρομή


Η έννοια των κοινωνικών επισημάνσεων πρωτοεμφανίστηκε το 1996, παράλληλα με τη δημιουργία της ιστοσελίδας itLists.com, η οποία έκανε εφικτή τόσο την ιδιωτική όσο και τη δημόσια επισήμανση ιστοσελίδων. Τα επόμενα 3 χρόνια αρκετές εταιρίες (Clip2, Quiver, Backflip, Blink, Hotlinks) εισήλθαν ανταγωνιστικά στον χώρο των κοινωνικών επισημάνσεων με νέες υπηρεσίες και χαρακτηριστικά. Εισήγαγαν τη χρήση φακέλων για κατηγοριοποίηση των επισημάνσεων, ενώ μερικές υπηρεσίες ταξινομούσαν αυτόματα τις επισημάνσεις σε φακέλους με διαφορετικό βαθμό επιτυχίας κάθε φορά. Επιπλέον η εταιρία Blink συμπεριέλαβε κουμπιά στους φυλλομετρητές για εύκολη επισήμανση, ενώ η Backflip έδωσε τη δυνατότητα αποστολής συνδέσμων σε ηλεκτρονικό ταχυδρομείο. Δυστυχώς, η έλλειψη βιώσιμων επιχειρηματικών μοντέλων σε συνδυασμό με την κρίση των dot com εταιριών του 2001 οδήγησε την πρώτη γενιά αυτών των δικτύων στην αποτυχία.

joshua.pngΗ πρώτη αναφορά στον όρο κοινωνικές επισημάνσεις (Social Bookmarking) έγινε το 2003 με τη δημιουργία του del.icio.us, μία δωρεάν υπηρεσία. Πολλοί ειδικοί προέβλεψαν ότι θα αποτελέσει το νέο πρωτοπόρο σύστημα κοινωνικών επισημάνσεων, κάτι το οποίο επαληθεύτηκε καθώς μέσα στον πρώτο χρόνο λειτουργίας γνώρισε μαζική αποδοχή. Δημιουργός αυτής της επιτυχημένης πλατφόρμας, ο Joshua Schachter, ο οποίος δημιούργησε και το σύστημα ετικετών που χρησιμοποιείται από την υπηρεσία.

Μετά τη μεγάλη επιτυχία του del.icio.us άρχισαν να δημιουργούνται πολλά νέα συστήματα κοινωνικών επισημάνσεων. Το 2004 ξεκίνησαν να λειτουργούν τα Furl, Simpy, Citeulike, Connotea καθώς και το δημοφιλές σύστημα προτροπών StumbleUpon, το οποίο διαφοροποιήθηκε αισθητά από τα υπόλοιπα, χρησιμοποιώντας τις επισημάνσεις όλων των χρηστών για να προτείνει νέους πόρους, ανάλογα με τις προτιμήσεις κάθε χρήστη. Έπειτα το 2006 εμφανίστηκαν τα Ma.gnolia, Blue Dot (αργότερα μετονομάστηκε σε Faves), Diigo και το Connectbean, ένα σύστημα επισημάνσεων για επιχειρήσεις και οργανισμούς. Έκτοτε συνεχίζουν να εμφανίζονται διάφορα συστήματα που προσπαθούν να διαφοροποιηθούν από τα υπόλοιπα, είτε με την εισαγωγή νέων χαρακτηριστικών, είτε στοχεύοντας σε συγκεκριμένες κοινωνικές ομάδες.

8.4 Εργαλεία κοινωνικών επισημάνσεων


Όπως παρατηρήσαμε μετά τη δημιουργία του Delicious και την αποδοχή που αυτό είχε, εμφανίστηκε πλήθος νέων συστημάτων που έφεραν το χαρακτηρισμό «δίκτυο κοινωνικών επισημάνσεων». Μερικά από αυτά, θέλοντας να τα διαφοροποιήσουν από τα υπόλοιπα, τους πρόσθεσαν νέα χαρακτηριστικά πάνω από τα ήδη υπάρχοντα, δημιουργώντας μια νέα κατηγορία γνωστή και ως συστήματα προτροπών. Λόγω αυτού, μπορούμε να συναντήσουμε στο διαδίκτυο δύο είδη συστημάτων, τα οποία συνυπάρχουν κάτω από τον όρο «κοινωνικές επισημάνσεις»:
  • Τα συστήματα κοινωνικών επισημάνσεων, στα οποία οι χρήστες μπορούν να επισημαίνουν τους αγαπημένους τους συνδέσμους στο διαδίκτυο, διαμοιράζοντάς τους, σχολιάζοντάς τους και να γίνονται μέλη κοινοτήτων με παρόμοια ενδιαφέροντα και να αναζητούν πληροφορία
  • και τα συστήματα προτροπών, τα οποία διαφοροποιούνται αισθητά από τα προηγούμενα, ανακαλύπτοντας τα ίδια πληροφορίες για τους χρήστες, σύμφωνα πάντα με τα ενδιαφέροντα που έχουν δηλώσει, με τις επισημάνσεις των άλλων χρηστών, τη δημοτικότητα των σχετικών ετικετών, καθώς επίσης και την αξιολόγηση των ίδιων των χρηστών.

Παράλληλα τα τελευταία χρόνια δημιουργήθηκαν πολλά συστήματα ανοιχτού κώδικα, τα οποία συνεχίζουν να αναπτύσσονται και δίνουν τη δυνατότητα σε όποιον το επιθυμεί να τα χρησιμοποιήσει και να τα τροποποιήσει σύμφωνα με τις ανάγκες του, δημιουργώντας τελικά τη δική του πλατφόρμα κοινωνικών επισημάνσεων.

8.4.1 Diigo


Το Diigo έχει γίνει ένα απ’ τα πιο δημοφιλή συστήματα κοινωνικών επισημάνσεων και παρέχει πλήθος χαρακτηριστικών στους εγγεγραμμένους χρήστες του (http://www.diigo.com/, 2011). Αυτοί μπορούν να αποθηκεύουν συνδέσμους ιστοσελίδων ή εικόνων της επιλογής τους, ενώ επιπλέον τους δίνεται η δυνατότητα να επισημαίνουν συγκεκριμένα τμήματα μιας ιστοσελίδας ή να γράφουν σημειώσεις πάνω σε αυτά. Αυτές μπορεί να είναι ιδιωτικές, δημόσιες, ή διαμοιραζόμενες με ομάδες ανθρώπων που ονομάζονται groups. Σημαντική επίσης είναι η αποθήκευση του περιεχομένου των σελίδων για πρόσβαση ακόμη και αν αυτές σταματήσουν να λειτουργούν, αλλά αυτή είναι μία δυνατότητα που έγκειται σε περιορισμούς.

diigo.png

Η υπηρεσία προσφέρεται δωρεάν σε όλους, αλλά παρέχονται και λογαριασμοί με επιπλέον δυνατότητες έναντι πληρωμής. Σε αυτούς δεν εμφανίζονται διαφημίσεις, γίνεται εφικτή η αναζήτηση σε όλο το κείμενο των αποθηκευμένων συνδέσμων, ενώ επιπρόσθετα αναιρούνται οι περιορισμοί στην αποθήκευση περιεχομένου των σελίδων και άλλων χαρακτηριστικών, όπως είναι το πλήθος των εικόνων που μπορούμε να αποθηκεύσουμε (http://www.brighthub.com/education/k-12/articles/62228.aspx, 2010).

Στην παρακάτω εικόνα μπορούμε να παρατηρήσουμε την αρχική οθόνη του Diigo αμέσως μετά τη σύνδεσή μας.

diigo.jpg
  1. Αυτός είναι ο σύνδεσμος που οδηγεί στην αρχική σελίδα, δηλαδή αυτή που βλέπετε. Από αυτή αποκτάμε πρόσβαση σε όλες τις επισημάνσεις μας και στις περισσότερες επιλογές του Diigo.
  2. Από εδώ μπορείτε να έχετε πρόσβαση στο προσωπικό σας δίκτυο και να βρείτε τις επισημάνσεις των ανθρώπων που ακολουθείτε.
  3. Μπορείτε να δημιουργήσετε κάποια ομάδα ή να συμμετέχετε σε κάποιες που υπάρχουν ήδη, μέσω των οποίων μπορείτε να διαμοιραστείτε πόρους, να ερευνήσετε και να οικοδομήσετε νέα γνώση συνεργατικά με ανθρώπους που μοιράζεστε κοινά ενδιαφέροντα.
  4. Εδώ θα βρείτε τις πιο δημοφιλείς επισημάνσεις για το τελευταίο διάστημα στην κοινότητα του Diigo από τις οποίες μπορείτε να αναγνωρίσετε ποια είναι τα τρέχοντα ενδιαφέροντα της κοινότητας.
  5. Αποκτάτε πρόσβαση στο προφίλ και στις ρυθμίσεις σας.
  6. Μπορείτε να βρείτε εργαλεία για να χρησιμοποιήσετε με τον φυλλομετρητή της επιλογής σας και έτσι να εμπλουτίσετε την εμπειρία που έχει να προσφέρει το Diigo. Τα εργαλεία αυτά σας παρέχουν διάφορες ευκολίες, όπως είναι η γρήγορη επισήμανση μιας ιστοσελίδας χωρίς να φύγετε ποτέ από αυτή.
  7. Αναζήτηση πόρων, χρηστών και ομάδων μπορεί να πραγματοποιηθεί από εδώ.
  8. Φιλτράρετε τους επισημασμένους πόρους σας με ετικέτες της επιλογής σας.
  9. Επισημάνετε ένα νέο πόρο από αυτή την επιλογή.
  10. Οι κατηγορίες πόρων που μπορούν να επισημανθούν στο Diigo. Πέραν της βασικής λειτουργίας αποθήκευσης και διαχείρισης των επισημάνσεων, το εργαλείο δίνει την δυνατότητα αποθήκευσης των εικόνων και φωτογραφιών που ο χρήστης επιθυμεί να συγκεντρώσει, με το ανάλογο σχολιασμό αυτών. Φυσικά, η λειτουργία «Διαβάστε Αργότερα» αποτελεί ένα δυνατό στοιχείο του Diigo μια και δίνει την δυνατότητα στον χρήστη να χαρακτηρίσει γενικά τις σελίδες που τον ενδιαφέρουν (αλλά δεν έχει χρόνο) για ανάγνωση.
  11. Συχνά χρησιμοποιημένες και πρόσφατες ετικέτες. Μπορείτε να επιλέξετε όσες θέλετε για να φιλτράρετε τα αποτελέσματα.
  12. Από εδώ μπορείτε να δημιουργήσετε λίστες με συγκεκριμένους πόρους που θέλετε να οργανώσετε ή να διαμοιράσετε.
  13. Εδώ εμφανίζονται οι ίδιοι οι πόροι.
  14. Τέλος, ανάλογα με την επιλογή σας μπορείτε να αλλάξετε τον τρόπο που εμφανίζονται οι πόροι σας, να επιλέξετε αν θέλετε να δείτε τους ιδιωτικούς ή τους δημόσιους, καθώς και το αρχείο ροής αυτών.

8.4.2 StumbleUpon


Το StumbleUpon ανήκει στην υπο-κατηγορία των συστημάτων προτροπής και ουσιαστικά χρησιμοποιεί τους πόρους που επισημαίνουν οι χρήστες του, ώστε να προτείνει νέο, ανάλογο, περιεχόμενο (http://www.stumbleupon.com/, 2011). Η πιο συνηθισμένη χρήση του StumbleUpon αποτυπώνεται σε 3 βασικά χαρακτηριστικά – δυνατότητες που προσφέρει στους χρήστες: α) Διαχειρίζεται, όπως και υπόλοιπα συστήματα, τις κοινωνικές επισημάνσεις των χρηστών, β) επιτρέπει στους χρήστες να δηλώσουν τα ενδιαφέροντά τους, και γ) Προτείνει κατάλληλους συνδέσμους στους χρήστες ανάλογα με τα ενδιαφέροντά τους.

su.png

Πιο απλά, ο χρήστης αρχικά επιλέγει τα ενδιαφέροντα του μέσα από μια μεγάλη λίστα. Κάθε φορά που το επιθυμεί επιλέγει κάποια από αυτά ή όλα και το σύστημα ξεκινά να τους εμφανίζει σειριακά σχετικές ιστοσελίδες. Έπειτα μπορεί να αξιολογήσει κάθε σελίδα επιλέγοντας αν του άρεσε ή όχι. Αν του άρεσε αποθηκεύεται στη λίστα των αγαπημένων του και το σύστημα ξεκινά σιγά σιγά να αναγνωρίζει τις προτιμήσεις του χρήστη ώστε στο μέλλον να του προτείνει ιστοσελίδες πιο σχετικές. Το σύστημα πλαισιώνεται από σύνολο δυνατοτήτων όπως σχολιασμός, συζητήσεις, συμμετοχής σε ομάδες συγκεκριμένων ενδιαφερόντων ή αξιολόγηση των προτιμήσεων άλλων χρηστών. Παρά τη διαφοροποίηση του από άλλα συστήματα κοινωνικών επισημάνσεων όπως το Diigo, στηρίζεται και αυτό στις επισημάνσεις των χρηστών, επάνω στις οποίες έχουν αναπτυχθεί όλες αυτές οι δυνατότητες.

Στην παρακάτω εικόνα μπορούμε να παρατηρήσουμε την αρχική οθόνη του StumbleUpon αμέσως μετά τη σύνδεσή μας.

stumbleupon.jpg
  1. Πρόσβαση στην αρχική σελίδα του StumbleUpon
  2. Από αυτή τη σελίδα αποκτάτε πρόσβαση σε προτεινόμενους ή δημοφιλείς πόρους που έχουν σχέση με τα ενδιαφέροντά σας (και στους πόρους που έχετε διαμοιράσει)
  3. Από εδώ μπορείτε είτε να επισημάνετε ένα νέο πόρο, είτε να δείτε όλες τις επισημάνσεις που έχετε κάνει
  4. Μπορείτε να βρείτε άτομα που γνωρίζεται και χρησιμοποιούν την υπηρεσία μέσω του facebook ή του ηλεκτρονικού ταχυδρομείου σας
  5. Αυτό είναι το προσωπικό σας μενού από το οποίο μπορείτε να έχετε πρόσβαση σε λειτουργίες που αφορούν το λογαριασμό σας, όπως είναι τα μηνύματα, οι επιλογές του προφίλ ή η βοήθεια.
  6. Αυτή η επιλογή σας οδηγεί σε ένα διαφορετικό περιβάλλον από το οποίο σας προτείνονται πόροι ένας-ένας ξεχωριστά. Ουσιαστικά φορτώνονται σελίδες σε όλο το παράθυρο και υπάρχει μία μικρή μπάρα στην κορυφή με διάφορες επιλογές του StumbleUpon όπως η επισήμανση ή η διαμοίραση του πόρου
  7. Πρόσβαση ή πληροφορίες του τρόπου επισήμανσης στην υπηρεσία
  8. Τέλος, από εδώ μπορείτε να δείτε και να επεξεργαστείτε αν θέλετε τα ενδιαφέροντα σας

Το περιβάλλον προτάσεων πόρων μπορούμε να το δούμε στην παρακάτω εικόνα.

su2.jpg

  1. Κάνοντας κλικ εδώ, μας προτείνεται ένας νέος πόρος (ιστοσελίδα)
  2. Αν μας ενδιαφέρει ο πόρος, μπορούμε να τον επισημάνουμε από εδώ
  3. Προβολή επιπρόσθετων πόρων σχετικών με τον εμφανιζόμενο
  4. Διαμοιρασμός του πόρου μέσω δημοφιλών υπηρεσιών
  5. Προβολή πόρων σχετικών με κάποια άλλα ενδιαφέροντά μας ή εμφάνιση των σχολίων που έκαναν άλλοι χρήστες για αυτόν τον πόρο
  6. Προβολή των αγαπημένων σας πόρων (επισημάνσεων) και επιστροφή στην αρχική σελίδα
  7. Προβολή του πόρου (ιστοσελίδα) που μας προτείνεται σύμφωνα με τις προτιμήσεις μας

Tip: Connotea
Αξίζει επίσης να δείτε το Connotea, το οποίο αποτελεί μία δωρεάν υπηρεσία διαχείρισης αναφορών και κοινωνικών επισημάνσεων και δημιουργήθηκε ένα χρόνο μετά τη δημοσίευση του Delicious (http://connotea.com/, 2011). Οι δημιουργοί του, έπειτα από την επιτυχία του τελευταίου, είδαν τις δυνατότητες που ανοίχθηκαν και θεώρησαν ότι ήταν αναγκαία η δημιουργία ενός ξεχωριστού συστήματος που θα εστίαζε στις ακαδημαϊκές λίστες αναφορών και θα κάλυπτε τις ανάγκες της ακαδημαϊκής κοινότητας. Έτσι το Connotea αποτελεί ένα σύστημα το οποίο δημιουργήθηκε κυρίως για επιστήμονες και ερευνητές, ενώ συνδυάζει υπάρχουσες τεχνολογίες και τεχνικές διαχείρισης αναφορών, παρά δημιουργεί νέες (Lundetal., 2005).

8.5 Οι κοινωνικές επισημάνσεις στην εκπαίδευση


Οι υπηρεσίες κοινωνικής επισήμανσης παρά την περιορισμένη χρήση τους, ακόμα, στην εκπαίδευση, προσφέρουν αρκετά παιδαγωγικά οφέλη κατά την παιδαγωγική και εκπαιδευτική διαδικασία:
  • Προσφέρουν την ευκαιρία για συνεργασία, παραγωγή και ανταλλαγή γνώσης
  • Βοηθούν στη δημιουργία κοινοτήτων μάθησης.
  • Συμβάλλουν στην ανάπτυξη κοινών ενδιαφερόντων καθώς και στη συλλογική γνώση (Barsky & Purdon, 2006).
  • Μπορούν να βοηθήσουν τους μαθητές να μειώσουν την υψηλού φόρτου δραστηριότητα της αναζήτησης και της αξιολόγησης των πληροφοριών και να τους βοηθήσουν να δημιουργήσουν ένα δίκτυο από χρήσιμους online πόρους για ένα συγκεκριμένο θέμα.
  • Στην πράξη, ομάδες μαθητών, οι οποίοι σχεδιάζουν και υλοποιούν ένα σχέδιο εργασίας μπορούν να συνεργαστούν, να μοιραστούν τους σελιδοδείκτες τους με άλλους μαθητές, άλλων σχολείων ή τάξεων.
  • Παρέχουν την δυνατότητα άμεσης και αυτόματης ενημέρωσης, μέσω Rss, των νέων καταχωρίσεων των σελιδοδεικτών.
  • Οι εκπαιδευτικοί μπορούν να αποθηκεύουν και να κατηγοριοποιούν σημαντικές ιστοσελίδες με τη βοήθεια των σελιδοδεικτών και των ετικετών, τις οποίες στη συνέχεια να παρουσιάζουν στους μαθητές τους ή ακόμη να τις τοποθετούν στην ιστοσελίδα του σχολείου τους.
  • Βοηθούν τους μαθητές να συνεργάζονται, να ανακαλύπτουν, να αποθηκεύουν, να αποφασίζουν, να σχολιάζουν, να αξιολογούν και να μοιράζονται σελιδοδείκτες για συγκεκριμένα θέματα.

8.5.1 Αναλυτικά σενάρια χρήσης


Υλοποίηση συνεργατικών εργασιών τύπου project
Το μεγάλο πλεονέκτημα της χρήσης των κοινωνικών επισημάνσεων μέσα στην τάξη, είναι η ευκολία συνεργασίας των μαθητών σε συνεργατικές εργασίες τύπου project. Ο εκπαιδευτικός μπορεί να δώσει συγκεκριμένους σελιδοδείκτες και σχολιασμούς σελίδων για έρευνα σε κάποιο θέμα εργασίας. Οι μαθητές μπορούν να διεξάγουν της δικές τους αναζητήσεις και έρευνες πάνω στο θέμα αυτό και να «ανεβάσουν» και αυτοί τους δικούς τους σελιδοδείκτες που αφορούν σελίδες πάνω στο συγκεκριμένο θέμα. Οι σελιδοδείκτες αυτοί μπορούν να προσπελαστούν και να ανακτηθούν το ίδιο εύκολα από το σχολείο, το σπίτι ή από οπουδήποτε υπάρχει πρόσβαση στο διαδίκτυο. Οι μαθητές μπορούν επίσης να σχολιάσουν και να συζητήσουν (απομακρυσμένα ή κατ’ ιδίαν) την αξία, την ποιότητα και την χρησιμότητα των σελιδοδεικτών που έχουν συγκεντρωθεί πάνω στο project τους και να τα βαθμολογήσουν όπως επίσης και να τα κατηγοριοποιήσουν. Η σημαντική δυνατότητα της επισήμανσης (tagging) που προσφέρουν όλες σχεδόν οι πλατφόρμες για κοινωνική επισήμανση, βοηθά τους μαθητές να οργανώσουν τους σελιδοδείκτες που έχουν συγκεντρώσει με τέτοιο τρόπο ώστε να μπορούν να τα χρησιμοποιήσουν και σε άλλα project που θα υπάρξουν στα πλαίσια της εκπαιδευτικής τους διαδικασίας. Τέλος, οι σελιδοδείκτες αυτοί μπορούν να μεταφερθούν από ομάδα σε ομάδα, έτσι ώστε οι μαθητές να αφήνουν την «παρακαταθήκη» τους στους μαθητές του επόμενου έτους. Με τον τρόπο αυτό έχουμε μεγάλη εξοικονόμηση χρόνου για τους εκπαιδευτικούς, αλλά και για τους μαθητές που θα μπορούν να αξιοποιούν το υλικό της προηγούμενης χρονιάς και να το εξελίσσουν και αυτοί με την σειρά τους.

Καθοδήγηση και ασφάλεια των μαθητών από τους κινδύνους πλοήγησης στο διαδίκτυο για αναζήτηση πηγών
Με την χρήση των κοινωνικών επισημάνσεων, ο εκπαιδευτικός μπορεί να δώσει στους μαθητές επιλεγμένες και ελεγμένες επισημάνσεις οι οποίες περιέχουν πληροφορίες και πηγές για τις ανάγκες της εκάστοτε εργασίας, αποκόπτοντας έτσι τους κινδύνους της ανεξέλεγκτης αναζήτησης. Η ανεξέλεγκτη αναζήτηση μέσα στο διαδίκτυο από ανήλικους μαθητές, με την επίφαση της αναγκαίας αναζήτησης υλικού για τις ανάγκες των σχολικών εργασιών τους, μπορεί να έχει αρνητικά αποτελέσματα στους μαθητές όπως αποτυπώνουν οι σημερινές σχετικές έρευνες για την ασφαλή πλοήγηση στο διαδίκτυο (http://www.saferinternet.gr/, 2011).

Ποιοτικότερη και πιο οργανωμένη αναζήτηση πηγών
Αρκετές φορές, η αναζήτηση πηγών και πληροφοριών στο διαδίκτυο με την χρήση των μηχανών αναζήτησης, συχνά αποτελεί μια χρονοβόρα και επίπονη διαδικασία λόγω του τεράστιου όγκου σελίδων που προτείνονται. Ο χρόνος αναζήτησης και συγκέντρωσης του υλικού μπορεί (και τις περισσότερες φορές) είναι απαγορευτικός. Επιπλέον, η αναζήτηση μπορεί να παραλείψει κάποια σημαντικά site που περιέχουν πραγματικά καλό υλικό πάνω στο αντικείμενο αναζήτησης λόγω της χαμηλής βαθμολογίας που έχει δοθεί από τους αλγορίθμους της εκάστοτε μηχανής αναζήτησης, ή την έλλειψη δυνατότητας των crawlers της μηχανής να εντοπίσει τις συγκεκριμένες σελίδες. Με την χρήση όμως των εργαλείων κοινωνικών επισημάνσεων, η αναζήτηση είναι αρκετά ποιο εύκολη μια και η χρήση των ετικετών (tags) καθιστά το περιεχόμενο και την ουσία των σελίδων ποιο ανθρωποκεντρικό. Τις περισσότερες φορές, οι χρήστες των εργαλείων αυτών χρησιμοποιούν ετικέτες για τους σελιδοδείκτες βάση της ουσίας της εκάστοτε σελίδας. Η αναζήτηση με χρήση μηχανών αναζήτησης, συνήθως επιφέρει αρκετές εκατοντάδες χιλιάδες σελίδες, άσχετες με το αντικείμενο της αναζήτησης που απλά περιέχουν κάποιες από τις λέξεις κλειδιά που χρησιμοποιήθηκαν. Η χρήση των κοινωνικών επισημάνσεων όμως εξαλείφει το πρόβλημα αυτό. Τέλος, η δυνατότητα αξιολόγησης των σελίδων καθιστά σαφές το πλεονέκτημα που προσδίδουν τα εργαλεία αυτά όσον αφορά την ποιότητα της κάθε σελίδας. Σελίδες με αρκετές αναφορές από τους χρήστες είναι πολύ πιθανόν να παρουσιάσουν περισσότερο ενδιαφέρουν από άλλες με μικρότερο αριθμό ψήφων ή/και αναφορών, προάγοντας έτσι τις σελίδες με το περισσότερο ενδιαφέρον και ελαχιστοποιώντας τον χρόνο αναζήτησης από τους ενδιαφερόμενους.

Εύκολη επικοινωνία ατόμων με κοινά ενδιαφέροντα
Η χρήση των κοινωνικών επισημάνσεων στην εκπαιδευτική διαδικασία, δεν περιορίζονται μόνο μέσα στα πλαίσια της σχολικής τάξης. Η κατάλληλη χρήση των εργαλείων αυτών μπορεί να επιφέρει δικτύωση με μαθητές, σπουδαστές και εκπαιδευτικούς από όλο τον κόσμο, οι οποίοι μοιράζονται τα ίδια ενδιαφέροντα ή/και διεξάγουν την ίδια έρευνα/εργασία. Μελέτες έχουν δείξει ότι τα ενδιαφέροντα του καθενός αποτυπώνονται στους σελιδοδείκτες που επιλέγει ο καθένας να αποθηκεύσει. Με την διαμοίραση των σελιδοδεικτών αυτών και με τις κατάλληλες ετικέτες, μπορούν να συγκροτηθούν άτυπες ομάδες χρηστών με κοινά ενδιαφέροντα. Σε αρκετές πλατφόρμες υπάρχει η δυνατότητα λήψης RSS μηνυμάτων έτσι ώστε να υποβοηθάτε η έγκυρη και σωστή ενημέρωση κατά την προσθήκη νέων σελιδοδεικτών σε κάποια κατηγορία. Τέλος, η δυνατότητα συνεργασίας μαθητών από διαφορετικά σχολεία ή/και από άλλες χώρες με την διαμοίραση των bookmark της κάθε ομάδας/τάξης, καθιστά την Web 2.0 τεχνολογία αυτή σαν μια από τις κυριότερες στον τομέα της εκπαίδευσης και της συνεργατικής μάθησης.

Καλύτερη οργάνωση και ενημέρωση του πληροφοριακού υλικού σε επίπεδο ερευνητικής δραστηριότητας
Στον τομέα της ακαδημαϊκής τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, η χρήση των εργαλείων κοινωνικών επισημάνσεων είναι αναγκαία. Με την σωστή χρήση, μπορεί ο ερευνητής και ο φοιτητής να οργανώσει τις βιβλιογραφικές του αναφορές εύκολα και σωστά. Όπως είπαμε και παραπάνω, εκτός από την επεξεργασία και διαχείριση των συνδέσμων, τα συστήματα κοινωνικών επισημάνσεων προσφέρουν δυνατότητες όπως η δημιουργία σημειώσεων πάνω στις σελίδες, μαρκάρισμα και επισήμανση μέρους των σελίδων με χρήσιμο υλικό (το οποίο με την κατάλληλη επισήμανση μπορεί να χρησιμοποιηθεί σαν αναφορά), διαδικασίες που βοηθούν στην οργάνωση του υλικού. Το ποιο σημαντικό πλεονέκτημα όμως για κάποιον ερευνητή είναι η δυνατότητα της σύνδεσης των σελίδων μέσω RSS μηνυμάτων. Οι περισσότερες ερευνητικές σελίδες ανανεώνουν τα στοιχεία και τα δεδομένα που περιέχουν αρκετά συχνά, προϊόν της συνεχής μελέτης και εξέλιξης των στοιχείων έρευνας που περιέχουν. Για κάθε ερευνητή, ο χρόνος «σάρωσης» των σελίδων αυτών για αναζήτηση τυχόν αλλαγών ή/και εξελίξεων πάνω στα θέματα ενδιαφέροντος του είναι της περισσότερες φορές απαγορευτικός. Με τα κατάλληλα RSS μηνύματα όμως που μπορεί να λαμβάνει μέσω της σύνδεσης των σελίδων αυτών με τον λογαριασμό του σε κάποια πλατφόρμα κοινωνικών επισημάνσεων, η ενημέρωση για τις αλλαγές γίνεται αυτόματα, καθιστώντας έτσι τα εργαλεία αυτά ως τα σημαντικότερα στην ερευνητική διαδικασία του εκάστοτε φοιτητή ή/και καθηγητή.
Οι δυνατότητες που προσφέρουν οι κοινωνικές επισημάνσεις στην εκπαιδευτική διαδικασία είναι αδιαμφισβήτητες. Οι μαθητές έχουν πλέον την δυνατότητα να μαθαίνουν μέσα σε ασφαλή, συνεργατικά περιβάλλοντα τα οποία προάγουν την ομαδικότητα και την συνεργασία των μαθητών, πράγμα που είναι το πλέον ζητούμενο στην σύγχρονη εκπαιδευτική δραστηριότητα.

8.5.2 Οι κοινωνικές επισημάνσεις ως προς τα επίπεδα μάθησης


1ο επίπεδο μάθησης
Οι εκπαιδευόμενοι μπορούν να αναπτύξουν την ικανότητα κατηγοριοποίησης, διάκρισης, ιεράρχησης, σύγκρισης, αναγνωρίζοντας, καταγράφοντας, συσχετίζοντας ανακαλώντας πληροφορίες, ώστε να αποσαφηνιστούν και να συσχετιστούν απλές έννοιες.
Τεχνολογικά ρήματα: bullet pointing, highlighting, bookmarking, social networking, social bookmarking, favoritening, local bookmarking, searching
2ο επίπεδο μάθησης
Οι εκπαιδευόμενοι μπορούν να συγκρίνουν, να διακρίνουν, να περιγράψουν, να κατηγοριοποιήσουν να συμπεράνουν, παρατηρώντας και ανακαλώντας πληροφορίες, ώστε να δημιουργήσουν έννοιες, να καθορίσουν τις πληροφορίες.
Τεχνολογικά ρήματα: advanced searching, categorizing & tagging, commenting, annotating, subscribing, sharing, editing
3ο επίπεδο μάθησης
Οι εκπαιδευόμενοι αναπτύσσουν την ικανότητα διάκρισης των σχέσεων, διατύπωσης γενίκευσης. Χρησιμοποιούν τη χαρτογράφηση, την κατηγοριοποίηση, τη σύγκριση, την οργάνωση, τη διερεύνηση.
Τεχνολογικά ρήματα: tagging, mindmapping,
4ο επίπεδο μάθησης
Οι εκπαιδευόμενοι αναπτύσσουν την ικανότητα να επιλέγουν, να αποφασίζουν, να αξιολογούν να κρίνουν, να αιτιολογούν.
Τεχνολογικά ρήματα: commenting, reviewing, reflecting, collaborating

8.6 Folksonomy


Ο όρος Folksonomy προκύπτει από μία συλλογική πρακτική δημιουργίας ετικετών με σκοπό την οργάνωση των επισημάνσεων σε διαφορετικές ιστοσελίδες. Με πιο απλά λόγια, οι χρήστες προσθέτουν ετικέτες σύμφωνα με τις δικές τους ερμηνείες σε διάφορα αντικείμενα, οι οποίες στη συνέχεια διαμοιράζονται, μερικές φορές επαναπροσδιορίζονται και έτσι δημιουργείται ένα λεξικό όρων ή μία οντολογία λέξεων, την οποία αποκαλούμε folksonomy. Ο όρος δημιουργήθηκε από τον Thomas Vander Wal το 2004, προκύπτει από τις λέξεις λαϊκός (folk) και ταξινομία (taxonomy) και αναφέρεται σε κάτι το οποίο παράχθηκε και ταξινομήθηκε από χρήστες, με λογική από κάτω προς τα πάνω.
Ένα χαρακτηριστικό κλειδί των λεξικών αυτών, είναι ότι οι ετικέτες μπορούν να χρησιμοποιηθούν πολλές φορές, προσφέροντας πληροφορία σχετικά με τη δημοτικότητα τους, καθώς και πληροφορία σχετικά με ανερχόμενους τομείς που παρουσιάζουν ενδιαφέρον. Παρότι δεν υπάρχει ένα κεντρικά ελεγχόμενο λεξικό για να περιορίσει τους δυνατούς λεκτικούς προσδιορισμούς των χρηστών, η κατανομή των ετικετών που περιγράφουν διαφορετικούς πόρους έχει δειχθεί ότι ακολουθεί τον κανόνα 80-20. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι το 20% των ετικετών που χρησιμοποιήθηκαν από πολλούς χρήστες για ένα πόρο είναι κοινές, κάτι το οποίο βοηθά ώστε τα συγκεκριμένα λεξικά να μπορούν να οργανωθούν και να δημιουργήσουν ένα ανεπίσημο λεξικό των χρηστών.

8.6.1 Πλεονεκτήματα


Οι Folksonomies είναι πολυδιάστατες καθώς μπορούμε να αναθέσουμε και να συνδυάσουμε ένα μεγάλο πλήθος ετικετών για να εκφράσουμε κάποιο περιεχόμενο, το οποίο εμείς έχουμε επιλέξει επειδή το θεωρούμε σημαντικό, ενώ ταυτόχρονα μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε τη δική μας γλώσσα με λέξεις που έχουν νόημα για εμάς. Επιπλέον, η διαδικασία της επισήμανσης είναι γρήγορη, απλή, άμεση και μπορεί να γίνει από χρήστες οι οποίοι δεν έχουν προηγούμενη εκπαίδευση, ενώ στη συνέχεια η διαμοίραση και η ενοποίηση των ετικετών έχουν ως αποτέλεσμα τη δημιουργία γνώσης. Επιπρόσθετα δεν είμαστε υποχρεωμένοι να προσθέσουμε ένα αντικείμενο σε ένα μόνο φάκελο, αλλά με τη χρήση πολλαπλών ετικετών μπορούμε να το κατηγοριοποιήσουμε σε πολλαπλές συλλογές που προκύπτουν από την αναζήτηση ενός υποσυνόλου ετικετών του.

Η δημόσια επισήμανση έχει χαρακτηριστεί αλτρουιστική, επιτρέποντας τους ανθρώπους να συνεισφέρουν σε μία κοινή γνωστική βάση. Με αυτό τον τρόπο αναπτύσσονται κοινότητες με κοινά ενδιαφέροντα και απόψεις, ενώ δίνεται η κατάλληλη πληροφορία στους επαγγελματίες πληροφορικής, ώστε να αναγνωρίσουν τους καλύτερους και πιο κατανοητούς τρόπους περιγραφής ενός τομέα ενδιαφέροντος, καθώς και να παρατηρήσουν τον τρόπο σκέψης των χρηστών, τις ανάγκες, τις συμπεριφορές και τις συνήθειές τους. Παρόλο που προκύπτουν πολλές ομοιότητες στην κοινωνική επισήμανση, είναι εμφανής η διαφορετικότητα των χρηστών, κάτι που δε συναντούμε σε άλλα συστήματα στα οποία κυριαρχούν μονόπλευρες απόψεις.

Τέλος, αξίζει να αναφερθεί ότι καθώς οι folksonomies αναπτύσσονται, εμφανίζεται ένα είδος οργάνωσης στη διαδικασία της επισήμανσης. Οι χρήστες αξιολογούν τις ετικέτες και τις επαναπροσδιορίζουν ώστε να δημιουργούν χρήσιμες συνδέσεις μεταξύ παρόμοιων αντικειμένων (Hayman, 2007).

8.6.2 Μειονεκτήματα


Σημαντικό μειονέκτημα αποτελεί το γεγονός ότι η απλότητα και η ευκολία της επισήμανσης ετικετών μπορεί να οδηγήσει σε φτωχά επιλεγμένες ετικέτες. Διαφορετικοί όροι μπορεί να χρησιμοποιηθούν για το ίδιο περιεχόμενο (ή το αντίστροφο) ακόμη και από τους ίδιους χρήστες, δηλαδή δεν υπάρχει ομοιογένεια, ενώ ταυτόχρονα μπορούν να αποδοθούν ετικέτες σε πολλαπλά επίπεδα χαρακτηρισμού. Λόγω των παραπάνω, κάποιος χρήστης θα πρέπει να αναζητήσει κάποιο περιεχόμενο πολλές φορές, κάνοντας χρήση παρόμοιων λέξεων, ώστε να υπάρχει μια βεβαίωση ότι επιστράφηκαν όλα τα πιθανά αποτελέσματα.

Όπως παρατηρήσαμε στα πλεονεκτήματα, σε ορισμένες περιπτώσεις μπορούν να χρησιμοποιηθούν ετικέτες που έχουν νόημα μόνο για τον ίδιο το χρήστη, το οποίο μπορεί να αποτελέσει και μειονέκτημα καθώς με αυτό τον τρόπο το αντικείμενο γίνεται εικονικά άχρηστο για τους άλλους χρήστες.

Από μια άλλη οπτική κάποιοι μπορεί να χρησιμοποιήσουν το σύστημα για προσωπικό ή εμπορικό όφελος, διαφημίζοντας ή προωθώντας προϊόντα και υπηρεσίες μέσω των ετικετών. Τέλος, τίθονται και θέματα ιδιωτικότητας, επειδή μερικοί χρήστες δεν επιθυμούν να διαμοιράσουν τους συνδέσμους και τις ετικέτες τους, φοβούμενοι ότι θα αποκαλύψουν τις προθέσεις ή τα ενδιαφέροντά τους (Hayman, 2007).

Όπως μπορούμε να παρατηρήσουμε, τα μειονεκτήματα εστιάζουν κυρίως στην απόδοση των ετικετών. Λόγω της ευελιξίας που παρέχει ένα τέτοιο σύστημα, οι χρήστες έχουν απόλυτη ελευθερία στην επιλογή τους και έτσι τίθενται ζητήματα που αφορούν την αποτελεσματικότητα μιας κατηγοριοποίησης σαν κι αυτή, καθώς και της ανάκτησης χρήσιμης πληροφορίας από την κοινότητα γενικότερα. Όπως είδαμε όμως και στα πλεονεκτήματα των συστημάτων αυτών, έχουν την τάση να εμφανίζουν μια ομοιογένεια και κατά συνέπεια αποκτούν χρησιμότητα για την εύρεση ποιοτικής και εύστοχης πληροφορίας.

8.7 Σύννεφα ετικετών


digg-tag-cloud.png
Τα σύννεφα ετικετών (tag clouds) αποτελούν στοιχεία διεπαφής τα οποία απεικονίζουν τα δεδομένα μιας folksonomy. Σε αυτή τη διεπαφή εμφανίζονται οι ετικέτες που περιλαμβάνονται στο λεξικό με διαφορετική μορφή και πάντα ανάλογα με τη δημοτικότητά τους. Σε ένα τυπικό σύννεφο ετικετών, οι πιο συχνά χρησιμοποιούμενες ετικέτες εμφανίζονται συνήθως με μεγαλύτερο μέγεθος και διαφορετική γραμματοσειρά ενώ η σειρά εμφάνισής τους είναι συνήθως αλφαβητική. Επιλέγοντας κάποια ετικέτα εμφανίζεται το περιεχόμενο, το οποίο έχει επισημανθεί με αυτή. Οι χρήστες συνήθως τα προτιμούν ως μέσο πλοήγησης όταν έχουν κάποιο γενικό ενδιαφέρον αλλά αν ψάχνουν για κάτι πιο συγκεκριμένο, προτιμούν τις μηχανές αναζήτησης.
Η χρήση τους έχει επεκταθεί με αποτέλεσμα να έχουμε διάφορες κατηγορίες. Η πρώτη κατηγορία αφορά τα σύννεφα κειμένων στα οποία εμφανίζονται λέξεις με τη μεγαλύτερη συχνότητα εμφάνισης σε ένα κείμενο. Η δεύτερη σύννεφα συμφραζόμενων μιας λέξης στα οποία εμφανίζονται λέξεις που γειτονεύουν με μια λέξη της επιλογής μας με βάση πάλι τη συχνότητά τους.

8.7.1 Tagxedo


Το Tagxedo είναι μια υπηρεσία δημιουργίας σύννεφου ετικετών από διάφορες πηγές (http://www.tagxedo.com/, 2011). Βρίσκεται σε περίοδο δοκιμής και όλα τα χαρακτηριστικά είναι διαθέσιμα σε όλους τους χρήστες χωρίς να είναι απαραίτητη η εγγραφή. Μετά από αυτήν τη περίοδο θα συνεχίσει να είναι διαθέσιμη δωρεάν με κάποια επιπλέον χαρακτηριστικά μόνο σε λογαριασμούς επί πληρωμή.
Συγκεκριμένα η υπηρεσία επιτρέπει τη δημιουργία σύννεφου ετικετών από κάποια ιστοσελίδα, το λογαριασμό μας στο Twitter, στο Delicious, από αναζήτηση και από αρχεία ροής (RSS). Επιπλέον παρέχει τη δυνατότητα αλλαγής της γραμματοσειράς που θα χρησιμοποιηθεί, του προσανατολισμού, του σχήματος που θα έχει το σύννεφο καθώς και τη δυνατότητα επιλογής από ένα σύνολο έτοιμων θεμάτων μορφοποίησης.

Στην παρακάτω εικόνα μπορούμε να παρατηρήσουμε την αρχική οθόνη του Tagxedo.

tagxedo.jpg
  1. Από αυτή την επιλογή αποκτάτε άμεση πρόσβαση στο Creator, την κεντρική εφαρμογή από την οποίο μπορείτε εύκολα να δημιουργήσετε σύννεφα ετικετών από πόρο της επιλογής σας.
  2. Σύνδεσμος προς ένα άρθρο του ιστολογίου της εφαρμογής, στο οποίο αναφέρονται 101 τρόποι πιθανής χρήσης του.
  3. Είναι ο γρηγορότερος τρόπος δημιουργίας ενός σύννεφου ετικετών. Από εδώ μπορείτε να επιλέξετε τον πόρο απ' όπου επιθυμείτε να αντληθούν λέξεις όπως μία ιστοσελίδα, ένας λογαριασμός Twitter ή Delicious, γενική αναζήτηση, για νέα ή σε αρχείο ροής. Στη συνέχεια επιλέγετε το σχήμα, τον προσανατολισμό, τη γραμματοσειρά, καθώς και ένα από τα προκαθορισμένα στυλ που θέλετε να έχουν οι λέξεις στο σύννεφο και πατάτε το κουμπί Submit. Τέλος, το σύννεφο ετικετών θα εμφανιστεί αυτόματα στην εφαρμογή creator, απ' όπου μπορείτε εύκολα να το τροποποιήσετε ή να το εξάγετε σε αρχείο της επιλογής σας.

Στην παρακάτω εικόνα μπορούμε να δούμε την εφαρμογή Creatorτου Tagxedo.

creator.jpg

  1. Από εδώ πραγματοποιείται η εισαγωγή κειμένου για τη δημιουργία του σύννεφου ετικετών (από ιστοσελίδα ή από άμεση εισαγωγή). Έπειτα αυτό μπορεί να εξαχθεί σε εικόνα, να διαμοιραστεί καθώς και να εκτυπωθεί.
  2. Επιλογές για τη μορφοποίηση του σύννεφου ετικετών όπως αλλαγή χρωμάτων, γραμματοσειράς, θέματος ή προσανατολισμού.
  3. Επιλογές που αφορούν τη μορφοποίηση του σχήματος των λέξεων και του σύννεφου ετικετών καθώς και πρόσβαση στο ιστορικό των αλλαγών μας.
  4. Ζωντανή προεπισκόπηση του σύννεφου ετικετών που δημιουργούμε.
  5. Γενικές πληροφορίες για τα χαρακτηριστικά του σύννεφου ετικετών, πρόσβαση σε επιλογές μεγένθυνσης και επιλογή προβολής της εφαρμογής σε πλήρη οθόνη.

8.8 Τα σύννεφα ετικετών στην εκπαίδευση


Τα σύννεφα ετικετών διαθέτουν μια σειρά από ποιοτικά τεχνικά χαρακτηριστικά που τα καθιστούν ένα δυναμικό και ευέλικτο γνωστικό εργαλείο (cognitive tool) και είναι δυνατόν να χρησιμοποιηθούν στη μαθησιακή διαδικασία με ποικίλους τρόπους:
  • Οπτικοποιούν τις πληροφορίες ευνοώντας ιδιαίτερα τους μαθητές που μαθαίνουν με οπτικό τρόπο (visual learners).
  • Ενθαρρύνουν την προσωπική έκφραση και την ανάδειξη των ιδεών των μαθητών.
  • Αναπτύσσουν τη δημιουργικότητα και την κριτική σκέψη.
  • Συμβάλλουν στην ανάπτυξη γλωσσικών δεξιοτήτων παραγωγής και κατανόησης του γραπτού λόγου.
  • Δημιουργούν κίνητρα για ενεργό συμμετοχή σε παιδαγωγικές δραστηριότητες ατομικού ή ομαδικού χαρακτήρα.
  • Μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τη σύγκριση, ανάλυση και γραφική απεικόνιση δεδομένων.
  • Βοηθούν στην ανάπτυξη διαισθητικών και πρωτότυπων στρατηγικών επίλυσης προβλημάτων, αφού η μη-γραμμική απεικόνιση των πληροφοριών προσεγγίζει περισσότερο τον τρόπο με τον οποίο σκεφτόμαστε.

Παρακάτω αναφέρονται ορισμένες ιδέες παιδαγωγικής αξιοποίησης των σύννεφων ετικετών στη διδασκαλία:
  • Έλεγχος της συχνότητας εμφάνισης μιας λέξης: Οι μαθητές επικολλούν το γραπτό τους στο σύννεφο ετικετών και διαπιστώνουν εάν χρησιμοποιούν κάποιες λέξεις πιο συχνά. Στην περίπτωση αυτή προχωρούν σε διόρθωση του γραπτού τους αντικαθιστώντας τις κοινές λέξεις με συνώνυμες και συγκρίνουν το σύννεφο ετικετών του νέου γραπτού τους με το αρχικό.
  • Εμπλουτισμός λεξιλογίου: Δίνεται μια λέξη και οι μαθητές προσπαθούν να γράψουν όσο το δυνατόν περισσότερες λέξεις που σχετίζονται μ’ αυτήν (συνώνυμες, παράγωγες κλπ.). Εξάγουν την εργασία τους σε σύννεφο ετικετών και συζητούν για τα αποτελέσματα.
  • Ανάλυση κειμένου: Οι μαθητές επικολλούν ένα απόσπασμα λογοτεχνικού κειμένου ή ενός άρθρου και δημιουργούν το αντίστοιχο σύννεφο ετικετών. Ακολουθεί συζήτηση: Ποιο θέμα διαπραγματεύεται το κείμενο, ποιες είναι οι λέξεις κλειδιά, ποια είναι η βασική ιδέα; Παρόμοιες δραστηριότητες μπορεί να γίνουν για την ανάλυση ιστορικών κειμένων, διαδικτυακών τόπων κ.ο.κ.
  • Περίληψη κειμένου: Οι μαθητές επικολλούν το κείμενο και δημιουργούν την περίληψή του χρησιμοποιώντας τις λέξεις που εμφανίζονται μεγαλύτερες (βασικές έννοιες , λέξεις - κλειδιά).
  • Σύγκριση κειμένων: Δημιουργούνται δύο σύννεφα ετικετών από δύο κείμενα διαφορετικών συγγραφέων που διαπραγματεύονται το ίδιο θέμα. Ακολουθεί συζήτηση για τον τρόπο που γράφει κάθε συγγραφέας, τη σημασία που δίνει σε επιμέρους ζητήματα του βασικού θέματος, το στόχο που θέλει να επιτύχει με το γραπτό του κλπ.
  • Παραγωγή γραπτού λόγου: Ο εκπαιδευτικός παρουσιάζει το σύννεφο ετικετών ενός άγνωστου κειμένου. Ζητά από τους μαθητές να γράψουν το δικό τους κείμενο με βάση τις λέξεις που εμφανίζονται μεγαλύτερες. Ακολουθεί σύγκριση των κειμένων των παιδιών με το πρωτότυπο κείμενο.
  • Απεικόνιση και ανάλυση δεδομένων: Διενεργείται μια δημοσκόπηση, συλλέγονται τα δεδομένα και δημιουργείται το αντίστοιχο σύννεφο ετικετών. Οι μαθητές επιχειρούν να ερμηνεύσουν τα αποτελέσματα της δημοσκόπησης με βάση το μέγεθος των λέξεων.
  • Διερεύνηση των ιδεών των μαθητών: Δίνεται ένα θέμα στους μαθητές (π.χ. η ανακύκλωση) και οι μαθητές προσπαθούν να γράψουν όσες έννοιες γνωρίζουν σχετικά με το θέμα. Το τελικό αποτέλεσμα αναδεικνύει τις ιδέες των μαθητών και μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως διαγνωστικό εργαλείο ή και έναυσμα για συζήτηση. Μετά την ολοκλήρωση της διερεύνησης του θέματος οι μαθητές δημιουργούν ένα νέο σύννεφο ετικετών και συγκρίνουν (τι γνώριζα; - τι έμαθα;).
  • Ποιος είμαι; - Κάθε μαθητής γράφει από δύο τρία θετικά στοιχεία για κάθε συμμαθητή του. Με τα σύννεφα ετικετών όλων των μαθητών δημιουργείται μια αφίσα της τάξης. Εναλλακτικά μπορεί κάθε μαθητής να γράψει για τον εαυτό του.
  • Έκφραση και δημιουργικότητα: Κάθε παιδί επιλέγει ένα θέμα της αρεσκείας του (αγαπημένο μουσικό συγκρότημα, λογοτεχνικό βιβλίο, κινηματογραφική ταινία κλπ.) και δημιουργεί το αντίστοιχο σύννεφο ετικετών. Εκτυπώνονται τα έργα των παιδιών και αναρτώνται στον πίνακα ανακοινώσεων ή στους τοίχους της τάξης.

8.9 Κριτική και προβληματισμός


Λόγω της απεραντοσύνης του κυβερνοχώρου, εργαλεία, όπως οι κοινωνικές επισημάνσεις έχουν βοηθήσει τους χρήστες όχι μόνο να θυμούνται και να οργανώνουν τις σελίδες και τους δικτυακούς τόπους ενδιαφέροντός τους προκειμένου να μειωθεί ο χρόνος που δαπανάται για την αναζήτηση τους, αλλά και να μοιράζονται τα bookmarks αυτά με άλλους χρήστες συνεργατικά. Αυτό, όπως είδαμε και παραπάνω, επιτυγχάνεται με τα sites διαχείρισης κοινωνικών επισημάνσεων όπου οι εγγεγραμμένοι χρήστες τους μπορούν να προσθέσουν τα αγαπημένα τους bookmarks στον λογαριασμό τους οργανώνοντας τα με ετικέτες (tags), καθιστώντας έτσι εύκολο την αναζήτηση των bookmark αυτών από άλλους εγγεγραμμένους ή επισκέπτες χρήστες.

Οι δυνατότητες που προσφέρουν τα εργαλεία αυτά έχουν περιγραφεί στις προηγούμενες παραγράφους του τρέχοντος κεφαλαίου. Αρκετές όμως από τις δυνατότητες αυτές χρησιμοποιούνται για άλλους λόγους πέραν του προκαθορισμένου, με σκοπό την εκμετάλλευση της δυναμικής και της απήχησης των εργαλείων αυτών, με σκοπό της οποιασδήποτε μορφής κέρδους από κάποιους χρήστες. Έτσι, τα συστήματα των κοινωνικών επισημάνσεων καθορίζουν και κατευθύνουν ποιες σελίδες είναι καλές και ποιες όχι, ποιες είναι «trendy» και «in» και ποιες πρέπει να αποφεύγονται, διαμορφώνοντας έτσι ροές επισκεψημότητας στους διάφορους δικτυακούς τόπους και αποκόπτοντας άλλους, με την κατάλληλη χρήση των ετικετών. Συχνά οι ροές αυτές δεν είναι προϊόν γενικής αποδοχής των κοινωνικών ομάδων, αλλά αρκετές φορές είναι κατευθυνόμενες. Οι ομάδες διαχείρισης των εργαλείων αυτών, συχνά αναφέρουν ότι αρκετές εταιρίες ή ιδιώτες χρησιμοποιούν δημοφιλείς ετικέτες στην επισήμανση της ηλεκτρονικής σελίδας της εταιρίας τους έτσι ώστε να αυξήσουν την επισκεψημότητά τους. Το χειρότερο είναι ότι οι σελίδες αυτές μπορούν να οδηγήσουν σε επίσκεψη κάποιου ανήλικου χρήστη σε σελίδες που δεν θα έπρεπε να επισκεφτεί ποικίλου ενδιαφέροντος. Οι αναφορές που γίνονται από τις υπηρεσίες Safe Internet Assosiations από όλων τον κόσμο είναι ενδεικτικές. Το mistagging (η διαδικασία χρήσης λανθασμένων ή/και παραπλανητικών tags) έχει πάρει πλέον ανησυχητικές διαστάσεις και αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα μειονεκτήματα των εργαλείων αυτών. Χαρακτηριστικό παράδειγμα του κακόβουλου mistagging αποτελεί τους τελευταίους μήνες το φαινόμενο mistagging σελίδων που οδηγούν σε προσωπικές σελίδες ανθρώπων που έχασαν την δουλειά τους εξαιτίας της οικονομικής κρίσης και περιέχουν το βιογραφικό τους σημείωμα, με σκοπό την προβολή τους ώστε να μπορέσουν ίσως να βρούν ποιο εύκολα εργασία (το φαινόμενο αυτό επισημάνθηκε ιδιαιτέρως στις χώρες της ανατολικής Ευρώπης με πρωτοπόρες την Ισπανία και την Ιταλία αλλά και την Ελλάδα).

Ένα άλλο πρόβλημα που παρατηρήθηκε τα τελευταία χρόνια είναι η εμπορική εκμετάλλευση των πληροφοριών που πηγάζουν από τα συστήματα αυτά. Η μελέτη της απήχησης των «δημοφιλών» δικτυακών τόπον από εταιρίες marketing με χρήση εργαλείων (web spiders και crawlers) συλλογής πληροφοριών από τις ιστοσελίδες κοινωνικών επισημάνσεων, καθώς και με εργαλεία και τεχνολογίες κατηγοριοποίησης και ομαδοποίησης χρηστών ανάλογα με τα ενδιαφέροντά τους (με την χρήση αλγορίθμων για classification και clustering από εργαλεία που κάνουν data mining), προσφέρουν στις εταιρίες marketing σημαντικά οικονομικά και άλλα οφέλη, μια και η σωστή μελέτη των bookmarks ενός ή μιας ομάδας χρηστών, μπορεί να αποδώσει τις κοινωνικό – οικονομικό – πολιτισμικές συνήθειες των χρηστών αυτών. Χαρακτηριστικές έρευνες δείχνουν ότι σε αρκετά tags εμπορικού ενδιαφέροντος (όπως είναι το ψάρεμα, το κυνήγι, ο αθλητισμός, κ.ά.) υπάρχουν πάντα και σελίδες προώθησης προϊόντων με αρκετά υψηλό ranking (http://www.shvoong.com/internet-and-technologies/search-engine-and-seo/1981164-overview-advantage-disadvantages-social-bookmarking, 2010). Τον τελευταίο καιρό έχουν εμφανιστεί εργαλεία που προάγουν την προώθηση προϊόντων μέσω κοινωνικών επισημάνσεων όπως είναι οι δικτυακοί τόποι www.socialmarker.com και www.imautomator.com.

Πέρα όμως από την κακόβουλη χρήση των ετικετών, η έλλειψη κανόνων και τύπων στην προσθήκη tags σε κάθε σελίδα αποτελούσε εξ αρχής πρόβλημα στην διαδικασία οργάνωσης των επισημάνσεων. Έτσι, ο τρόπος γραφής (κεφαλαία/μικρά, ενικός/πληθυντικός αριθμός), τα ορθογραφικά λάθη, οι διφορούμενες λέξεις (λέξεις που έχουν πολλαπλές αλλά διαφορετικές έννοιες), καθιστούν την διαδικασία οργάνωσης των επισημάνσεων αρκετά δύσκολη. Επίσης έχει παρατηρηθεί ότι οι χρήστες των συστημάτων αυτών διαφοροποιούν την επισήμανση (και σε επίπεδο λεξικού – ορολογίας αλλά και σε επίπεδο συντακτικού) που χρησιμοποιούν με την πάροδο του χρόνου. Η παρατήρηση αυτή αμβλύνει το πρόβλημα της οργανωτικής δομής των επισημάνσεων. Οι ίδιοι χειριστές αρκετές φορές αλλάζουν ή/και τροποποιούν τον τρόπο που βάζουν ετικέτες στις επισημάνσεις τους, με αποτέλεσμα να μην υπάρχει συνοχή στην οργάνωση των ετικετών αυτών. Οι εταιρίες διαχείρισης των εργαλείων αυτών, προσπαθούν να θεσπίσουν κανόνες προτυποποίησης των tags για να μπορέσουν να αντιμετωπίσουν το φαινόμενο αυτό.
Ένα θέμα που προβληματίζει την διαδικτυακή κοινότητα και που πηγάζει από την κοινωνιολογική ανάλυση των χρηστών των συστημάτων κοινωνικών επισημάνσεων, είναι οι ακρίβεια και η γενική αποδοχή των δημοφιλών επισημάνσεων (επισημάνσεις με υψηλό ranking). Είναι προφανές ότι δεν συμμετέχουν όλα τα άτομα στα κοινωνικά δίκτυα και στις ιστοσελίδες κοινωνικών επισημάνσεων, οπότε τα αποτελέσματα των προτιμήσεων για κάποιους διαδικτυακούς τόπους είναι υποκειμενικά. Οι κοινωνιολόγοι επισημαίνουν ότι μια μικρή σχετικά μερίδα χρηστών καθορίζουν την τάση και την «μόδα» στα συστήματα κοινωνικών επισημάνσεων, με αποτέλεσμα να έχουμε χειραγώγηση και καθοδήγηση της μάζας των χρηστών των συστημάτων αυτών.

8.10 Αναφορές


Connotea (2011), ανάκτηθηκε στις 12 Απριλίου 2011 από: http://connotea.com/
Diigo (2011), ανάκτηθηκε στις 12 Απριλίου 2011 από: http://www.diigo.com/
GuyM., Tonkin, E. (2005). Folksonomies Tidying up Tags? D-Lib Magazine, 12(1)
Hammond, T., Hannay, T., Lund, B. & Scott, J. (2005). Social Bookmarking Tools (I) - A General Review. D-Lib Magazine, 11(4)
S. Hayman (2007). Folksonomies and Tagging: New Developments in Social Bookmarking. In Proceedings of the Ark Group Conference: Developing and Improving Classification Schemes (June 2007)
Lund, B., Hammond, T., Flack, M. & Hannay, T. (2005). Social Bookmarking Tools (II): A Case Study – Connotea. D-Lib Magazine, 11(4)
Overview of advantage & disadvantages of social bookmarking websites (2010), ανάκτηθηκεστις14 Μαΐου 2011 από: http://www.shvoong.com/internet-and-technologies/search-engine-and-seo/1981164-overview-advantage-disadvantages-social-bookmarking
SaferInternet (2011), ανάκτηθηκε στις 5 Ιουνίου 2011 από: http://www.saferinternet.gr/
StumbleUpon (2011), ανάκτηθηκε στις 28 Απριλίου 2011 από: http://www.stumbleupon.com/
Tagxedo (2011), ανάκτηθηκε στις 28 Απριλίου 2011 από: http://www.tagxedo.com/
Teaching social bookmarking with Diigo education (2010), ανάκτηθηκεστις5 Ιουνίου 2011 από: http://www.brighthub.com/education/k-12/articles/62228.aspx