5. Ιστολόγια - Blogging

Table of Contents

external image blog-black-board-tag-cloud-300x195.jpg

1. Εισαγωγή στα ιστολόγια

1.1 Τι είναι ιστολόγιο


Το φαινόμενο της δημιουργίας ιστολογίων έχει δώσει τα τελευταία χρόνια μία νέα διάσταση στην επικοινωνία μέσω διαδικτύου και ειδικότερα στη συγγραφή κειμένου, προσεγγίζοντάς την με έναν πιο συνεργατικό τρόπο (Alexander, 2006). Γενικά, τα ιστολόγια θεωρούνται ως "Ιστοσελίδες που περιέχουν αναρτήσεις ταξινομημένες σε αντίστροφη χρονολογική σειρά και εμφανίζονται σε μία σελίδα" (Kolari et al., 2006). O όρος ιστολόγιο είναι μία σύνθεση των όρων ιστός και ημερολόγιο. Ο όρος «ανάρτηση» αναφέρεται σε κάθε ξεχωριστό άρθρο που δημοσιεύεται. Οι αναρτήσεις μπορούν να παρομοιαστούν με άρθρα εντύπου, αλλά σε ηλεκτρονική μορφή, με τη διαφορά ότι ο συγγραφέας μπορεί να είναι οποιοσδήποτε και όχι πάντα δημοσιογράφος ή ειδήμων ως προς τη συγγραφή κειμένων. Ο συγγραφέας μπορεί να πραγματεύεται στο ιστολόγιό του οποιοδήποτε θέμα, από ιστορίες προσωπικής ζωής μέχρι πολιτικό σχολιασμό και επιστήμες. Εκτός από κείμενο, ένα ιστολόγιο μπορεί να συνδυάσει εικόνες και βίντεο.
Κύρια χαρακτηριστικά του ιστολογίου, όπως προσδιορίζονται στο άρθρο των (Sim J. & Hew K. ,2010), είναι τα εξής:
  1. Ατομική ιδιοκτησία. Η (Barlett - Brag, 2003) αναφέρει ότι η ιδιοκτησία από ένα άτομο είναι από τα πιο σημαντικά χαρακτηριστικά των ιστολογίων. Το ιστολόγιο ανήκει στο δημιουργό του, ο οποίος είναι υπεύθυνος για το περιεχόμενο πoυ δημοσιεύει. Ο δημιουργός έχει το δικαίωμα και τη δυνατότητα να επιτρέπει ή να απαγορεύει την πρόσβαση τρίτων στο ιστολόγιό του και να καθορίζει σε ποιό βαθμό αυτοί μπορούν να σχολιάζουν τις αναρτήσεις του. Οι δημιουργοί των ιστολογίων μπορούν επίσης να σχολιάζουν τις καταχωρήσεις άλλων δημιουργών ιστολογίων και να πυροδοτούν συζητήσεις. Φυσικά, είναι υπεύθυνοι και για τη μορφή, τη δομή και την αισθητική του ιστολογίου.
  2. Δομή με υπερσυνδέσμους. Τα λογισμικά δημιουργίας ιστολογίων επιτρέπουν τη δημιουργία υπερσυνδέσμων που παραπέμπουν σε άλλους ιστότοπους και ιστολόγια, οπουδήποτε στον παγκόσμιο ιστό. Δεδομένου ότι ο δημιουργός αποφασίζει ποιούς υπερσυνδέσμους θα τοποθετήσει στο ιστολόγιό του, η λίστα αυτή των υπερσυνδέσμων αντανακλούν κατά ένα μεγάλο βαθμό την προσωπικότητα του ίδιου και το ύφος του ιστολογίου του. Σύμφωνα με τον (Pacquet, 2002), η παρουσία των υπερσυνδέσμων είναι αυτή που διαφοροποιεί τα ιστολόγια από τα απλά διαδικτυακά ημερολόγια.
  3. Ενημερώσεις αναρτήσεων που εμφανίζονται σε αντίστροφη χρονολογική σειρά. Στα ιστολόγια η τελευταία ανάρτηση τοποθετείται στην αρχή της ιστοσελίδας. Ακολουθούν οι παλαιότερες δημοσιεύσεις με τα σχόλιά τους, με τελευταία ανάρτηση την πιο παλιά. Με αυτόν τρόπο, το πρώτο πράγμα που βλέπει ο επισκέπτης είναι η πιο πρόσφατη αλλαγή ή δημοσίευση στο ιστολόγιο. Οι επισκέπτες που είναι εγγεγραμμένοι στο ιστολόγιο μπορούν να λαμβάνουν σχετικό e-mail για τις ανανεώσεις στο ιστολόγιο μέσω της τεχνολογίας RSS (Really Simple Syndication).
  4. Αρχείο αναρτήσεων. Στα ιστολόγια, οι παλαιότερες αναρτήσεις αρχειοθετούνται αυτόματα. Με τον καιρό οι αναρτήσεις πληθαίνουν σε αριθμό και δεν είναι δυνατόν να εμφανίζονται όλες. Για το λόγο αυτό αρχειοθετούνται ανάλογα κατά εβδομάδα, μήνα, έτος και η πρόσβαση σε αυτές είναι πολύ εύκολη με έναν υπερσύνδεσμο που βρίσκεται μόνιμα στο ιστολόγιο. Επιπλέον, οι επισκέπτες του ιστολογίου έχουν την δυνατότητα να σχολιάσουν και τα προηγούμενα μηνύματα.

Τα ιστολόγια έχουν συμπληρώσει 14 χρόνια ζωής στον κυβερνοχώρο. Τα πρώτα ιστολόγια εμφανίζονται το 1997 ενώ την ίδια χρονιά ο όρος "blog" καταγράφεται πρώτη φορά το από τον Jorn Barger. Θα μπορούσε να ειπωθεί ότι τα ιστολόγια αποτελούν μια εξέλιξη των προσωπικών ιστοσελίδων (Sim J. & Hew K. ,2010). Η διάδοσή τους ωστόσο ξεκίνησε όταν το 1999 δημιουργήθηκαν τα πρώτα εργαλεία που διευκολύνουν τη δημιουργία και τη διατήρηση ιστολογίων, όπως το Blogger και το LiveJournal.
Λίγα χρόνια αργότερα, το γεγονός της 11ης Σεπτεμβρίου 2001 έπληξε τον αμερικανικό κόσμο, οδηγώντας στην ανάγκη διαμοιρασμού προσωπικών σκέψεων και εμπειριών, αλλά και στην αναζήτηση πληροφοριών από εναλλακτικές πηγές, πέρα από τα διαδεδομένα μέσα ενημέρωσης όπως το CNN και το New York Times. Εκπληκτική ήταν και η διάδοση πληροφοριών και πολυμεσικού υλικού μέσα από τα ιστολόγια το Δεκέμβριο του 2004 όταν κύμα τσουνάμι έπληξε τις ακτές της νότιας Ασίας. Το επόμενο διάγραμμα, αν και αφορά παλαιότερες ημερομηνίες, είναι ενδεικτικό της επιρροής που ασκούν τα γεγονότα στην εξέλιξη των ιστολογίων.
Πηγή: www.sifry.com
Πηγή: www.sifry.com
Σήμερα, τα ιστολόγια συνεχίζουν να αποτελούν μια εναλλακτική πηγή ενημέρωσης, πιο ειλικρινή και άμεση και συχνά πιο ταχεία από τα συμβατικά μέσα. Η εξάπλωσή τους είναι πλέον φανερή και στη χώρα μας, όπου τα ιστολόγια κερδίζουν μεγάλο μέρος της νεολαίας σε επισκεψιμότητα. Ενδεικτικό είναι το γεγονός ότι σύμφωνα με τις μετρήσεις του alexa.com για τις δημοφιλέστερες σελίδες στην Ελλάδα, πέμπτη είναι η σελίδα του blogger.com ενώ στη λίστα με τις είκοσι πρώτες υπάρχουν τρία ελληνικά ιστολόγια ενημέρωσης. Χαρακτηριστικό παράδειγμα εναλλακτικής πηγής ενημέρωσης στην Ελλάδα υπήρξε το troktiko.blogspot.com, το οποίο έπαψε να λειτουργεί, όμως ενέπνευσε τη δημιουργία μεγάλου αριθμού ιστολογίων με την ίδια μορφή. Σήμερα μερικά δημοφιλή ιστολόγια είναι το tro-ma-ktiko.blogspot.com και το newsbeast.gr, τα οποία φαίνονται στην επόμενη εικόνα.
tromaktiko-newsbeast.jpg
http://tro-ma-ktiko.blogspot.com και http://www.newsbeast.gr


Πέρα από το δημόσιο χαρακτήρα τους, τα ιστολόγια χρησιμοποιούνται από επιχειρήσεις ή πανεπιστήμια συχνά μέσω των ενδοδικτύων τους, μακριά από το διαδίκτυο και τον παγκόσμιο ιστό, με σκοπό την ανταλλαγή πληροφοριών και γνώσης μεταξύ των υπαλλήλων αλλά και των φοιτητών και των καθηγητών (Oravec, 2002)(Du & Wagner, 2006).

1.2 Τυπολογία ιστολογίων

Τα κίνητρα που έχουν οι δημιουργοί των ιστολογίων για τη δημιουργία και τη συντήρηση ποικίλουν ανάλογα με την προσωπικότητά τους και τα βιώματά τους. Στο συμπέρασμα αυτό κατέληξε και η έρευνα των (Nardi et al., 2004), η οποία διεξήχθη στο πανεπιστήμιο του Stanford σε τυχαίο δείγμα δημιουργών ιστολογίων. Συγκεκριμένα, τα αποτελέσματα της έρευνας έδειξαν ότι τα κίνητρα των δημιουργών διαμορφώνουν και τον τύπο του ιστολογίου τους. Έτσι, διαμορφώνονται οι εξής τύποι ιστολογίων:

1.2.1 Ιστολόγια-φίλτρα (filter blogs)

Οι δημιουργοί αυτού του τύπου ιστολογίων αναδημοσιεύουν ιστότοπους που έχουν επισκεφτεί και θεωρούν άξιους αναφοράς, ενώ ενδεχομένως να επισυνάπτουν και κάποιο σχετικό σχόλιο. Για το λόγο αυτό ονομάζονται και ιστολόγια - φίλτρα, επειδή κατά κάποιο τρόπο φιλτράρουν το διαδίκτυο.

1.2.2 Ιστολόγια της ζωής μου (document my life blogs )

Ο συγκεκριμένος τύπος ιστολογίων περιλαμβάνει προσωπικές στιγμές και δραστηριότητες του δημιουργού συνήθως με τη μορφή φωτογραφιών και βίντεο, και προέρχεται από την ανάγκη του συγγραφέα να μοιραστεί τη ζωή του με τους φίλους, τα αγαπημένα πρόσωπα που ζουν μακριά, ακόμα και με το απρόσωπο διαδικτυακό κοινό. Στην έρευνα των (Nardi et al., 2004), παρατηρήθηκαν περιπτώσεις όπου φοιτητές μοιράζονταν μέσω του ιστολογίου τους τις φωτογραφίες και τα βίντεό τους με φίλους, συμφοιτητές και συγγενείς που μένουν μακριά και άνθρωποι οι οποίοι ένιωθαν την ανάγκη να εξωτερικεύσουν ακόμα και άσχημα γεγονότα όπως κάποια ασθένεια. Παρατηρήθηκε ακόμα η χρήση των ιστολογίων σαν μια μορφή μαζικού ηλεκτρονικού ταχυδρομείου.

1.2.3 Ιστολόγια-ημερολόγια (diary-blogs)

Ιστολόγια που εκφράζουν την άποψη του δημιουργού τους και φιλοξενούν τα σχόλια του. Αποτελούν ένα όχημα επικοινωνίας, αυτοέκφρασης και ενδυνάμωσης του λόγου του. Ενάντια στην άποψη ότι τα θέματα των δημιουργών ιστολογίων ενδιαφέρουν μόνο τους ίδιους και ελάχιστα όλους τους υπόλοιπους, οι δημιουργοί δηλώνουν ότι γράφουν για θέματα που θεωρούν σημαντικά και άξια αναφοράς. Κάποιοι άλλοι δηλώνουν ότι γράφουν στο ιστολόγιό τους για θέματα που θα ντρεπόντουσαν να στείλουν σε προσωπικά μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου. Το ιστολόγιό τους είναι ένας προσωπικός εικονικός χώρος που παραθέτουν τις απόψεις και τα σχόλιά τους. Εκτός από τις προσωπικές τους παρατηρήσεις, οι δημιουργοί εκφράζουν και βαθύτερα συναισθήματα ακόμα και για προσωπικά τους προβλήματα, χρησιμοποιώντας το ιστολόγιο ως ένα είδος κάθαρσης. Για άλλους, το ιστολόγιό τους αποτελεί ένα μέσο έμπνευσης, δίνοντάς τους τη δυνατότητα να παίρνουν συνεχώς ανάδραση από αυτό και κίνητρα για να γράψουν περισσότερα. Μέσα από το ιστολόγιό τους εκφράζεται η φωνή τους και γνωρίζοντας πως το διαδικτυακό κοινό τους περιμένει την επόμενη ανάρτηση, παίρνουν επιπλέον θάρρος για να συνεχίσουν να γράφουν.

1.2.4 Ιστολόγια ως κοινότητες αναγνωστών (community blogs)

Σε αυτόν τον τύπο ιστολογίων, οι δημιουργοί και οι αναγνώστες μέσα από τη διαδικασία της αλληλεπίδρασης των αναρτήσεων και των σχολιασμών δημιουργούν κοινότητες στις οποίες συνεισφέρουν σε γνώση αλλά και σε σχετικό με τα ενδιαφέροντά τους υλικό. Συνήθως οι κοινότητες αποτελούν και ένα επιπλέον κίνητρο για συμμετοχή στο ιστολόγιο, αφού υπάρχουν μέλη που περιμένουν τόσο να σχολιάσουν τις δημοσιεύσεις των άλλων όσο και να δουν τους σχολιασμούς των δικών τους αναρτήσεων. Συχνά το περιεχόμενο των ιστολογίων αυτών διευρύνεται και καθορίζεται κατά ένα μεγάλο ποσοστό από τη συνεισφορά της κοινότητας.

2. Δημιουργώντας το δικό μου ιστολόγιο

2.1 Δομή ιστολογίου

2.1.1 Γενική δομή

Όλα τα ιστολόγια ακολουθούν σε γενικές γραμμές την ίδια δομή, ενσωματώνοντας τα βασικά χαρακτηριστικά όπως αυτά περιγράφονται στην πρώτη ενότητα. Παρ' όλα αυτά, επειδή τα ιστολόγια έχουν κυρίως προσωπικό χαρακτήρα, το κάθε ένα μπορεί να διαφοροποιείται στην μορφή και τις λειτουργίες που ενσωματώνει. Ακολουθεί ένα παράδειγμα ιστολογίου με περιγραφές για τα επιμέρους χαρακτηριστικά και τις λειτουργίες του.
domi_istologiou.jpg
Παράδειγμα ιστολογίου: Γ. Σαλονικίδης

1. Μενού σελίδων: από εδώ έχετε πρόσβαση στις ξεχωριστές σελίδες του ιστολογίου. Να σημειωθεί ότι κάποια ιστολόγια μπορεί να μην περιέχουν σελίδες και επομένως να μην εμφανίζεται το μενού.
2. Τίτλος ιστολογίου: ο τίτλος βρίσκεται πάντα στην αρχή της σελίδας. Αποτελεί το όνομα του ιστολογίου και του προσδίδει την ταυτότητά του.
3. Αναζήτηση: μπορείτε να βρείτε αναρτήσεις ή σελίδες του ιστολογίου που περιέχουν την επιθυμητή λέξη
4. Μενού κατηγοριών: μέσα από το μενού αυτό μπορείτε να προβάλλετε αναρτήσεις που έχουν καταχωρηθεί σε συγκεκριμένη κατηγορία
5. Αναρτήσεις: ο χώρος αυτός περιέχει όλες τις αναρτήσεις σε χρονολογική σειρά, με την πιο πρόσφατη στην κορυφή. Εύκολα διακρίνεται πως μία ανάρτηση αποτελείται από τον τίτλο και το κυρίως μέρος και συνοδεύεται από μερικά ακόμη στοιχεία: Α) συγγραφέας, Β) κατηγορία/-ες, Γ) ημερομηνία ανάρτησης και Δ) αριθμός σχολίων. Κάνοντας κλικ στον τίτλο, οδηγείστε στη σελίδα της ανάρτησης, και μπορείτε να παραθέσετε σχόλια.
6. Πλευρική μπάρα: ενσωματώνει διάφορα πρόσθετα εργαλεία του ιστολογίου. Στο συγκεκριμένο ιστολόγιο διακρίνονται: Α) το αρχείο αναρτήσεων Β) το σύννεφο ετικετών (tag cloud) και Γ) οι σύνδεσμοι (blogroll)
Να σημειωθεί σε αυτό το σημείο ότι η αναρτήσεις διαφέρουν από τις σελίδες ενός ιστολογίου. Οι σελίδες του ιστολογίου μπορούν να παρομοιαστούν με σελίδες μιας κοινής ιστοσελίδας. Όμως η κεντρική σελίδα ενός ιστολογίου συγκεντρώνει όλες τις πρόσφατες αναρτήσεις σε αντίστροφη χρονολογική σειρά. Κάθε ανάρτηση με τη σειρά της αντιστοιχίζεται στη δικιά της σελίδα με ένα μόνιμο σύνδεσμο, το permalink, το οποίο μπορείτε να χρησιμοποιήσετε οπουδήποτε ως παραπομπή στη συγκεκριμένη ανάρτηση.

2.1.2 Πρόσθετα εργαλεία

Εκτός από τα εργαλεία που φαίνονται στο προηγούμενο παράδειγμα, υπάρχει πληθώρα από λειτουργίες που μπορούν να ενσωματωθούν στο ιστολόγιο. Οι πιο σημαντικές είναι οι παρακάτω:
Τροφοδοσία RSS:rss.jpg
Το εργαλείο αυτό ξεχωρίζει από το χαρακτηριστικό σχήμα που το απεικονίζει και δίνει τη δυνατότητα στους αναγνώστες να ενημερώνονται με ηλεκτρονικές ειδοποιήσεις για κάθε νέα ανάρτηση στο ιστολόγιο. Έτσι, εάν κάποιος θέλει να διατηρείται ενημερωμένος, δε χρειάζεται κάθε φορά να ανατρέχει στο ιστολόγιο για να ελέγξει τις νέες αναρτήσεις.
Σύνδεση με άλλα κοινωνικά δίκτυαsn_share.jpg
Το μεγαλύτερο μέρος των αναγνωστών ιστολογίων σίγουρα διατηρούν λογαριασμούς και σε άλλα κοινωνικά δίκτυα. Η σύνδεση λοιπόν ενός ιστολογίου με αυτά, δίνει στον αναγνώστη την ευκολία να μοιράζεται άμεσα στο δίκτυό του τις αναρτήσεις που θεωρεί σημαντικές.


2.2 Δημιουργία ιστολογίου

Για τη δημιουργία ιστολογίου υπάρχουν διαθέσιμα πολλά λογισμικά, καθένα από τα οποία ανταποκρίνεται σε διαφορετικές ανάγκες, ανάλογα με το επίπεδο τεχνικών γνώσεων του χρήστη και το σκοπό δημιουργίας του. Για τη διατήρηση ενός ιστολογίου εκπαιδευτικού περιεχομένου, ένα δωρεάν λογισμικό όπως το wordpress.com ικανοποιεί πλήρως τις ανάγκες του δημιουργού, ακόμα και αν είναι αρχάριος.
Όλα ξεκινάνε με μια απλή δημιουργία λογαριασμού χρήστη ιστοσελίδα wordpress.com. Ταυτόχρονα με το όνομα χρήστη επιλέγονται η διεύθυνση (με κατάληξη .wordpress.com) και ο τίτλος του νέου ιστολογίου. Μετά την ολοκλήρωση της εγγραφής, η νέα σελίδα είναι αμέσως έτοιμη για χρήση και επεξεργασία. Στη συνέχεια παραθέτουμε μία εισαγωγική περιγραφή του τρόπου δημιουργίας ιστολογίου με το λογισμικό αυτό.

2.2.1 Κεντρική σελίδα διαχείρισης (dashboard)

Στην επόμενη εικόνα φαίνεται η αρχική σελίδα διαχείρισης του ιστολογίου. Εδώ ενσωματώνονται χρήσιμα στοιχεία όπως ο συνολικός αριθμός σελίδων, αναρτήσεων, σχολίων και ετικετών του ιστολογίου, στοιχεία από απαντήσεις αναγνωστών, καθώς και στατιστικά επισκέψεων. Εκτός από αυτά, υπάρχουν και τα εργαλεία διαχείρισης, τα οποία εξηγούνται στη συνέχεια.
dashboard.jpg
Η σελίδα διαχείρισης του wordpress

1. Μενού λογαριασμού χρήστη: το μενού αυτό εμφανίζεται σταθερά στο επάνω μέρος της οθόνης όσο είστε συνδεδεμένος με το λογαριασμό σας και βρίσκεστε στις σελίδες του wordpress ή σε ιστολόγια άλλων χρηστών του λογισμικού. Από εδώ μπορείτε να μπείτε κάθε στιγμή στην κεντρική σελίδα διαχείρισης (επιλογή My Blog > Dashboard) καθώς και να έχετε πρόσβαση σε ρυθμίσεις του προσωπικού σας λογαριασμού. Επίσης μπορείτε να γραφτείτε σε ενημερώσεις από άλλα ιστολόγια του worpress.
2. Μπάρα εργαλείων διαχείρισης ιστολογίου: το σύνολο των ρυθμίσεων του ιστολογίου σας είναι διαθέσιμο μέσω της εργαλειοθήκης αυτής. Μερικά από τα βασικά εργαλεία είναι:
  • Α) Dashboard (σελίδα διαχείρισης): μετάβαση στην κεντρική σελίδα και προβολή στατιστικών στοιχείων χρήσης του ιστολογίου
  • Β) Posts (αναρτήσεις): προβολή, διαχείριση αναρτήσεων και κατηγοριών και δημιουργία νέας ανάρτησης
  • Γ) Links (σύνδεσμοι): προβολή και επεξεργασία της λίστας συνδέσμων και των κατηγοριών τους
  • Δ) Pages (σελίδες): προβολή και επεξεργασία των σελίδων
  • Ε) Comments (σχόλια): προβολή σχολίων και διαχείρισή τους, συμπεριλαμβανόμενης της διαγραφής ή μη προβολής τους
  • ΣΤ) Appearance (εμφάνιση): επιλογή του θέματος εμφάνισης του ιστολογίου και ρυθμίσεις εμφάνισης
  • Ζ) Users (χρήστες): προσθαφαίρεση χρηστών που συμμετέχουν στη διαμόρφωση του ιστολογίου και απόδοση ρόλων (συντελεστής, διαχειριστής, επεξεργαστής, συγγραφέας)
  • Η) Settings (ρυθμίσεις): βασικές ρυθμίσεις ιστολογίου, όπως τίτλος, email, ζώνη ώρας, γλώσσα
3. Γρήγορη ανάρτηση: μέσω της φόρμας αυτής μπορεί να δημιουργηθεί άμεσα μία νέα ανάρτηση

2.2.2 Δημιουργία ανάρτησης

Κάνοντας κλικ στο Posts στα εργαλεία διαχείρισης μεταβαίνετε στη σελίδα διαχείρισης των αναρτήσεων. Στο υπομενού που εμφανίζεται κάτω από το κουμπί Posts, επιλέγετε Add New (προσθήκη νέας) για να συντάξετε την καινούρια σας ανάρτηση. Η σελίδα προσθήκης ανάρτησης αποτελείται από πεδία στα οποία εισάγετε τα περιεχόμενα της ανάρτησης, καθώς και βοηθητικά εργαλεία, όπως περιγράφονται παρακάτω.
newpost.jpg

1. Τίτλος: εδώ πληκτρολογείτε τον τίτλο της νέας ανάρτησης
2. Permalink (μόνιμος σύνδεσμος): προαιρετικά επεξεργάζεστε το σύνδεσμο που παραπέμπει στη σελίδα της νέας ανάρτησης
3. Κυρίως μέρος: εδώ (Γ) συντάσσετε το κείμενο που αποτελεί το κυρίως μέρος της ανάρτησης. Με τα εργαλεία Upload/Insert(Α) μπορείτε να ενσωματώσετε εύκολα αρχεία εικόνας, βίντεο, ήχου κ.α. Επίσης, παρέχονται εργαλεία εμπλουτισμένης επεξεργασίας κειμένου (Β), με διάφορα εργαλεία μορφοποίησης και στυλ γραμματοσειράς.
4. Publish (δημοσίευση): Στα εργαλεία δημοσίευσης δίνεται η επιλογή της προεπισκόπησης κάνοντας κλικ στο Preview (A) και της δημοσίευσης, κάνοντας κλικ στο Publish (B).
5. Categories (κατηγορίες): Από εδώ επιλέγετε σε ποιες από τις κατηγορίες θέλετε να συμπεριληφθεί το άρθρο. Μπορεί να προστεθεί νέα κατηγορία είτε να γίνει πιο αναλυτική επεξεργασία τους μέσα από την ξεχωριστή σελίδα διαχείρισης των κατηγοριών.
6. Post Tags (ετικέτες): Εδώ εισάγετε λέξεις - κλειδιά που εκφράζουν το περιεχόμενο της ανάρτησης. Αυτό κάνει ευκολότερη την αναζήτηση από τους αναγνώστες αλλά και δημιουργεί μία μορφή κατηγοριοποίησης για τις αναρτήσεις.

2.2.3 Εισαγωγή συνδέσμων σε άλλες σελίδες

Άλλη μία βασική λειτουργία των ιστολογίων είναι η εισαγωγή υπερσυνδέσμων σε άλλες ιστοσελίδες που βρίσκει ενδιαφέρουσες ο συγγραφέας του ιστολογίου και πιθανώς οι αναγνώστες του. Το σύνολο των συνδέσμων αποκαλείται και blogroll. Το χαρακτηριστικό αυτό είναι σημαντικό στοιχείο ενός ιστολογίου, καθώς έμμεσα προσδιορίζει την ταυτότητά του και φανερώνει την αλληλεπίδρασή του με άλλα ιστολόγια και ιστοσελίδες. Η λειτουργία της καταχώρησης ενός συνδέσμου παρουσιάζεται στην παρακάτω εικόνα μαζί με μια σύντομη περιγραφή.
newlink.jpg
wordpress: προσθήκη νέου συνδέσμου

1. Name (όνομα): το όνομα με το οποίο θα καταχωρηθεί ο νέος σύνδεσμος στη λίστα
2. Web Address (ηλεκτρονική διεύθυνση): η διεύθυνση της ιστοσελίδας στην οποία θα παραπέμπει ο σύνδεσμος
3. Categories (κατηγορίες): κατηγορίες στις οποίες θα καταχωρηθεί ο σύνδεσμος. Όπως και στις αναρτήσεις, έτσι και εδώ οι κατηγορίες είναι πλήρως προσαρμόσιμες μέσω της αντίστοιχης σελίδας διαχείρισης. Οι κατηγορίες αναρτήσεων είναι διαφορετικές από τις κατηγορίες συνδέσμων.

2.2.4 Το ιστολόγιο εν δράσει

Στην παρακάτω εικόνα φαίνεται το αποτέλεσμα των λειτουργιών που περιγράψαμε πιο πριν. Η εμφάνιση του ιστολογίου έχει προσαρμοστεί σύμφωνα με ένα από τα έτοιμα θέματα του wordpress. Μέσα λοιπόν από ένα εύκολο περιβάλλον διαχείρισης και σε λίγο χρόνο, μπορεί να δημιουργηθεί ένα πλήρες ιστολόγιο με προσεγμένη εμφάνιση. Το μενού του λογαριασμού χρήστη, όπως αναφέρθηκε και στο υποκεφάλαιο 2.2.1, εμφανίζεται σταθερά στο επάνω μέρος της οθόνης ώστε να έχετε κάθε στιγμή πρόσβαση στα εργαλεία διαχείρισης του λογαριασμού σας στο wordpress.
homepage.jpg
wordpress: νέο ιστολόγιο με μία ανάρτηση και μερικούς συνδέσμους http://istologin.wordpress.com/


3. Τα ιστολόγια στην εκπαίδευση

3.1 Πλεονεκτήματα της χρήσης των ιστολογίων στην εκπαίδευση

i_love_blogging.jpgΗ κατασκευή ενός ιστολογίου είναι ιδιαίτερα απλή, δεν κοστίζει τίποτα, και προσφέρει δυνατότητες προβολής και δημοσίευσης ακόμα και σε παγκόσμιο επίπεδο. Η δημοσίευση ενός άρθρου επιτυγχάνεται με ένα κλικ του ποντικιού ενώ ακόμα απλούστερο είναι για έναν επισκέπτη του ιστολογίου να σχολιάσει κάποια δημοσίευση. Για τους παραπάνω λόγους, η ενσωμάτωση των ιστολογίων στην εκπαίδευση για την υποστήριξη της διδασκαλίας φαίνεται να είναι μια ενδιαφέρουσα λύση. Αν και οι σχετικές έρευνες που διεξάγονται δεν έχουν καταλήξει σε κάποιο συγκεκριμένο αποτέλεσμα για το αν και κατά πόσο τα ιστολόγια μπορούν ουσιαστικά να ενισχύσουν τη μάθηση, οι αντιδράσεις μαθητών και εκπαιδευτικών είναι συνήθως θετικές στην ιδέα του ιστολογίου της τάξης.
Πιθανά πλεονεκτήματα που μπορεί να έχει η χρήση των ιστολογίων στην εκπαίδευση έχουν αναγνωριστεί από τους ειδικούς Fernette και Brock Eide’s και έχουν αναφερθεί από τον Will Richardson στο άρθρο «Blogs, Wikis, Podcasts, and Other Powerful Webtools for Classroooms.»
Επιγραμματικά, κάποια από αυτά τα πλεονεκτήματα της νέας αυτής τεχνολογίας είναι η προώθηση κριτικής και αναλυτικής σκέψης, δημιουργικής και καινοτόμας καθώς και η προώθηση της κοινωνικής αλληλεπίδρασης. Οι γενικοί λόγοι για τους οποίους δημιουργούνται ιστολόγια στην εκπαίδευση είναι η επικοινωνία με άλλους μέσα από την προσωπική έκφραση, η παροχή κινήτρων για μελέτη και βοήθεια στους μαθητές με υποστήριξη της διδασκαλίας, η ενημέρωση των γονέων, η δημόσια προβολή μιας συλλογικής εργασίας στα πλαίσια του μαθήματος και όχι μόνο, αλλά και η γνωριμία με άλλα σχολεία και η ανάπτυξη δεσμών μεταξύ των σχολείων μέσα από τη συμμετοχή τους σε ευρωπαϊκά προγράμματα και κοινές δράσεις.
Παρ' όλα αυτά, εύλογα γεννάται το ερώτημα εάν και κατά πόσο τα ιστολόγια μπορούν να αντικαταστήσουν τις παραδοσιακές εφαρμογές επικοινωνίας με ηλεκτρονικό υπολογιστή (για παράδειγμα, το ηλεκτρονικό ταχυδρομείο ή συστήματα μάθησης εξ' αποστάσεως) που χρησιμοποιούνται σήμερα από ένα μεγάλο ποσοστό εκπαιδευτικών και μαθητών και εξυπηρετούν την μεταξύ τους επικοινωνία.
Γενικά, σήμερα υπάρχουν δύο μορφές αξιοποίησης των ιστολογίων στην εκπαίδευση. Η μία είναι ο συνδυασμός των ιστολογίων μαζί με την χρήση των παραδοσιακών μορφών επικοινωνίας και η άλλη περιλαμβάνει μόνο τα ιστολόγια. Οι εκπαιδευτικοί έχουν την τάση να χρησιμοποιούν είτε τη μια μορφή είτε την άλλη, χωρίς αυτό να έχει καμία ιδιαίτερη επιτυχία, αφού οι μαθητές συχνά παραπονιούνται πως δεν έχουν χρόνο να ασχοληθούν και συμβιβάζονται με τους συνηθισμένους τρόπους επικοινωνίας όπως το ηλεκτρονικό ταχυδρομείο.
Τα συστήματα αυτά βασίζονται σε ένα ''κεντρικοποιημένο'' περιβάλλον, όπου ο μαθητής θα πρέπει να επισκέπτεται κάποιο κεντρικό διαδικτυακό χώρο για να ενημερωθεί. Επίσης, θα πρέπει ο μαθητής να είναι συνεχώς σε ετοιμότητα και να επισκέπτεται το χώρο σε τακτά χρονικά διαστήματα. Ως εκ τούτου, είναι πολύ πιθανό να χάσει κάποια συζήτηση και επομένως το ενδιαφέρον του (Kim, 2008). Την δυσλειτουργία αυτή έρχονται να καλύψουν τα ιστολόγια με την υπηρεσία Really Simple Syndication (RSS) η οποία αυτόματα ενημερώνει τους εγγεγραμμένους σε ένα ιστολόγιο για κάθε ανανέωση περιεχομένου (Montanez, 2006). Επιπλέον, τα ιστολόγια είναι μια πιο αποκεντρικοποιημένη υπηρεσία, με το δημιουργό να έχει τον πλήρη έλεγχο της δομής και του περιεχομένου. Έτσι, οι μαθητές θα νιώσουν πιο ελεύθεροι να εκφραστούν αλλά και να αναρτήσουν τα σχόλιά τους. Άλλο ένα πλεονέκτημα των ιστολογίων είναι η ευκολία πρόσβασης αλλά και δημοσίευσης (Kim, 2008). Σε αντίθεση με άλλες εκπαιδευτικές πλατφόρμες στις οποίες ο μαθητής πρέπει να ακολουθήσει μια διαδικασία βημάτων για να κάνει εγγραφή και να συμμετέχει, σε ένα ιστολόγιο η πρόσβαση είναι πολύ απλή και δεν χρειάζεται να γίνει εγγραφή, ενώ μπορεί κάποιος να διατηρήσει την ανωνυμία του. Αξιοσημείωτο είναι και το γεγονός ότι όφελος έχουν ακόμα και οι μαθητές που δεν συμμετέχουν ενεργά στα ιστολόγια αναρτώντας δημοσιεύσεις και σχολιασμούς, αλλά συμμετέχουν ως απλοί παρατηρητές της όλης διαδικασίας (Lin et al. , 2006).
Από την άλλη πλευρά, κάποιες έρευνες δείχνουν πως η αποτελεσματικότητα των ιστολογίων στην επικοινωνία των μαθητών είναι ένα αμφιλεγόμενο θέμα. Δύο έρευνες που διεξήχθησαν κάτω από τις ίδιες συνθήκες κατέληξαν σε διαμετρικά αντίθετα συμπεράσματα. Στην έρευνα των (Lin et al., 2006) 31 μαθητές πραγματοποίησαν περισσότερες από 700 επισκέψεις στο ιστολόγιο του μαθήματος, με το 80% των επισκέψεων να αντιστοιχεί στο 40% των ενεργών χρηστών σε διάστημα τριών μηνών, αποδεικνύοντας ότι αυτή η νέα τεχνολογία των ιστολογίων ενισχύει τη διαδραστικότητα των μαθητών με μεγάλη επιτυχία. Από την άλλη πλευρά, στην έρευνα των (Divitini et al., 2005) μόνο 9 επισκέψεις πραγματοποιήθηκαν στο ιστολόγιο του μαθήματος από 31 μαθητές σε διάστημα ενός χρόνου.

3.2 Συμβουλές προς εκπαιδευτικούς

Πριν ο εκπαιδευτικός ζητήσει από τους μαθητές του να διαβάσουν και να δημιουργήσουν ιστολόγια, θα πρέπει να έχει κατανοήσει ο ίδιος πλήρως τη διαδικασία. Θα πρέπει να γίνει ο ίδιος δημιουργός ενός ιστολογίου, να αναρτήσει έναν αριθμό από δημοσιεύσεις, να αφήσει τα σχόλιά του σε άλλα ιστολόγια. Με αυτόν τον τρόπο θα μπορεί να κατανοήσει τις δυσκολίες και τις επιφυλάξεις των μαθητών του και μέσα από τη δική του εμπειρία να τους καθοδηγήσει και να τους εξηγήσει τη νέα τεχνολογία. Επίσης, αυτό θα τον βοηθήσει να μοντελοποιήσει τη συμπεριφορά που αναμένει να υιοθετήσουν μαθητές του και να την αξιολογήσει ανάλογα. Η αρχική εμπλοκή των μαθητών με το ιστολόγιο θα πρέπει να είναι μικρή και απλή. Αρχικά, οι μαθητές θα πρέπει να μπουν στη διαδικασία να διαβάσουν και άλλα ιστολόγια ως προς κάποιο συγκεκριμένο θέμα και να τα αξιολογήσουν, δηλαδή μπουν στη θέση του αναγνώστη. Έπειτα ο εκπαιδευτικός μπορεί να καλέσει τους μαθητές να κάνουν αναρτήσεις στο δικό του ιστολόγιο. Παράλληλα, κάνει αναρτήσεις για αυτούς με τη μορφή απλών ανακοινώσεων, αναθέσεις εργασιών και εξωτερικών συνδέσμων. Εφόσον οι μαθητές εξοικειωθούν με την τεχνολογία και αποκτήσουν την ανάλογη κουλτούρα, ο εκπαιδευτικός μπορεί να τους προτείνει να δημιουργήσουν όλοι μαζί ένα ομαδικό ιστολόγιο, για το οποίο θα συμμετέχουν τόσο στη δημιουργία όσο και στη μετέπειτα διατήρηση με δικές τους αναρτήσεις. Ύστερα και από αυτό το βήμα και αν οι μαθητές ανταποκριθούν στις προσδοκίες του εγχειρήματος, είναι πολύ πιθανό να είναι σε θέση να δημιουργήσουν και να συντηρήσουν το δικό τους προσωπικό ιστολόγιο με κάποιο θέμα που τους ενδιαφέρει ή που θα τους προτείνει ο εκπαιδευτικός, σχετικό με την τάξη ή το μάθημα (Huette & Scott, 2006).

Για κάθε νέα τεχνολογία, υπάρχουν τρεις φάσεις από τις οποίες πρέπει να περάσουν όλοι όσοι πρόκειται να εμπλακούν με αυτήν. Επομένως, αναμένεται αρχικά ο μαθητής να έρθει αντιμέτωπος με την απαξίωση. Σε αυτό το σημείο ο εκπαιδευτικός θα πρέπει να πείσει τους μαθητές για τη σημασία που έχει το ιστολόγιο για την εκπαιδευτική διαδικασία και την διαφορετικότητα με την οποία θα επιχειρήσουν να την προσεγγίσουν. Κατόπιν, αναμένεται η θεώρηση της νέας αυτής τεχνολογίας από μια διαφορετική σκοπιά με αποτέλεσμα τον εναγκαλισμό και την ενσωμάτωσή της στις διδακτικές δραστηριότητες. Σε αυτό το σημείο ο εκπαιδευτικός θα πρέπει να δημιουργήσει και να οργανώσει τα σενάρια δράσης, δίνοντας κίνητρα στους μαθητές να εξερευνήσουν τις δυνατότητες της τεχνολογίας. Έπειτα από την πρακτική ενασχόλησή τους με αυτήν, οι περισσότεροι από τους μαθητές εξοικειώνονται με αυτή τη νέα μορφή επικοινωνίας και έκφρασης και είναι πλέον έτοιμοι να συμμετέχουν δημιουργικά στο ιστολόγιο της τάξης.

Ο Farmer (2006), παραθέτει τέσσερεις βασικούς άξονες για το πώς μπορούν τα ιστολόγια να ενσωματωθούν στην εκπαίδευση. O πρώτος είναι η χρήση των ιστολογίων για την διεκπεραίωση μίας δραστηριότητας στα πλαίσια του μαθήματος. Δεν είναι καλή πρακτική να δοθεί στους μαθητές ένα ιστολόγιο και να κληθούν να ανακαλύψουν μόνοι τους τη χρησιμότητά του. Δώστε τους ένα σενάριο χρήσης σχετικό με το αντικείμενο του μαθήματος και θέστε κάποιους στόχους. Δεύτερον, οι εκπαιδευτικοί θα πρέπει να υιοθετούν συστήματα αξιολόγησης που "ανέχονται" τις ανατροπές. Αυτό σημαίνει ότι δεν θα πρέπει να είστε πολύ αυστηροί όσον αφορά τον βαθμό συνεισφοράς και το περιεχόμενο των αναρτήσεων που αναμένετε από τους μαθητές. Δώστε ένα αρχικό πλάνο δράσης αλλά αφήστε και αρκετό περιθώριο για προσωπική έκφραση. Η παρέκκλιση και η ανατροπή των αρχικών στόχων δεν είναι πάντοτε αρνητική και δίνει τη δυνατότητα στους μαθητές να προσεγγίσουν την εργασία τους με το δικό τους τρόπο. Τρίτον, δεν θα πρέπει να ξεχνάτε ότι τα ιστολόγια είναι εργαλεία για επικοινωνία, και ως τέτοια θα πρέπει να χρησιμοποιούνται και μόνο. Μην τα χρησιμοποιείτε για την διεξαγωγή δημοσκοπήσεων, την διαχείριση διάφορων ερευνών ή παιχνιδιών. Τέλος, είναι πολύ σημαντική η επιλογή του κατάλληλου λογισμικού για τη δημιουργία ιστολογίων. Θα πρέπει να είναι αρκετά αποτελεσματικά και ευέλικτα ώστε να καλύπτονται οι επιθυμητοί εκπαιδευτικοί στόχοι (Anderson, 2008).

Υπάρχουν κάποια ερωτήματα που απασχολούν έναν δημιουργό ιστολογίων, κυρίως όταν εμπλέκεται με τη διαδικασία για πρώτη φορά. Είναι πολύ πιθανό να προβληματιστούν και οι μαθητές σχετικά με αυτά τα ερωτήματα. Επειδή ίσως κάποιοι να τα εκφράσουν και κάποιοι άλλοι όχι, θα ήταν χρήσιμο για τον εκπαιδευτικό να γνωρίζει ποια μπορεί να είναι αυτά και να φροντίσει να απαντηθούν προκειμένου να "προλάβει" τις αντιδράσεις των μαθητών.
  • Σχετικά με τη δημιουργία του ιστολογίου, οι μαθητές ενδεχομένως να αναρωτηθούν:
    • πώς και με ποιό τρόπο θα συμμετέχω στην κοινότητα; ποια θα είναι η συμπεριφορά μου;
    • πώς θα είναι το ιστολόγιό μου; πόσο ελκυστικό θα πρέπει να είναι;
    • θα κριθώ για την ορθογραφία και τη γραμματική;
  • Σχετικά με την "έκθεσή" τους στο κοινό τους, ίσως να αναρωτηθούν:
    • ποιος θα βλέπει αυτά που γράφω; ποιο θα είναι το κοινό μου; πόσο μεγάλο θα είναι;
    • θα γράφω για το κοινό μου ή για να εκφραστώ εγώ ο ίδιος;
    • με ενδιαφέρει η γνώμη που θα σχηματίσει το κοινό μου για εμένα;
  • Σχετικά με τις κοινότητες των ιστολογίων:
    • θέλω το ιστολόγιό μου να ανήκει σε κάποια κοινότητα; πόσο μεγάλη θα είναι αυτή;
    • για ποιο λόγο να ανήκω στην κοινότητα; τι θα πάρω από αυτήν και τί θα μου δώσει;
    • πόσο τυπική θα είναι η σχέση μου με την κοινότητα;
    • ποιο θα είναι το διανοητικό επίπεδο των άλλων ιστολογίων στην κοινότητα;
  • Το κομμάτι του σχολιασμού ενδεχομένως να απασχολήσει ιδιαίτερα τους μαθητές:
    • θέλω σχόλια στο ιστολόγιό μου; από ποιον;
    • πώς θα ήθελα να είναι αυτά τα σχόλια;
    • είμαι έτοιμος για θετικά/αρνητικά σχόλια; θα τους δίνω σημασία;
    • θα μπορώ να βλέπω και να ελέγχω τα σχόλια του ιστολογίου μου πριν αυτά αναρτηθούν;

Γενικά, δεν θα πρέπει οι δημιουργοί εκπαιδευτικών ιστολογίων να παραμελούν το παιδαγωγικό κομμάτι, αλλά να επικεντρώνονται σε αυτό και γύρω από αυτό να σχεδιάζουν τα ιστολόγια. Η δημιουργία ενός ιστολογίου για την τάξη δεν θα πρέπει να είναι αυτοσκοπός, αλλά να βοηθάει στην επίτευξη των στόχων της τάξης και στην επικοινωνία των μαθητών και του εκπαιδευτικού (Anderson, 2008)

3.3 Τρόποι αξιοποίησης των ιστολογίων στην εκπαίδευσηOnline-Education-Blogs.jpg

H δημιουργία και η εκπαιδευτική αξιοποίηση ενός ιστολογίου απαιτεί και την ανάλογη προσπάθεια από την πλευρά των εκπαιδευτικών, οι οποίοι για πρώτη φορά καλούνται να αλληλεπιδράσουν ταυτόχρονα με ετερογενές κοινό, δηλαδή με μαθητές που ενδεχομένως να έχουν διαφορετικό υπόβαθρο στα πλαίσια της επικοινωνίας και χρήσης της τεχνολογίας. Επίσης, καλούνται να αλληλεπιδράσουν με όλο το κοινό της τάξης τους και όχι μόνο με τους πιο ενεργούς μαθητές, όπως γίνεται μέσα στην σχολική αίθουσα. Παράλληλα, θα πρέπει να ανταποκριθούν στην ανάγκη εξατομικευμένης αλληλεπίδρασης όταν αυτή προκύπτει για κάθε μαθητή. Ίσως το πιο σημαντικό είναι να μπορέσουν να δημιουργήσουν χρήσιμα και πρωτότυπα σενάρια συνεργασίας, ώστε να δώσουν κίνητρο στους μαθητές, αξιοποιώντας στο έπακρο τις δυνατότητες συνεργασίας και επικοινωνίας των ιστολογίων.
Στο άρθρο (Anderson, 2008), περιγράφονται τέσσερα ακαδημαϊκά μοντέλα στα οποία τα ιστολόγια παίζουν καθοριστικό ρόλο με διάφορους τρόπους, ενισχύοντας την παιδαγωγική τους αξία. Στο πρώτο μοντέλο, η επικοινωνία είναι αμφίδρομη, ένας προς έναν. Συγκεκριμένα, στην έρευνα (Beveridge, 1997) οι μαθητές ύστερα από τις διαλέξεις των μαθημάτων και άλλων προσκεκλημένων ομιλητών σε θέματα σχετικά με τον επαγγελματικό τους προσανατολισμό, καλούνταν να κάνουν μία ανάρτηση στο προσωπικό τους ιστολόγιο, την οποία μόνο ο εκπαιδευτικός θα μπορούσε να δει και να σχολιάσει. Οι αναρτήσεις ήταν εμπιστευτικές γιατί αντανακλούσαν την προσωπική άποψη του μαθητή. Καταγράφοντας τις ειλικρινείς τους απόψεις οι μαθητές μπορούσαν να δουν την εξέλιξη των απόψεών τους και να οργανώσουν καλύτερα τα σχέδιά τους για την επαγγελματική τους πορεία. Με τη χρήση των ιστολογίων οι μαθητές σκέφτονταν καλύτερα και οι εκπαιδευτικοί άκουγαν προσεκτικότερα, προσφέροντας εξατομικευμένα σχόλια και παρατηρήσεις.
Στο δεύτερο μοντέλο, η επικοινωνία είναι αμφίδρομη αλλά αυτή τη φορά μεταξύ ενός και περισσότερων χρηστών. Συγκεκριμένα, υποθέτουμε ότι μια φοιτήτρια κάνει την πρακτική της άσκηση στη σχολική ψυχολογία σε κάποια απομακρυσμένη περιοχή. Στην εργασία αυτή υπάρχουν δύο επιβλέποντες, ένας σχολικός ψυχολόγος που επιβλέπει τη δραστηριότητα της ασκούμενης, αλλά και ο καθηγητής της σχολής που επιβλέπει το περιεχόμενο της πρακτικής. Η δημιουργία ενός ιστολογίου, μέσω της καταγραφής των αναρτήσεων, αντανακλά την εξέλιξη της φοιτήτριας, όμως είναι σημαντικό και οι δύο επιβλέποντες να έχουν πρόσβαση σε αυτές τις πληροφορίες. Χάριν όμως στις ρυθμίσεις ασφαλείας του λογισμικού δημιουργίας του ιστολογίου, οι αναρτήσεις αυτές είτε μπορούν να είναι ορατές και στους δύο επιβλέποντες, είτε ορατές μόνο στον έναν από τους δύο είτε σε κανέναν, αποτελώντας προσωπικό αρχείο της ασκούμενης. Επιπλέον, η δυνατότητα ανάρτησης πολυμεσικού υλικού όπως βίντεο ή φωτογραφίες από την πρακτική άσκηση και σε συνδυασμό με τις αναρτήσεις και τους σχολιασμούς που έκανε η φοιτήτρια, είναι ένα πολύ χρήσιμο αρχείο για το βιογραφικό της στο οποίο μόνο η ίδια μπορεί να έχει απεριόριστη πρόσβαση, με τους εκάστοτε ενδιαφερόμενους να έχουν πρόσβαση στις αναρτήσεις που η ίδια επιτρέπει.
Το τρίτο μοντέλο είναι πιο περίπλοκο. Στο SUNY Cortland, εκπαιδευτικό ίδρυμα στην πολιτεία της Νέας Υόρκης, οι μαθητές που παρακολουθούσαν τρία μαθήματα χωρίστηκαν σε δύο ομάδες. Ο κάθε μαθητής είχε ένα προσωπικό ιστολόγιο, στο οποίο έβαζε αναρτήσεις σχετικά με τα τρία μαθήματα που παρακολουθούσε και επιπλέον μπορούσε να καθορίσει την πρόσβαση σε αυτές από τους εκπαιδευτικούς που δίδασκαν το μάθημα και από τους βοηθούς τους. Ο λόγος που το ιστολόγιο αφορούσε περισσότερα του ενός μαθήματα ήταν οι προτάσεις του (Jaffee, 2004) που λένε ότι για την βαθύτερη κατανόηση ενός μαθήματος είναι καλό η γνώση που αποκτήθηκε να εφαρμόζεται και σε κάποιο άλλο μάθημα. Επομένως, το περιεχόμενο των αναρτήσεων των μαθητών εξετάζονταν από όλους τους εκπαιδευτικούς που εμπλέκονταν στη διαδικασία, με αποτέλεσμα οι μαθητές να είναι πιο προσεκτικοί όσον αφορά την ορθογραφία, τη σύνταξη και την έκφραση των αναρτήσεών τους.
Στο τέταρτο μοντέλο, το ιστολόγιο εξυπηρετούσε την ασύγχρονη επικοινωνία σε ένα διαδικτυακό μάθημα. Ο εκπαιδευτικός θέτει κάποια ερωτήματα μέσω του ιστολογίου και οι μαθητές καλούνται να απαντήσουν και να σχολιάσουν τις απαντήσεις των συμμαθητών τους. Για να ενθαρρύνουν τη συμμετοχή με ειλικρινείς απαντήσεις, οι εκπαιδευτικοί αξιολογούν μόνο το βαθμό συμμετοχής και όχι το περιεχόμενο του ιστολογίου. Σε αντίθεση με τα προηγούμενα μοντέλα, ο εκπαιδευτικός είναι αυτός που έχει τον έλεγχο των ρυθμίσεων ασφαλείας του ιστολογίου και αποφασίζει ποιός θα έχει πρόσβαση σε αυτό. Σε ένα κλειστό σύστημα, συμμετοχή στο ιστολόγιο έχει μόνο ο εκπαιδευτικός και οι εγγεγραμμένοι στο μάθημα μαθητές. Σε ένα ανοιχτό σύστημα, ο εκπαιδευτικός μπορεί να επιλέξει τη συμμετοχή άλλων εκπαιδευτικών που διδάσκουν το ίδιο μάθημα σε κάποιο άλλο σχολείο, ακόμα και να αφήσει τον οποιονδήποτε χρήστη του διαδικτύου που ενδιαφέρεται για το μάθημα αυτό να συμμετάσχει.
Τα ιστολόγια στην εκπαίδευση μπορούν να έχουν παραπάνω από έναν τρόπους και λόγους χρήσης. Δώστε κίνητρα στους μαθητές και στους γονείς τους για να συμμετάσχουν στο ιστολόγιο της τάξης και να μοιράζονται μαζί σας τις δραστηριότητες, τις εμπειρίες και τις απορίες τους
(Couros, 2010). Παρακάτω θα βρείτε μερικές ιδέες για δραστηριότητες που μπορούν να λάβουν χώρα μέσα στο ιστολόγιο (Couros, 2010). Οι ιδέες που αφορούν την επικοινωνία μεταξύ εκπαιδευτικών μέσα από τα ιστολόγια, παρατίθενται στο άρθρο «EduBlog Insights», από την Anne Davis.

Σενάριο 1οBlog_pencil_low.jpg

Την προηγούμενη μέρα του μαθήματος δημοσιεύστε κάποιο σύνδεσμο, εικόνα ή βίντεο σχετικό με το μάθημα που πρόκειται να παραδώσετε. Ενθαρρύνετε τους μαθητές να μελετήσουν το υλικό και να παραθέσουν τα σχόλιά τους ή αν μπορούν να βρουν και να αναρτήσουν και οι ίδιοι σχετικό υλικό. Με αυτόν τον τρόπο, θα μπορέσετε να τους προετοιμάσετε και να δείτε το ενδιαφέρον τους για το θέμα, για να προσαρμόσετε ανάλογα την αυριανή παράδοση. Εναλλακτικά, μπορείτε να μ
ην τους αποκαλύψετε το θέμα της αυριανής συζήτησης, αλλά να δημοσιεύσετε μια φράση - αίνιγμα ή εικόνα για να τους δώσετε τροφή για σκέψη.

Σενάριο 2ο

Μπορείτε να επιτρέψετε στους μαθητές σας να γράφουν τις σκέψεις τους για το μάθημα, τις προσδοκίες τους, τις δυσκολίες που αντιμετώπισαν και τα παράπονά τους, ακόμα και ανώνυμα. Μπορείτε να θέσετε ένα χρονικό διάστημα στο οποίο θα γίνεται αυτό, για παράδειγμα μετά την ολοκλήρωση μιας θεματικής ενότητας, στο τέλος της εβδομάδας, του τριμήνου ή της σχολικής χρονιάς. Με τον τρόπο αυτό, ενδεχομένως να κερδίσετε την εμπιστοσύνη των μαθητών και την ειλικρινή τους αξιολόγηση, η οποία θα ωφελήσει και εσάς τους ίδιους. Επιπλέον, μπορείτε κι εσείς να δημοσιεύετε σχόλια για την επίδοση της τάξης και τις προσδοκίες σας από τους μαθητές σας.

Σενάριο 3ο

Θέλετε να υποκινήσετε τους μαθητές σας να κάνετε μια συζήτηση για κάποιο θέμα σχετικό με το μάθημα, ή για κάποιο θέμα της επικαιρότητας, ακόμα και κάποιο θέμα που αντιληφθήκατε ότι τους ενδιαφέρει. Επειδή η διδακτική ώρα συνήθως δεν είναι αρκετή ούτε για την υποχρεωτική παράδοση του μαθήματος, μπορείτε να εκκινήσετε αυτή τη συζήτηση μέσα από το ιστολόγιο της τάξης, δημοσιεύοντας μια φράση, μια εικόνα ή ένα βίντεο, καλώντας τους μαθητές να εκφράσουν την άποψή τους. Με αυτόν τον τρόπο, θα μπορέσετε να συζητήσετε όλοι μαζί, και μάλιστα ο καθένας θα μπορεί να συμμετέχει όποια στιγ
μή επιθυμεί, χωρίς να δεσμεύεται να είναι συνδεδεμένος στο διαδίκτυο κάποια συγκεκριμένη ώρα όπως γίνεται με τις εφαρμογές άμεσης διαδικτυακής επικοινωνίας.

Σενάριο 4ο

Μετά το μάθημα, αναρτήστε υλικό (κείμενο, εικόνα, βίντεο) και ζητήστε από τους μαθητές να το σχολιάσουν ή να το συγκρίνουν με κάτι που έμαθαν ή που συζητήσατε μέσα στην τάξη. Φροντίστε να δίνετε ανατροφοδότηση, δηλαδή να απαντάτε στα σχόλια των μαθητών έτσι ώστε να αναζωπυρώνετε το ενδιαφέρον τους για τη συζήτηση. Μπορείτε να συμμετέχετε ενεργά στις συζητήσεις ή να είστε απλός παρατηρητής και να επεμβαίνετε όποτε κρίνετε απαραίτητο. Εναλλακτικά, δώστε στο ιστολόγιο της τάξης σας την μορφή μιας σχολικής διαδικτυακής εφημερίδας, όπου ο κάθε μαθητής μπορεί να κάνει αναρτήσεις με θέματα που τον ενδιαφέρουν και οι συμμαθητές του να παραθέτουν τις δικές τους απόψεις.

Σενάριο 5ο

Δώστε στο ιστολόγιο τη μορφή του ημερολογίου της τάξης σας. Αναθέστε σε ένα διαφορετικό μαθητή κάθε μέρα τη δραστηριότητα της καταγραφής των γεγονότων που έλαβαν χώρα μέσα στην τάξη, τί ειπώθηκε, σε ποια κεφάλαια του βιβλίου προχωρήσατε, ποιές ασκήσεις τους αναθέσατε κ.α. Αν και θα μπορούσατε ως εκπαιδευτικός να αναλάβετε εσείς αυτή τη δραστηριότητα, είναι καλύτερο να εμπλέξετε τους μαθητές σε αυτή τη διαδικασία για να μάθουν να χειρίζονται το λογισμικό δημιουργίας του ιστολογίου, να αποκτήσουν άνεση στη συγγραφή και δημοσίευση κειμένου στο διαδίκτυο, αλλά και να αναπτύξουν αίσθημα υπευθυνότητας και συνέπειας. Με αυτόν τον τρόπο, η τάξη θα έχει το δικό της αρχείο συμβάντων στο οποίο θα μπορεί να ανατρέχει οποιαδήποτε στιγμή, ακόμα και στην περίπτωση που κάποιος μαθητής απουσιάσει κάποια μέρα από το σχολείο.

Σενάριο 6ο

Αναθέστε στους μαθητές μία σύνθετη ομαδική εργασία (project). Η τάξη μπορεί να χωριστεί σε επιμέρους ομάδες, είτε να δουλέψει σαν μία ομάδα. Ζητήστε από την κάθε ομάδα να δημιουργήσει ένα ιστολόγιο και αποφασίστε από κοινού κάθε πότε η ομάδα θα κάνει μια ανάρτηση που θα περιγράφει την πορεία της εργασίας, τα ενδιάμεσα αποτελέσματα που ενδεχομένως να υπάρχουν, φωτογραφίες και βίντεο που θα τραβήξουν οι ίδιοι οι μαθητές "εν δράσει". Το περιθώριο μίας εβδομάδας για κάθε ανάρτηση είναι μια καλή ιδέα για να μπορέσουν να οργανώσουν καλύτερα το χρόνο τους. Υπενθυμίστε τους ότι μπορούν εκτός από τις επιτυχίες να αναρτούν και τις αποτυχίες, εξηγώντας τα προβλήματά τους και το τί κατά την άποψή τους δεν πήγε καλά. Ενθαρρύνετε τα μέλη των ομάδων να γράφουν σχόλια στα ιστολόγια των άλλων ομάδων με επιβραβεύσεις και παρατηρήσεις. Αφού ολοκληρωθούν οι εργασίες, θα μπορείτε μαζί με τις ομάδες να ανατρέξετε στο αρχείο τους και να συζητήσετε για το τί πήγε καλά, τί δεν πήγε, τα αστεία στιγμιότυπα και τις δυσκολίες που αντιμετώπισαν.

Σενάριο 7ο

Εμπλέξτε και τους γονείς/ κηδεμόνες στα δρώμενα της τάξης. Αναρτήστε υλικό από τις δραστηριότητες της τάξης και τις εργασίες των μαθητών και ζητήστε από τους γονείς να επιβραβεύσουν τους μαθητές μέσα από τα σχόλιά τους στο σχολικό ιστολόγιο. Εάν γνωρίζετε τα επαγγέλματά τους ζητήστε από έναν κάθε φορά να κάνει ανάρτηση σχετικού υλικού με τη δουλειά του και καλέστε τους μαθητές σε μία διαδικτυακή συζήτηση επαγγελματικού προσανατολισμού. Ζητήστε τη γνώμη τους για μία δραστηριότητα που θέλετε να κάνετε με την τάξη εκτός σχολείου. Συνήθως οι συγκεντρώσεις γονέων και εκπαιδευτικών είναι δύσκολο να προγραμματιστούν λόγω υποχρεώσεων κτλ. Ανοίξτε ένα θέμα συζήτησης στο ιστολόγιο και καλέστε τους γονείς να αναρτήσουν τη γνώμη τους και να ανταλλάξουν απόψεις, ο καθένας από την άνεση του σπιτιού του και όποια ώρα επιθυμεί.

Σενάριο 8ο

Ως εκπαιδευτικός μπορείτε να δημιουργήσετε το προσωπικό σας ιστολόγιο με θέματα για την εκπαίδευση, στο οποίο θα καλέσετε να συμμετάσχουν εκπαιδευτικοί ή άλλοι χρήστες με κοινά ενδιαφέροντα. Διαμοιρασμός εμπειριών, προτάσεις βελτίωσης της διδασκαλίας, εξελίξεις στον τομέα των τεχνολογιών web 2.0 είναι μερικά από τα θέματα γύρω από τα οποία ασχολούνται εκπαιδευτικοί που διατηρούν ιστολόγια από την Ελλάδα και το εξωτερικό. Γίνετε μέλος αυτής της μεγάλης δικτυακής κοινότητας με όφελος για σας και για τους μαθητές σας.

Σενάριο 9ο

Στο ιστολόγιο της τάξης καταγράψτε τις δραστηριότητες της τάξης κάθε εβδομάδα και δώστε τα δικά σας σχόλια ό, τι συνέβη. Γράψτε για τις αντιδράσεις των παιδιών σε συγκεκριμένα θέματα, τους εναλλακτικούς τρόπους που βρήκατε για να τους δώσετε να καταλάβουν δύσκολες έννοιες, τον τρόπο προσέγγισης που χρησιμοποιήσατε για να τους πείσετε να χρησιμοποιήσουν μια νέα τεχνολογία. Ακόμα, θα μπορούσαν να περιληφθούν προτάσεις για ενδιαφέρουσα βιβλιογραφία και πηγές από το διαδίκτυο, προτεινόμενες πειραματικές δραστηριότητες, επισημάνσεις για τις παρανοήσεις των μαθητών, προσωπικές μαρτυρίες από την ζωή του ανθρώπου που εργάζεται στο χώρο της εκπαίδευσης
Δημιουργήστε με αυτόν τον τρόπο ένα λεπτομερή οδηγό τάξης και σκεφτείτε πόσο θα ωφελούσε ένα τέτοιο ιστολόγιο ένα νέο εκπαιδευτικό χωρίς ιδιαίτερη εμπειρία στο χώρο του σχολείου.

4. Έρευνες και μελέτες για τη χρήση των ιστολογίων στην εκπαίδευση

Οι έρευνες που γίνονται γύρω από την χρησιμότητα των ιστολογίων στην εκπαίδευση μελετούν το κατά πόσο η χρήση τους ενισχύει και βελτιώνει τις εκπαιδευτικές πρακτικές των διδασκόντων αλλά και το τελικό αποτέλεσμα που έχουν στη μάθηση. Οι περισσότερες από αυτές δεν καταφέρνουν μέχρι τώρα να καταλήξουν σε σαφή συμπεράσματα. Τα αποτελέσματά τους περιορίζονται στην αξιολόγηση συγκεκριμένων καταστάσεων κάτω από τις οποίες διεξάγεται η κάθε έρευνα, και αφορά τα άτομα και τα συστήματα που εμπλέκονται σε αυτή. Μία σειρά από έρευνες και μελέτες παρουσιάζονται παρακάτω, καθώς και τα συμπεράσματα στα οποία κατέληξαν. Σε κάποιες μελέτες, η χρήση ιστολογίων στην εκπαιδευτική διαδικασία στέφθηκε με επιτυχία, ενώ σε κάποιες άλλες ο ενθουσιασμός των εκπαιδευτικών να ενσωματώσουν το web 2.0 στη μάθηση δεν βρίσκει την αναμενόμενη ανταπόκριση και από τους μαθητές, ακόμα και αν οι τελευταίοι γνωρίζουν πολύ καλά τη χρήση Η/Υ και του διαδικτύου.
Στη μελέτη των (Bartlett - Bragg, 2003) αναφέρεται πως τα ιστολόγια στην εκπαίδευση μπορούν να έχουν τη μορφή ημερολογίων μάθησης. Επισημαίνεται ότι η δημιουργία και η διατήρηση ενός ημερολογίου μάθησης από ένα μαθητή είναι μια διαδικασία που δεν είναι εύκολη και απαιτεί την αφιέρωση κάποιας προσπάθειας προκειμένου να "ωριμάσει" στη σκέψη του. Επιπλέον, είναι μια δεξιότητα που δεν αποκτάται μέσα σε μια μέρα, αλλά εξελίσσεται μέσα από την αλληλεπίδραση του μαθητή με το δικό του ιστολόγιο και με τα ιστολόγια των συμμαθητών του. Συγκεκριμένα, σε ένα ημερολόγιο μάθησης ο μαθητής καλείται να καταγράψει την εμπειρία του για το τι και πώς το έμαθε, πόσο καλά το έμαθε και τι δεν κατάλαβε. Επίσης, καλείται να εντοπίσει τα κενά της διδασκαλίας και να προτείνει τρόπους βελτίωσης αυτής με σκοπό τη μάθηση. Όλα αυτά, είναι μια εμπειρία πρωτόγνωρη για το μαθητή, ο οποίος προτού φτάσει στο επιθυμητό επίπεδο αυτογνωσίας και αυτο-ανάδρασης, περνάει από τα εξής στάδια (Bartlett - Bragg, 2003):
1ο Στάδιο:
Το πρώτο στάδιο είναι το στάδιο της εδραίωσης (establishment) στον κόσμο των ιστολογίων. Οι μαθητές δημιουργούν το δικό τους ιστολόγιο και εξερευνούν τις δυνατότητές του. Σε μια πρώτη προσπάθεια να καταγράψουν τα γεγονότα που έλαβαν χώρα κατά τη διαδικασία της μάθησης, ενδεχομένως να εκφράσουν και κάποια από τα συναισθήματά τους. Η δραστηριότητά τους περιορίζεται μόνο στο να απαντούν στις δομημένες ερωτήσεις που κάνει ο εκπαιδευτικός για να τους παρακινήσει στο να συμμετέχουν, ενώ είναι πεπεισμένοι ότι τις δημοσιεύσεις τους τις διαβάζει μόνο ο εκπαιδευτικός, για αυτό και οι πρώτες από τις δημοσιεύσεις τους απευθύνονται σε αυτόν. Η αλληλεπίδρασή τους με τα ιστολόγια των συμμαθητών περιορίζεται στην ανταλλαγή των διευθύνσεων.
2ο Στάδιο:
Το δεύτερο στάδιο είναι το στάδιο της ενδοσκόπησης (introspection). Οι μαθητές σε αυτό το επίπεδο συνεχίζουν να καταγράφουν τα μαθησιακά γεγονότα, όμως τώρα αφιερώνουν χρόνο για να τα σχολιάσουν και δίνουν περισσότερη έμφαση στο να εκφράζουν τα συναισθήματά τους ακόμα και αν αυτά είναι αρνητικά, για αυτό και η αξιολόγηση των εμπειριών τους έχει μεγαλύτερη σημασία. Είναι περισσότερο αφοσιωμένοι στα διαδικαστικά θέματα και στη διαχείριση του λογισμικού και έτσι περιορίζουν λίγο τη διαδικασία του στοχασμού. Ακόμη ένα σημαντικό στοιχείο είναι ότι πλέον οι δημοσιεύσεις των μαθητών δεν στοχεύουν στον διδάσκοντα, αλλά λαμβάνουν υπ' όψιν τον κάθε αναγνώστη που μπορεί να έχει πρόσβαση στο ιστολόγιό τους.
3ο Στάδιο:
Το τρίτο στάδιο περιλαμβάνει τους στοχαστικούς μονολόγους (reflective monologues). Ενώ ο αριθμός των καταχωρήσεων ολοένα και αυξάνεται, φαίνεται να αναβαθμίζεται και ποιοτικά. Οι μαθητές είναι πλέον πιο συνειδητοποιημένοι και οι δημοσιεύσεις τους αφορούν βαθύτερα νοήματα που αποκόμισαν από τη διδασκαλία, ενώ καταθέτουν και τα συμπεράσματά τους αποσκοπώντας σε μελλοντική χρήση. Τα συναισθήματα που εκφράζουν αφορούν καθαρά το περιεχόμενο της μάθησης και τα γεγονότα που έλαβαν χώρα. Με άλλα λόγια, χρησιμοποιούν το ιστολόγιό τους ως μέσο έκφρασης της εμπειρίας τους από τη μαθησιακή δραστηριότητα, και αισθάνονται ότι αυτή η διαδικασία τους προσφέρει πολλά. Σε αυτό το στάδιο, οι μαθητές που δεν έχουν εξασκηθεί να εμβαθύνουν στη μάθηση, ενδεχομένως να αντιδράσουν επειδή πρώτη φορά έρχονται σε επαφή με την αυτοκριτική.
4ο Στάδιο:
Το τέταρτο στάδιο έχει τη μορφή των στοχαστικών διαλόγων (reflective dialogues). Σε αυτό το σημείο οι μαθητές έχουν αναπτύξει το δικό τους στυλ γραφής και έκφρασης, ενώ έχουν αποφασίσει και το κοινό στο οποίο απευθύνονται. Θεωρούν ότι οι δημοσιεύσεις τους είναι άξιες αναφοράς και αναζητούν την επιβεβαίωση μέσα από σχολιασμούς τρίτων, κάτι το οποίο λειτουργεί και ως κίνητρο για την καλλιέργεια και την βελτίωση του δημοσιογραφικού τους ταλέντου. Βέβαια, το στάδιο αυτό απαιτεί υπευθυνότητα και συνεχής αυτοαξιολόγηση, κάτι που ίσως αρκετοί μαθητές δεν θέλουν ή δεν είναι σε θέση να αναλάβουν και ως εκ τούτου σταματούν τη συνεισφορά στο ιστολόγιό τους.
5ο Στάδιο:
Στο πέμπτο και τελευταίο στάδιο οι μαθητές είναι σε θέση να δημιουργήσουν ένα γνωστικό τεχνούργημα (knowledge artefact). Πλέον οι δημοσιεύσεις τους δεν αφορούν τις προσωπικές τους εμπειρίες αλλά επιδίδονται στην αυτοκριτική με σκοπό οι αναγνώστες να χρησιμοποιήσουν την εμπειρία των πρώτων και να προχωρήσουν ένα βήμα παραπέρα. Οι ίδιοι οι μαθητές διαβάζουν με μεγαλύτερη προσοχή τις δημοσιεύσεις των συμμαθητών τους και τις σχολιάζουν με σκοπό να τις βελτιώσουν και να τις κάνουν πιο ολοκληρωμένες. Την ίδια συμπεριφορά αναμένουν και από τους άλλους. Όχι μόνο αντιλαμβάνονται τη διαφορετικότητά τους ως συγγραφείς, αλλά αντιλαμβάνονται και ως αναγνώστες την διαφορετικότητα των άλλων δημιουργών ιστολογίων.
Αξίζει να σημειωθεί ότι τα παραπάνω αποτελέσματα είναι προϊόν πρακτικής έρευνας και δεν προκύπτουν από κάποια θεωρία μάθησης (Bartlett - Bragg, 2003).
Μέσα από την αξιολόγηση της εμπειρίας τους, οι μαθητές έχουν αναφέρει πως αισθάνθηκαν ελεύθεροι να σχολιάσουν, ότι δεν πιέστηκαν για να ακολουθήσουν τη θεματολογία του ιστολογίου, αλλά απέκτησαν την ικανότητα να δημοσιεύουν μικρά, ασύνδετα κομμάτια γνώσης, που για κάποιο λόγο έχουν σημασία εκείνη τη στιγμή για αυτούς, τα οποία μπορεί να τους απασχολήσουν αργότερα (Bartlett - Bragg, 2003).


.JPG
Εικόνα 1

Στην έρευνα των (Andergassen et al, 2009) διερευνώνται οι λόγοι για τους οποίους οι μαθητές επιλέγουν να μη δημιουργήσουν ένα ιστολόγιο ή αποφασίζουν να μη συνεχίσουν με ένα ήδη υπάρχον (Andergassen et al, 2009). Η έρευνα διεξήχθη σε πανεπιστήμιο της Βιέννης στην Αυστρία και κατέληξε στο συμπέρασμα πως οι μαθητές προτιμούν την πιο άμεση επικοινωνία γενικότερα, ενώ πιστεύουν ότι διατηρώντας ένα ιστολόγιο εκθέτουν τον εαυτό τους και τα προσωπικά τους στοιχεία.
Συγκεκριμένα, μέσα από τις απαντήσεις των ερωτηθέντων (Andergassen et al, 2009) διαμορφώθηκαν τα ακόλουθα διαγράμματα απόφασης, που αντικατοπτρίζουν τους προβληματισμούς και τα ερωτήματα που θέτουν οι μαθητές στον εαυτό τους, προκειμένου να δημιουργήσουν (Εικόνα 9) ή να διατηρήσουν ένα ιστολόγιο (Εικόνα 10). Η μελέτη των διαγραμμάτων έδειξε ότι οι κύριοι λόγοι που αποτρέπουν τους μαθητές από τη δημιουργία ιστολογίων είναι:
α) ότι δεν βρίσκουν εκπαιδευτικό περιεχόμενο που θα τους βοηθήσει στις εξετάσεις. Οι μαθητές δεν αντιλαμβάνονται τη ενεργή χρήση του ιστολογίου και τη δυνατότητα να συμμετέχουν στην διαμόρφωση της γνώσης, παρά το βλέπουν σαν μια ακόμα πηγή ηλεκτρονικών πληροφοριών.
β) ότι δεν βρίσκουν την αμεσότητα της προσωπικής επικοινωνίας. Οι μαθητές προτιμούν εφαρμογές άμεσης ανταλλαγής μηνυμάτων. Δεκατρείς από τους τριάντα μαθητές δήλωσαν ότι δεν τους ικανοποιεί αυτός ο τρόπος επικοινωνίας, ενώ για τους επτά από αυτούς αυτός ήταν ένας καλός λόγος για να μην δημιουργήσουν ιστολόγιο.
γ) ότι ανησυχούν για την έλλειψη ιδιωτικότητας. Δέκα στους τριάντα μαθητές ανέφεραν το φόβο αυτό, ενώ οι τρείς από αυτούς θα δημιουργούσαν ιστολόγιο μόνο αν ήταν απαραίτητο να το κάνουν (π.χ. για τη δουλειά τους).
Έχει παρατηρηθεί ότι μαθητές που πιέστηκαν να δημιουργήσουν ιστολόγια ενώ δεν ήθελαν για τους παραπάνω λόγους, τελικά τα εγκατέλειψαν, κυρίως λόγω έλλειψης ιδιωτικότητας και άμεσης ανάδρασης. Οι λόγοι αυτοί χαρακτηρίζονται ως ''εξωτερικοί" και διαχωρίζονται από τους "εσωτερικούς" που είναι για παράδειγμα η εξοικείωση των μαθητών με την πλατφόρμα και το λογισμικό (Andergassen et al, 2009).
.

image002.gif
Εικόνα 2

image005.gif
Εικόνα 3

Ο Hyung Nam Kim (Kim, 2008), ερευνά στο άρθρο του την χρήση των ιστολογίων στην εκπαίδευση και προτείνει ένα μοντέλο χρήσης βασισμένο στη θεωρία των κοινωνικο-τεχνικών συστημάτων (Socio-technical systems theory). Σύμφωνα με αυτή, το λογισμικό δημιουργίας ιστολογίων (τεχνικό σύστημα), οι χρήστες των ιστολογίων (προσωπικό υποσύστημα), διάφοροι εξωτερικοί παράγοντες και το ίδιο το ιστολόγιο (σύστημα εργασίας), αποτελούν αλληλένδετα κομμάτια και άμεσα εξαρτώμενα το ένα από το άλλο, έτσι ώστε η παραμικρή αλλαγή σε ένα από αυτά να έχει άμεσες επιπτώσεις (θετικές ή αρνητικές) σε όλα τα υπόλοιπα, όπως φαίνεται και στην Εικόνα 11 (Kim, 2008). Η αλληλεξάρτηση αυτή φαίνεται να λειτουργεί για τα ιστολόγια των επόμενων ερευνών. Στην έρευνα των (Pena – Shaff, 2008), παρατηρήθηκε ότι η αλληλεπίδραση με το ιστολόγιο σχετιζόταν με την συμμετοχή και αντίστροφα. Το 94% των μαθητών της έρευνας επισκέπτονταν την ιστοσελίδα μόνο και μόνο για να δουν αν οι αναρτήσεις που έκαναν οι ίδιοι σχολιάστηκαν από άλλους. Έτσι, η αναμονή για ανατροφοδότηση πυροδότησε τα κίνητρά τους για να συμμετέχουν περισσότερο στο ιστολόγιο. Άλλη μία έρευνα που δείχνει την συσχέτιση των ιστολογίων με το εξωτερικό περιβάλλον και το κατά πόσο αυτή βοηθάει στην αποδοχή της τεχνολογίας, είναι αυτή του Roger (Roger, 2003), στην οποία τονίζεται το πόσο σημαντική είναι η σύνδεση και η συμβατότητα του ιστολογίου με άλλα κοινωνικά δίκτυα όπως το YouTube (www.youtube.com) για βίντεο, το flickr (www.flickr.com) για φωτογραφίες και άλλα. Δεν είναι τυχαίο πως η ανάπτυξη της τεχνολογίας λογισμικού για ιστολόγια (ως τεχνικό σύστημα) και η ευκολία δημιουργίας και χρήσης τους (ως σύστημα εργασίας) ήταν αυτή που επηρέασε κατά πολύ τη διάδοσή τους.

.JPG
Εικόνα 4

Σε έρευνα που έγινε στο οικονομικό τμήμα του πανεπιστημίου του Μπρισμπέιν (Brisbane) στην Αυστραλία (1999) και περιγράφεται στο άρθρο των (Williams & Jacobs 2004), ένα ιστολόγιο δημιουργήθηκε για να υποστηρίξει τη διδασκαλία δύο μαθημάτων. Αρχικά, δεν δόθηκαν στους φοιτητές περαιτέρω οδηγίες για τη μορφή και το περιεχόμενο του ιστολογίου, παρά μόνο διευκρινήσεις για τις βασικές λειτουργίες επεξεργασίας του ιστολογίου. Αξίζει να σημειωθεί ότι η πρωτοβουλία έλαβε χώρα μετά από παρατήρηση μη ικανοποιητικής συμμετοχής των μαθητών στο διαδικτυακό τόπο συζήτησης (discussion forum) που τους παρείχε το πανεπιστήμιο. Η συμμετοχή δεν ήταν απαραίτητη, παρ' όλα αυτά η ουσιώδης συνεισφορά θα επιβραβευόταν με κάποιες επιπλέον μονάδες στην τελική βαθμολογία των μαθημάτων. Σε ερωτηματολόγιο που δόθηκε στους φοιτητές με ερωτήσεις σχετικά με τη συμμετοχή τους στο ιστολόγιο, οι απαντήσεις διακυμάνθηκαν ως εξής: Από αυτούς που δεν συμμετείχαν στο ιστολόγιο το 33% των ερωτηθέντων απάντησαν πως δεν αισθανόντουσαν ότι είχαν κάτι να προσφέρουν στο ιστολόγιο, ενώ ένα άλλο 33% απάντησε πως οι επιπλέον βαθμοί δεν αποτελούσαν κίνητρο γι αυτούς να συμμετάσχουν. Αξιοσημείωτα είναι τα σχόλια των φοιτητών σχετικά με τη συμμετοχή τους. Πολλοί από αυτούς θεώρησαν πως συμμετείχαν στη διαδικασία ως απλοί παρατηρητές και αυτό τους ωφέλησε εξίσου, ακόμα και αν δεν συνεισέφεραν στο ιστολόγιο με αναρτήσεις και σχολιασμούς. Από τους μαθητές λοιπόν που συμμετείχαν με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, ένα ποσοστό 17% και 49% συμφωνεί απόλυτα και συμφωνεί αντίστοιχα ότι το ιστολόγιο τους βοήθησε στη μάθηση, ενώ μόλις το 6% απάντησε αρνητικά. Οι περισσότεροι συμμετέχοντες, σε ποσοστό 77% συμφώνησαν ότι το ιστολόγιο βοήθησε στην μεταξύ τους επικοινωνία και την ανταλλαγή απόψεων, ενώ έδωσε το έναυσμα για ενδιαφέρουσες συζητήσεις. Παρατηρήθηκε επίσης η διαμόρφωση μιας κουλτούρας και ενσωμάτωσης των ιστολογίων στην εκπαιδευτική διαδικασία, αφού σε ποσοστό 22% (συμφωνώ απόλυτα) και 47% (συμφωνώ) οι φοιτητές θα εμπλέκονταν ξανά σε μία τέτοια διαδικασία, ακόμα και αν δεν είχαν κάποιο όφελος στην τελική αξιολόγηση του μαθήματος. Παρ' όλα αυτά, οι απόψεις των φοιτητών διίστανται για το κατά πόσο τα ιστολόγια χρησιμεύουν σε όλα τα μαθήματα (Williams & Jacobs, 2004).

Μία ακόμα ενδιαφέρουσα έρευνα των (Hall & Davison 2007) εφαρμόστηκε σε μέρος του προγράμματος Βιβλιοθηκονομίας και Επιστήμης της Πληροφορίας (ΒΕΠ) (Library and Information Science) στο Ηνωμένο Βασίλειο. Το καθήκον των φοιτητών να συντάσσουν εβδομαδιαίες καταχωρήσεις σε ένα κλειστό επεξεργάσιμο ημερολόγιο αντικαταστάθηκε από το καθήκον εβδομαδιαίων αναρτήσεων στο ιστολόγιο. Σκοπός ήταν διαπιστωθεί ο βαθμός στον οποίο τα ιστολόγια προωθούν την αναστοχαστική μάθηση (reflective learning), ενώ παράλληλα αναζητήθηκαν απαντήσεις στα ακόλουθα ερωτήματα:
  1. Σε ποιο βαθμό μπορεί η τεχνολογία των ιστολογίων να ενθαρρύνει την αλληλεπίδραση μεταξύ μαθητών σε μια ομάδα;
  2. Ποιες είναι οι συνέπειες της αλληλεπίδρασης σε αλληλοεκπαίδευση (peer learning) και αλληλοϋποστήριξη (peer support);
  3. Οι μαθητές που χρησιμοποιούν ιστολόγια βιώνουν οφέλη σε σχέση με αυτούς που εκπαιδεύονται παραδοσιακά;
Τα αποτελέσματα της έρευνας εστιάζουν ιδιαιτέρως στους εκπαιδευτικούς Βιβλιοθηκονομίας και προσπαθούν να τους βοηθήσουν στο να χρησιμοποιήσουν τα ιστολόγια ως μέσο εκμάθησης παρά ως ένα απλό ενημερωτικό μέσο. Επίσης επιχειρείται να καλυφθεί το κενό των ερευνών που προϋπάρχουν, στις οποίες παρότι έχουν εξαχθεί θετικά συμπεράσματα για τη χρήση ιστολογίων, υποτιμάται το σημαντικό ζήτημα της προώθησης της αναστοχαστικής μάθησης.
Το πείραμα πραγματοποιήθηκε μέσω της κατασκευής κλειστών ιστολογίων μαθημάτων ως μέρος του τομέα "Διανομή Πληροφορίας" (InformationDelivery) στο τρίτο έτος του προπτυχιακού προγράμματος. Η παρουσίαση του υλικού μοιραζόταν ανάμεσα στις τρίωρες εβδομαδιαίες διαλέξεις και μία διαδικτυακή πύλη μάθησης στην οποία προτεινόταν χρήση διαδικτυακών εργαλείων για το μάθημα. Στο ιστολόγιο οι φοιτητές αναστοχάζονταν και κατέγραφαν ζητήματα που αφορούσαν το επιστημονικό τους πεδίο. Λόγω της συνάφειας με το θέμα του τομέα, η ενασχόληση με τα ιστολόγια θα ωφελούσε τους φοιτητές για τη μετέπειτα επαγγελματική τους πορεία, σε σχέση με αυτούς που απλά μελετούν τα ιστολόγια χωρίς να τα χρησιμοποιούν.
Οι πρώτες απόψεις φοιτητών ποικίλλουν και τις κατέγραψαν οι ίδιοι στις αναρτήσεις τους. Αρχικά υπήρξε αδυναμία κατανόησης του σκοπού των ιστολογίων και αίσθημα ντροπής, ενώ αντίθετα κάποιοι αμέσως αναγνώρισαν τι μπορεί να τους προσφέρει η χρήση ιστολογίου. Προχωρώντας στα μέσα της ακαδημαϊκής περιόδου, οι περισσότεροι φοιτητές άρχισαν να κατανοούν το σκοπό των εργασιών τους και να απολαμβάνουν τα οφέλη της αλληλοϋποστήριξης και αλληλοεκμάθησης, όμως κάποιοι έβλεπαν τη συγγραφή, ανάγνωση και σχολιασμό ως αγγαρεία. Μετά από δύο με τρεις εβδομάδες η συγγραφή σταμάτησε να είναι αγγαρεία όμως κάποιοι ισχυρίστηκαν πως η συγγραφή με σκοπό την εξασφάλιση βαθμού δεν αρμόζει στη φύση του ιστολογίου. Κατά τα άλλα οι περισσότεροι φοιτητές ξεπέρασαν τις ελάχιστες προσδοκίες συμμετοχής, παρόλο που δεν ήταν υποχρεωτικό. Παραδέχτηκαν επίσης ότι απόλαυσαν την εμπειρία του ιστολογίου και σε μερικές περιπτώσεις δέθηκαν με αυτό.
Δημιουργήθηκαν 79 προσωπικά ιστολόγια συνολικά για τις 15 εβδομάδες του 2005. Οι φοιτητές υποχρεώθηκαν για μία καταχώρηση και τουλάχιστον δύο σχολιασμούς σε ιστολόγια άλλων φοιτητών ανά εβδομάδα προκειμένου να βαθμολογηθούν. Δόθηκε κατεύθυνση από τους καθηγητές για το περιεχόμενο των αναρτήσεων, ώστε οι φοιτητές να αξιοποιήσουν σωστά το ιστολόγιο, όμως αφέθηκαν ελεύθεροι ως προς την ποιότητα του περιεχομένου. Για την εξαγωγή των συμπερασμάτων της έρευνας δόθηκε σημασία κυρίως στα σχόλια και όχι στις ίδιες τις αναρτήσεις, μιας και ο σκοπός ήταν να μελετηθεί το ιστολόγιο από τη σκοπιά της αλληλεπίδρασης. Συνολικά καταγράφηκαν 905 σχόλια σχετικά με 625 καταχωρήσεις. Τα σχόλια κατηγοριοποιήθηκαν σε πέντε βασικές κατηγορίες: «υποστηρικτικά», «ασήμαντα», «στοχαστικά», «καταστροφικά», «απροσδόκητα».
Το μεγαλύτερο ποσοστό σχολίων (40%) συγκεντρώνεται στην κατηγορία «υποστηρικτικά». Αυτό ίσως να οδηγήσει στο συμπέρασμα ότι δεν υπάρχει αναστοχαστική διαδικασία, όμως ο σκοπός των σχολίων είναι να προωθήσουν την αλληλοϋποστήριξη και αυτό επιτυγχάνεται. Η δεύτερη μεγάλη κατηγορία «ασήμαντα», με ποσοστό 37%, περιέχει σχόλια που ούτε υποστηρίζουν αλλά ούτε παρουσιάζουν ουσιαστικό περιεχόμενο. Αυτό ίσως να προκύπτει από την υποχρέωση των φοιτητών να σχολιάζουν προκειμένου να βαθμολογηθούν. Η τρίτη πιο διαδεδομένη κατηγορία είναι τα «στοχαστικά» σχόλια με ποσοστό 21%. Από αυτά, μεγαλύτερη αξία έχουν όσα παρουσιάζουν τόνο θετικό και στάση διαφωνίας, καθώς προωθούν περισσότερο την παραγωγικότητα. Τέτοιας μορφής σχόλια παρατηρήθηκαν ελάχιστα, όμως αυτό αποδίδεται κυρίως στη φύση του μαθήματος. Οι τελευταίες κατηγορίες «καταστροφικά» και «απροσδόκητα» παρουσιάζουν αμελητέα ποσοστά (2% και 0% αντίστοιχα, στρογγυλοποιημένα).
Εύκολα διαπιστώνεται ότι τα ιστολόγια δημιουργούν ένα ισχυρό κλίμα αλληλοϋποστήριξης μεταξύ φοιτητών και επιπλέον τους βοηθά μέσα από τη συζήτηση να κατανοούν το σκοπό του επιστημονικού αντικειμένου με το οποίο ασχολούνται. Η αλληλοϋποστήριξη έχει διαπιστωθεί και σε άλλες έρευνες στο παρελθόν, όμως στην παρούσα αναδείχθηκε ακόμα περισσότερο. Το ιστολόγιο δεν είναι απλά ακόμα ένα εργαλείο διαδικτυακής επικοινωνίας, αλλά ισχυροποιεί τα θεμέλια των κοινωνικών σχέσεων μεταξύ των φοιτητών.
Ευρήματα εντυπωσιακά ως προς την αναστοχαστική πλευρά των ιστολογίων δεν υπήρξαν, κυρίως επειδή λήφθηκαν υπόψη μόνο τα σχόλια. Υπολογίζοντας τον αξιοσημείωτο αριθμό στοχαστικών σχολίων που αγγίζει το 1/5 τους και με μια διεξοδικότερη έρευνα των κυρίων αναρτήσεων, αναμένεται να διαπιστωθεί πως ένα καλό επίπεδο αναστοχασμού μπορεί να επιτευχθεί μέσα από τα ιστολόγια.

Η έρευνα των (Sim J. & Hew K. ,2010) αποτελεί μία ανασκόπηση των ερευνών που διεξήχθησαν με θέμα τη χρήση των ιστολογίων στις ανώτερες βαθμίδες της εκπαίδευσης. Οι έρευνες που συγκεντρώθηκαν κατηγοριοποιήθηκαν από τους συγγραφείς και σύμφωνα με το αντικείμενο που καλύπτουν σε δύο γενικές κατηγορίες η καθεμία από τις οποίες περιλαμβάνει 2 υποκατηγορίες:
  1. Το προφίλ των χρηστών
    • Κλάδοι των επιστημών στους οποίους ανήκουν τα ιστολόγια των ερευνών. Η έρευνα σε προηγούμενες μελέτες έδειξε ότι τα περισσότερα ιστολόγια ανήκουν στον κλάδο της εκπαίδευσης (40%), ακολουθούν η τεχνολογία πληροφοριών και οι επιστήμες (28%), άλλα θέματα (20%), επιχειρήσεις (8%) και γλώσσα (4%).
    • Ο τρόπος με τον οποίο οι μαθητές και οι εκπαιδευτικοί χρησιμοποιούν τα ιστολόγια: Η έρευνα κατέληξε σε έξι γενικές χρήσεις των ιστολογίων, οι οποίες περιγράφονται στην επόμενη παράγραφο και λίγο πολύ αντανακλούν τους συνηθισμένους τύπους ιστολογίων που προαναφέρθηκαν. Έτσι λοιπόν, οι (Loving et al., 2007) αναφέρουν τη χρήση ιστολογίου για την καταγραφή σημαντικών γεγονότων όπως το τσουνάμι στην νότια Ασία το Δεκέμβριο του 2004. H έρευνα των (Leslie & Murphy 2008) έγινε σε φοιτητές στο Ντουμπάι αποκάλυψε ότι ο κύριος λόγος που οι φοιτητές διατηρούσαν ιστολόγια ήταν για να αποκαλύψουν γεγονότα και στιγμιότυπα της προσωπικής τους ζωής. Παρατήρησαν επίσης ότι οι φοιτητές που δημοσίευαν την προσωπική τους ζωή ήταν αυτοί που είχαν και τη μεγαλύτερη συνεισφορά σε αριθμό αναρτήσεων. Μάλιστα, παρατηρήθηκε ότι όσο πιο πολλά αποκαλύπτει κάποιος για την προσωπική του ζωή, τόσο πιο πολλά σχόλια λαμβάνει από τους επισκέπτες του ιστολογίου, τα οποία αποτελούν με τη σειρά τους κίνητρο για να συνεχίσει. Ο (Dickey 2004) παρατήρησε ότι πολλοί φοιτητές χρησιμοποιούν το ιστολόγιο για να εκφράσουν τα συναισθήματά τους για το μάθημα και για άλλους συμφοιτητές τους. Οι ίδιοι οι φοιτητές μάλιστα αναφέρουν πως τους ανακουφίζει να βλέπουν ότι και κάποιος άλλος μοιράζεται τις ίδιες ανησυχίες και προβληματισμούς και τους κάνει να μη νιώθουν απομονωμένοι από το σύνολο. Στην έρευνα του (Kuzu 2007) αναφέρεται η χρήση των ιστολογίων σαν μέσο επικοινωνίας και κοινωνικοποίησης μεταξύ των συμμετεχόντων σε ένα μάθημα και του διδάσκοντα. Άλλοι διδάσκοντες χρησιμοποιούν το ιστολόγιο σαν εργαλείο αξιολόγησης των φοιτητών. Στην έρευνα των (Chen & Bonk 2008), μαθητές στην Κίνα κλήθηκαν να αξιολογήσουν τις αναρτήσεις των συμμαθητών τους. Η διαδικασία αποδείχθηκε προβληματική αφού οι μαθητές εκτός από το ότι την βρήκαν δύσκολη και επίπονη, δεν αξιολόγησαν με αυστηρότητα τους συμμαθητές τους. Τέλος, στην έρευνα των (Zeng & Harris 2005) τα ιστολόγια χρησιμοποιήθηκαν ως εργαλείο για την διαχείριση των εργασιών. Με αυτόν τρόπο, οι παρατηρήσεις του διδάσκοντα προς ένα φοιτητή μπορούν να είναι ορατές σε όλους και να βοηθήσουν σημαντικά φοιτητές με τα ίδια λάθη (Το 55% των φοιτητών που συμμετείχαν στην έρευνα συμφώνησαν με αυτό). Επιπλέον, παρατηρήθηκε ότι αποτελεί κίνητρο για συμμετοχή και κάποια ελαφριά πίεση για την έγκαιρη παράδοση των εργασιών, αφού οι κινήσεις του καθενός είναι ορατές επίσης από όλους.

  2. Οι επιπτώσεις του "ιστολογείν"
    • Τα αποτελέσματα στην απόδοση των μαθητών: Αρκετές έρευνες ασχολήθηκαν με την βελτίωση ή μη της απόδοσης των φοιτητών μετά τη συμμετοχή τους σε ιστολόγια. Οι περισσότερες από αυτές βασίζονται στις απαντήσεις των συμμετεχόντων σε ερωτηματολόγια. Μια τέτοια έρευνα είναι και αυτή των (Xie & Sharma 2005), στην οποία η οργάνωση των σχολίων αποδείχθηκε πολύ εποικοδομητική για τους φοιτητές, αφού μπορούσαν να παρατηρούν τις αλλαγές τους στον τρόπο σκέψης και να βελτιώνονται. H έρευνα των (Xie et al., 2008) επικεντρώθηκε στο κατά πόσο η συμμετοχή σε ένα ιστολόγιο που επιτρέπει την ανάδραση από συμφοιτητές ή τον διδάσκοντα επηρεάζει τα επίπεδα στοχαστικής σκέψης του φοιτητή. Στην έρευνα, 27 φοιτητές πολιτικών επιστημών χωρίστηκαν σε δύο ομάδες που είχαν τις ίδιες δραστηριότητες αλλά οι μεν μπορούσαν να ανταλλάσσουν σχόλια μεταξύ τους ενώ οι δε έγραφαν στο ιστολόγιό τους χωρίς ανάδραση από κάποιον. Έπειτα από τη μελέτη των αναρτήσεων παρατηρήθηκε ότι και οι δύο ομάδες βελτιώθηκαν όσον αφορά τη στοχαστική σκέψη. Παρ' όλα αυτά, η ομάδα που είχε την δυνατότητα ανατροφοδότησης των αναρτήσεων, παρουσίασε σημαντικά χαμηλότερα επίπεδα στοχασμού. Οι ερευνητές αποδίδουν αυτή την παρατήρηση στη χαμηλή ποιότητα των σχολίων, που ήταν περισσότερο κοινωνικά (π.χ. "Συμφωνώ", "Μπράβο") παρά ουσιαστικές.
    • Γενικότερα αποτελέσματα από τη χρήση ιστολογίων: Εκτός από την απόδοση των φοιτητών, οι ερευνητές ενδιαφέρθηκαν και για τα συναισθήματα και την γενικότερη ικανοποίηση των φοιτητών από την χρήση των ιστολογίων. Οι περισσότεροι φοιτητές δήλωσαν θετικοί στη χρήση ιστολογίων, ειδικότερα ως εργαλεία μάθησης. Ενδιαφέρον είναι το αποτέλεσμα της έρευνας των (Nackerud & Scaletta, 2008) σε φοιτητές, που έδειξε ότι οι περισσότεροι από αυτούς δεν αποσκοπούσαν οι αναρτήσεις τους να διαβάζονται από ένα ευρύ κοινό, αλλά διατηρούσαν εσκεμμένα τον αριθμό των αναγνωστών τους χαμηλό, με αποτέλεσμα τη δημιουργία μιας μικρής κοινότητας φίλων που διάβαζαν τις αναρτήσεις των ιστολογίων μεταξύ τους. Παρ' όλα αυτά, υπάρχουν και έρευνες που έδειξαν την αρνητική στάση των φοιτητών απέναντι στη χρήση των ιστολογίων, τοποθετώντας τα χαμηλά στη λίστα τεχνολογιών της επιλογής τους (Weller et al., 2005). Οι ερευνητές το αποδίδουν αυτό σε απέχθεια για το γράψιμο, ανησυχία για την ιδιωτικότητα των αναρτήσεων, έλλειψη χρόνου και μη εξοικείωση με τις χρησιμοποιούμενες τεχνολογίες. Επίσης, οι (Ellison & Wu 2008) παρατήρησαν ότι οι φοιτητές αισθάνονται άσχημα και δεν είναι συνηθισμένοι να σχολιάζουν τις αναρτήσεις των συμφοιτητών τους. Τέλος, στην έρευνα του (Davi et al., 2007), το 33,3% των φοιτητριών έδειξε περισσότερη ανασφάλεια στη χρήση των ιστολογίων, σε αντίθεση με τους ανασφαλείς φοιτητές που ήταν μόλις το 8.5% του συνόλου.

Η έρευνα των (Murray & Hourigan, 2008) επιχειρεί να προσεγγίσει τον παιδαγωγικό ρόλο των ιστολογίων στην εκμάθηση ξένης γλώσσας,
ενώ βασίζεται κυρίως στις εκφραστικές (expressivist) και στις κοινωνικογνωστικές (socio-cognivist) προσεγγίσεις μάθησης. Θέτοντας το πλαίσιο της έρευνας, αξίζει να αναφερθεί ότι σύμφωνα με την εκφραστική θεωρία, ο δημιουργός του ιστολογίου είναι ελεύθερος να δώσει το προσωπικό του στίγμα στο ιστολόγιο και με τρόπο δημιουργικό να μοιραστεί τη γνώση. Από την άλλη πλευρά, σύμφωνα με την κοινωνικο-γνωστική θεωρία, ενθαρρύνεται η συνεργασία και η επικοινωνία μέσα στο ιστολόγιο με τη συνεισφορά πολλών χρηστών που έχουν κάποιο στόχο, για παράδειγμα την επίλυση ενός προβλήματος. Όσον αφορά τη διεξαγωγή της έρευνας, ζητήθηκε από φοιτητές να γράφουν σε μια περίοδο δώδεκα εβδομάδων τις εμπειρίες τους από την εκμάθηση της ξένης γλώσσας ή οποιοδήποτε άλλο θέμα επιθυμούσαν, αρκεί να ήταν γραμμένο στη γλώσσα εκμάθησης. Το ιστολόγιο ήταν προσωπικό και αντανακλούσε την πορεία του φοιτητή κατά τη διάρκεια των μαθημάτων. Ο καθηγητής έπαιξε κυρίως το ρόλο του παρατηρητή στη διαδικασία και μόνο στην αρχή είχε πιο καθοδηγητικό χαρακτήρα. Οι φοιτητές ανταποκρίθηκαν, με τον αριθμό των αναρτήσεων να αυξάνεται κατακόρυφα στην 7η εβδομάδα. Εκτός από την παρακολούθηση της πορείας των φοιτητών σε σχέση με τις γλωσσικές δεξιότητες, ένας μακροπρόθεσμος στόχος του προγράμματος ήταν οι φοιτητές να συνεχίσουν να διατηρούν το ιστολόγιό τους και μετά το πέρας των μαθημάτων, χρησιμοποιώντας το ως ένα εργαλείο αυτοαξιολόγησης και ελέγχου για την εξάσκησή τους στη γλώσσα που ξεκίνησαν να μαθαίνουν. Πράγματι, οι καθηγητές μπόρεσαν να εντοπίσουν τις αδυναμίες των φοιτητών σε θέματα λεξιλογίου, συντακτικού, ορθογραφίας και έκφρασης μέσα από τις αναρτήσεις στα ιστολόγια, και μέσω σχολίων έκαναν τις απαραίτητες παρατηρήσεις.
Ακόμη μια ενδιαφέρουσα έρευνα είναι αυτή των (Halic et al., 2008), στην οποία οι ερευνητές μελέτησαν την απόδοση των ιστολογίων στην υποστήριξη της μάθησης κατά τη διάρκεια ενός προπτυχιακού μαθήματος. Παίρνοντας ως δεδομένο ότι η μάθηση ενισχύεται μέσα από τις διαδικασίες της ανατροφοδότησης και της ενεργούς εμπλοκής (με τη μορφή σχολίων και αναρτήσεων αντίστοιχα), τα ιστολόγια θεωρήθηκαν ιδανική τεχνολογία αφού υλοποιούν τις δύο διαδικασίες και μάλιστα στον ίδιο χώρο. Από τους φοιτητές ζητήθηκε το εξής: Κάθε εβδομάδα έπρεπε να κάνουν μια ανάρτηση και ένα σχόλιο σε ένα ομαδικό ιστολόγιο με θέμα σχετικό του μαθήματος που παρακολουθούν. Η έρευνα κράτησε 9 εβδομάδες και τα ομαδικά ιστολόγια απαρτίζονταν από 7 μέχρι 14 άτομα. Οι βοηθοί των καθηγητών λειτουργούσαν ως διαμεσολαβητές στο ιστολόγιο, διαβάζοντας τις αναρτήσεις και απαντώντας σε ερωτήσεις. Αργότερα οι φοιτητές κλήθηκαν να απαντήσουν σε ένα ερωτηματολόγιο, σε ερωτήσεις που αφορούσαν την αφομοίωση γνώσης και το αίσθημα συμμετοχής σε κοινότητα. Η πλειοψηφία των φοιτητών απάντησε ότι η συμμετοχή τους στο ιστολόγιο τους βοήθησε στη μάθηση, ακόμα και σε θέματα εκτός τάξης. Αναγνώρισαν το διαμοιρασμό της γνώσης μέσα στο ιστολόγιο μεταξύ συμφοιτητών, αν και παραδέχτηκαν ότι δεν έδωσαν ιδιαίτερη σημασία στα σχόλια των συμφοιτητών τους. Το αίσθημα της κοινότητας φάνηκε να εξαρτάται πλήρως από το αίσθημα της απόκτησης γνώσης. Όσο περισσότερο ικανοποιημένοι ήταν από την απόκτηση γνώσης τόσο πιο πολύ ένιωθαν ότι ανήκουν στην κοινότητα και αντίστροφα.

H έρευνα των (Kerawalla et al., 2009) έγινε στο Ανοιχτό Πανεπιστήμιο (ΑΠ) του Ηνωμένου Βασιλείου, το οποίο χαρακτηρίζεται από χρήση πληθώρας εργαλείων ηλεκτρονικής μάθησης και η ενσωμάτωση οποιουδήποτε νέου δεν είναι εύκολη. Η έρευνα πραγματοποιήθηκε σε δύο στάδια. Στο πρώτο στάδιο είχαν συλλεχθεί εθελοντικές συνεντεύξεις από 15 φοιτητές του μαθήματος «Επαγγελματίας Ηλεκτρονικής Μάθησης» (“eLearning Professional”) του μεταπτυχιακού προγράμματος «Διαδικτυακή και Εξ’ αποστάσεως Εκπαίδευση» (“Online and Distance Education") του ΑΠ. Στα πλαίσια του μαθήματος προτάθηκαν δραστηριότητες για να ενθαρρύνουν τον αναστοχασμό στο ιστολόγιο, όμως δε δόθηκαν σαφείς οδηγίες, ώστε οι φοιτητές να έχουν περισσότερη ελευθερία. Η συμμετοχή ήταν προαιρετική. Αναδείχτηκαν τέσσερις παράγοντες που επηρεάζουν τη χρήση του ιστολογίου: το κοινό, η κοινότητα, τα σχόλια και το παρουσιαστικό. Το δεύτερο στάδιο της μελέτης εφαρμόστηκε στο μάθημα «Καινοτομίες στην Ηλεκτρονική Μάθηση» (“Innovations in eLearning”), όπου κάθε φοιτητής διατηρούσε το δικό του ιστολόγιο προκειμένου να καταχωρεί τα αποτελέσματα των εργασιών του. Οι δραστηριότητες δεν ήταν υποχρεωτικές, όμως ανταμείβονταν βαθμολογικά. Εξετάστηκαν οι απαντήσεις εννιά εθελοντών συμμετεχόντων, οι οποίες αποτιμήθηκαν σύμφωνα με τους τέσσερις παράγοντες (κοινότητα, κοινό, σχόλια και παρουσίαση), ενώ μέσα από τη διαδικασία δημιουργήθηκαν τρεις νέοι παράγοντες: (α) ο ρόλος των ιστολογίων σε σχέση με τους τρόπους που χρησιμοποιούνται άλλα εργαλεία ηλεκτρονικής μάθησης, (β) η λειτουργικότητα του λογισμικού ιστολογίων και (γ) το παιδαγωγικό πλαίσιο. Οκτώ από τους φοιτητές είχαν συμμετάσχει μάθημα του πρώτου σταδίου και κατά συνέπεια, μπορούσαν να συγκρίνουν την εμπειρία τους ανάμεσα στα δύο μαθήματα.
Εξετάζοντας τις ομοιότητες μεταξύ φοιτητών, διακρίνονται τρεις κατηγορίες συμπεριφοράς και δύο μεμονωμένες περιπτώσεις:
  • Στην πρώτη ομάδα ανήκουν τέσσερις φοιτητές οι οποίοι επιθυμούσαν να μοιράζονται τις δραστηριότητές τους με άλλους. Αποζητούσαν την ύπαρξη κοινού και απογοητεύτηκαν λόγω της απουσίας σχολίων από τους υπολοίπους. Οι δύο από αυτούς που είχαν ασχοληθεί και με το μάθημα «Επαγγελματίας Ηλεκτρονικής Μάθησης» αποφάνθηκαν πως τους έδινε περισσότερες αφορμές για σχόλια και κατά συνέπεια μεγαλύτερη επιτυχία στη χρήση ιστολογίων.
  • Ο φοιτητής της δεύτερης περίπτωσης χρησιμοποιούσε το ιστολόγιο μόνο για δικούς του σκοπούς και αδιαφορούσε για την κοινότητα.
  • Στην τρίτη περίπτωση ανήκει ένας φοιτητής που χρησιμοποιούσε το ιστολόγιο ως ημερολόγιο μάθησης προκειμένου να καταγράφει την πορεία του.
  • Απροσδόκητη είναι η εμφάνιση μίας περίπτωσης όπου το ιστολόγιο χρησιμοποιήθηκε ως μέσο αυτο-παρακίνησης για συνέχεια της μελέτης του αντικειμένου.
  • Τέλος μία κατηγορία δύο φοιτητών βρήκε χρήσιμη την πλευρά του ιστολογίου αποκλειστικά ως διαδικτυακό αποθηκευτικό χώρο για τα κείμενά τους, χωρίς να ενδιαφέρονται για ύπαρξη κοινού.
Σε σχέση με τα υπόλοιπα εργαλεία ηλεκτρονικής μάθησης, φάνηκε ότι οι φοιτητές θεωρούν το ιστολόγιο ως ένα χώρο πιο προσωποποιημένο και με εκφραστική ελευθερία. Υπήρξαν όμως και φοιτητές που η παρουσία πολλών εργαλείων τους προκάλεσε σύγχυση. Όσον αφορά το παιδαγωγικό πλαίσιο, το γεγονός ότι η ύλη δεν προωθούσε την κριτική σκέψη παρεμπόδισε την αποδοτική αξιοποίηση των ιστολογίων και προκάλεσε δυσαρέσκεια στους φοιτητές.
Η έρευνα υποστηρίζει πως κάθε διδασκόμενος μπορεί να βρει χρησιμότητα στα ιστολόγια με το δικό του μοναδικό τρόπο, θέτοντας ερωτήματα στον εαυτό του όπως: πώς μπορώ να ξέρω ότι οι άλλοι φοιτητές έχουν αναρτήσει κάτι νέο (τεχνολογικό πλαίσιο); ποιες είναι οι απαιτήσεις του μαθήματος για τη χρήση ιστολογίου (παιδαγωγικό πλαίσιο); Γράφω για εμένα ή για το κοινό μου ή και για τα δύο και ποια είναι τα οφέλη κάθε περίπτωσης; Από τη μεριά τους οι καθηγητές μπορούν να θέσουν ερωτήματα στον εαυτό τους όταν σχεδιάζουν δραστηριότητες ιστολογίου για τους φοιτητές τους. Για παράδειγμα όταν η δραστηριότητα εμπεριέχει την «επεξήγηση»: η προσωπική φύση του ιστολογίου είναι κατάλληλη ως χώρος όπου κάθε διδασκόμενος θα παραθέτει τις επεξηγήσεις του ή μήπως αρμόζει καλύτερα ένας ποιο κοινοτικός χώρος όπως το wiki ή το φόρουμ; Είναι σημαντικά τα σχόλια των χρηστών και γιατί; Όλα αυτά δεν αφορούν αποκλειστικά την εξ’ αποστάσεως εκπαίδευση, αλλά μπορούν να εφαρμοστούν ευρέως και σε άλλα πεδία.
Καταλήγοντας, οι βασικοί παράγοντες που σύμφωνα με την έρευνα επηρεάζουν την εμπειρία των φοιτητών σε ένα τεχνολογικά υποστηριζόμενο περιβάλλον μάθησης είναι: (α) ενσωμάτωση της τεχνολογίας στο μάθημα, (β) αποσαφήνιση του ρόλου της τεχνολογίας στην παιδαγωγική πλευρά του μαθήματος, (γ) παροχή καθοδήγησης για τη χρήση των τεχνολογιών και των σχετικών κοινωνικών κανόνων, (δ) σχεδιασμός για την κοινωνικοποίηση σε διαδικτυακές συνεργασίες και (ε) οι δραστηριότητες πρέπει να σχεδιαστούν ώστε να στηρίζουν την κοινωνικοποίηση μέσω του μαθήματος και να θρέψουν τη δημιουργία μιας κοινότητας μάθησης.

Η έρευνα του (Yang 2009) εξετάζει τη χρήση των ιστολογίων για υποστήριξη της ερευνητικής δραστηριότητας στα πλαίσια ενός μαθήματος. Συμμετείχαν τρεις τριτοετείς φοιτητές περίπου είκοσι ετών που σπούδαζαν σε προπτυχιακό μάθημα που αφορούσε τη μουσική του 20ου αιώνα. Η διδασκαλία συνδύαζε τις πρόσωπο με πρόσωπο διαλέξεις με τη χρήση ιστολογίου. Οι φοιτητές κλήθηκαν να διεξάγουν έρευνα σε θέμα της επιλογής τους, για την οποία θα παρέδιδαν ένα έγγραφο προόδου στο τέλος του εξαμήνου. Η τρίωρη εβδομαδιαία διδασκαλία είχε σκοπό αφενός να εφοδιάσει τους φοιτητές με απαραίτητες μουσικές γνώσεις και αφετέρου να εξετάσει την πρόοδό τους στην έρευνα. Το ιστολόγιο κάθε φοιτητή λειτουργούσε ως προσωπικό ημερολόγιο έρευνας στο οποίο τόσο οι συμφοιτητές όσο και ο διδάσκων μπορούσαν να παρέχουν ανάδραση. Οι φοιτητές επέλεξαν πολύ διαφορετικά θέματα έρευνας μεταξύ τους, παρέχοντας μια καλή βάση προς παρατήρηση. Η πορεία της έρευνας εξετάστηκε από την αρχή μέχρι το τέλος και τα αποτελέσματα συγκρίθηκαν με τις αναρτήσεις του ιστολογίου, ώστε να διαπιστωθεί η επιρροή του στη διαδικασία αυτή. Επίσης, μετά το τέλος της δραστηριότητας οι φοιτητές απάντησαν σε ερωτηματολόγιο που αφορούσε την εμπειρία τους.
Στις πρώτες αναρτήσεις οι φοιτητές κατέγραψαν τους λόγους που τους οδήγησαν στην επιλογή του θέματός τους, ενώ με παρακίνηση του διδάσκοντα, οι φοιτητές συνέχισαν να καταγράφουν τις σκέψεις τους σε κάθε βήμα εξέλιξης της εργασίας. Έτσι, συγκεντρώθηκαν από επτά έως δεκατρείς αναρτήσεις για τον καθένα, σε διάστημα δεκατριών εβδομάδων, μεγέθους από 100 έως 600 λέξεις. Το ιστολόγιο βοήθησε τους φοιτητές να εκφράσουν εσωτερικές σκέψεις, πράγμα που δεν ήταν εφικτό στις ώρες των διαλέξεων. Ο καθηγητής παρακολουθούσε τις αναρτήσεις και μπορούσε να παρέχει άμεσες απαντήσεις σε πιθανές δυσκολίες. Οι επεμβάσεις του διδάσκοντα προέτρεπαν μια βαθύτερη ανάλυση του θέματος και ανάπτυξη κριτικής σκέψης, στα οποία οι φοιτητές ανταποκρίθηκαν ικανοποιητικά.
Λόγω της δημοσιότητας του ιστολογίου, οι φοιτητές πρόσεξαν στο να διατηρήσουν ένα σχετικά επίσημο και οργανωμένο ύφος συγγραφής, βοηθώντας και στη σύνταξη του τελικού άρθρου τους. Τα ιστολόγια λοιπόν, παρόλο που θεωρούνται ένα ανεπίσημο μέσο επικοινωνίας, στη συγκεκριμένη περίπτωση προωθούν την καλλιέργεια συγγραφικών ικανοτήτων. Κατά τα άλλα, για την τήρηση ακαδημαϊκού ύφους στο τελικό κείμενο χρειάστηκε περισσότερη προσπάθεια και δόθηκαν οδηγίες από το διδάσκοντα για το σκοπό αυτό.
Η αλληλεπίδραση μεταξύ συμφοιτητών με τη μορφή σχολίων ήταν σχεδόν ανύπαρκτη. Οι φοιτητές το απέδωσαν στην έλλειψη χρόνου λόγω της αφοσίωσής τους στην εργασία τους και επίσης θεωρούσαν πως η συγγραφή ενός σχολίου απαιτεί να προηγηθεί διεξοδική μελέτη της ανάρτησης και βαθειά σκέψη. Παρόλα αυτά, σε άλλες περιπτώσεις η προτροπή του διδάσκοντα για αλληλοσχολιασμό μπορεί να αποδώσει καρπούς.
Τα αποτελέσματα της έρευνας για τη χρήση του ιστολογίου ως μέσο καθοδήγησης των φοιτητών στην ακαδημαϊκή τους έρευνα είναι αισιόδοξα. Οι δυνατότητες ανάδρασης και διάδρασης μπορούν να εμπλουτίσουν την παραδοσιακή πρόσωπο με πρόσωπο επίβλεψη, επιτρέποντας στενότερη παρακολούθηση και πιο έγκαιρη ανατροφοδότηση. Επίσης, το ιστολόγιο μπορεί να καλλιεργήσει συνεργατικές ικανότητες στα πλαίσια της έρευνας. Τέλος, μέσω της καθοδήγησης του διδάσκοντα, μπορούν να αναπτυχθούν οι γνώσεις του φοιτητή στο πεδίο ενδιαφέροντος, καθώς και ικανότητες ακαδημαϊκού τρόπου συγγραφής.

Παρατηρώντας τα αποτελέσματα των ερευνών, δε μπορεί να εξαχθεί κάποιο γενικό συμπέρασμα για την αποτελεσματικότητα της εφαρμογής των ιστολογίων στην εκπαίδευση. Στην επιτυχία του ιστολογίου διαδραματίζει πολύ σημαντικό ρόλο το αντικείμενο προς θεώρηση. Κάποια αντικείμενα προσφέρουν στους διδασκόμενους ένα πολύ γόνιμο έδαφος για αναστοχασμό, ενώ άλλα περιορίζουν τους ορίζοντες της σκέψης τους. Σε γενικές γραμμές, επειδή οι περισσότεροι είναι άπειροι στη χρήση ιστολογίων, αρχικά δυσκολεύονται να κατανοήσουν το σκοπό χρήσης τους και να εγκλιματιστούν. Συναντούν επίσης δυσχέρεια στο να παράγουν ιδέες με κριτική σκέψη που να εμπεριέχουν κάποια χρήσιμη γνώση για τους αναγνώστες και επίσης φοβούνται την κρίση των υπολοίπων. Επίσης τα χρονικά όρια είναι ένας αρνητικός παράγοντας που παρατηρείται σε σχεδόν όλες τις περιπτώσεις. Ο φόρτος εργασίας και οι προθεσμίες περιορίζουν τις δυνατότητες αλληλεπίδρασης καθώς στερούν από τους διδασκόμενους τη δυνατότητα να παρατηρήσουν προσεκτικά και να σχολιάσουν στα ιστολόγια των υπολοίπων συμμετεχόντων. Αυτά και άλλα προβλήματα μπορούν να αντιμετωπιστούν από το διδάσκοντα μέσα από προσεκτική μελέτη του πλαισίου μάθησης και της ύλης, ώστε να σχεδιαστεί καλύτερα ο τρόπος χρήσης του ιστολογίου. Είναι επίσης σημαντικό να δίνεται συνεχής ενθάρρυνση στους φοιτητές να συνεχίσουν, καθώς και κατευθυντήριες γραμμές για να κατανοήσουν το σκοπό χρήσης του ιστολογίου, θα πρέπει όμως να αποφευχθεί η τήρηση αυστηρών οδηγιών. Κάθε διδασκόμενος μπορεί να ανακαλύψει τη χρησιμότητα του ιστολογίου με το δικό του μοναδικό τρόπο.

5. Κριτική και προβληματισμοί

5.1 Το φαινόμενο της μπλογκόσφαιρας

5.1.1 Η δημιουργία της μπλογκόσφαιρας

Είναι φανερό ότι τα ιστολόγια κληρονομούν τα βασικά χαρακτηριστικά ενός κοινωνικού δικτύου, αποτελώντας ένα μέσο ελεύθερης έκφρασης και ανταλλαγής ιδεών, χωρίς λογοκρισία και ποσοτικούς περιορισμούς. Την ιδιότητά τους αυτή ενισχύει η δυνατότητα για σχολιασμό, η αυτονομία των αναρτήσεων στον παγκόσμιο ιστό (ως permalinks) και οι αυτόματες ενημερώσεις για αναφορά των αναρτήσεων σε άλλες ιστοσελίδες ή για νέες αναρτήσεις (trackbacks και feeds) (Καραμπάσης, 2008).
Η αλληλεπίδραση των δημιουργών ιστολογίων με κοινές αναζητήσεις και γνωστικά επίπεδα μέσα από τα διασυνδεδεμένα ιστολόγιά τους σχηματίζει σφαίρες αλληλεπίδρασης, δημιουργώντας το κοινωνικό δίκτυο που ονομάζεται μπλογκόσφαιρα (Καραμπάσης, 2008). Πέρα από την σύνδεση και τον εύκολο εντοπισμό ιστολογίων με συναφές περιεχόμενο, η μπλογκόσφαιρα μπορεί να θεωρηθεί ως πεδίο συνεργασίας και παραγωγής γνώσης. Οι δημιουργοί των ιστολογίων καθιστούν τις αναρτήσεις τους δημόσια προσβάσιμες ενώ πολύ συχνά παρέχουν συνδέσμους προς άλλες πηγές πληροφορίας επιτρέποντας στους επισκέπτες να επαληθεύσουν τις πηγές ή να εμβαθύνουν περισσότερο σε αυτές, επεκτείνοντας τα επιστημονικά τους ενδιαφέροντα. Επίσης, επιτρέπουν στους αναγνώστες τους να εγγραφούν στο RSS του ιστολογίου (feed) ώστε να λαμβάνουν τις ενημερώσεις ανανέωσης περιεχομένου. Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι η συνεισφορά γνωσιακού περιεχομένου γίνεται αβίαστα, με σκοπό το κοινό όφελος. Οι δημόσιες πληροφορίες μπορούν άλλοτε να περνούν απαρατήρητες και άλλοτε να γεννούν αντιδράσεις, να γίνονται δημοφιλείς και να διασπείρονται στη μπλογκόσφαιρα φτάνοντας σε εκατομμύρια ανθρώπων, το πιο σημαντικό όμως είναι πως μέσα από αυτές τις δυνατότητες δυναμικής αλληλεπίδρασης και διασύνδεσης, οι πληροφορίες αυτές μπορούν να ελεγχθούν, να συμπληρωθούν, να διορθωθούν, να διευρυνθούν και να συσχετισθούν (Καραμπάσης, 2008).
Τα ιστολόγια αυτά που διατηρούν άτομα που είναι εξειδικευμένοι σε κάποιο επιστημονικό θέμα και μέσα από αυτήν την τεχνολογία μοιράζονται τις γνώσεις τους και τα αποτελέσματα της έρευνάς τους, συχνά αναφέρονται στη βιβλιογραφία ως k-logs από τη λέξη knowledge (=γνώση) (Herring et al, 2006). Φυσικά, η θέληση του κόσμου για διαμοιρασμό των γνώσεων και πληροφοριών υπήρχε πάντα, απλώς βρήκε τον εκφραστή της σε αυτήν τη νέα τεχνολογία.
Πέρα από τη συνεισφορά στη γνώση, η μπλογκόσφαιρα λειτουργεί και σαν μια δημόσια σφαίρα (Habermas, 1962;1973), επανατοποθετώντας στο προσκήνιο τους ίδιους τους πολίτες και την προσωπική τους άποψη, αφού τα τελευταία χρόνια αυτοί εκπροσωπούνταν από τα ΜΜΕ με αποτέλεσμα να μην ακούγεται η φωνή τους, τουλάχιστον στην πλειοψηφία των περιπτώσεων. Μέσα από τη διασύνδεση των ιστολογίων των πολιτών και κατ' επέκταση των αναρτήσεων που τους εκφράζουν, η κοινή γνώμη είναι προσβάσιμη από όλους και η δημοκρατία ξαναπαίρνει την αρχική της μορφή.

5.1.2 Το φαινόμενο της μπλογκόσφαιρας στην Ελλάδα. Ένα παράδειγμα από την εκπαιδευτική κοινότητα

Ο επόμενος γράφος είναι ένα δείγμα της μπλογκόσφαιρας που δημιουργείται από τις συνδέσεις των ιστολογίων ενός μεγάλου αριθμού δημοτικών σχολείων στην Ελλάδα. Μετά από έρευνα (Ιούνιος 2011) έχουμε καταγράψει τα ιστολόγια ελληνικών δημοτικών σχολείων ή και μεμονωμένων τάξεων τα οποία αναπαρίστανται ως κόμβοι στο γράφο μας. Απαραίτητη προϋπόθεση στην έρευνα ήταν τα ιστολόγια αυτά να είναι ενεργά, για το λόγο αυτό τέθηκε ως όριο να έχουν τουλάχιστον μια ανάρτηση τους τρείς προηγούμενους μήνες από την χρονική περίοδο που διεξήχθη η έρευνα, δηλαδή η τελευταία ανάρτηση να έχει γίνει το Μάρτιο του 2011. Ως σύνδεση μεταξύ 2 κόμβων ορίζουμε την ακμή που συνδέει τα 2 ιστολόγια. Για να καθορίσουμε επομένως τις μεταξύ τους συνδέσεις (κατευθυνόμενος γράφος) επισκεφτήκαμε καθένα από αυτά και καταγράψαμε αν υπάρχει σύνδεσμος που παραπέμπει σε κάποιο άλλο ιστολόγιο σχολείου ή τάξης. Παρατηρήθηκε ότι αρκετά ιστολόγια αλληλοσυνδέονται δημιουργώντας επιμέρους κοινότητες, ενώ αρκετά δεν έχουν κανένα σύνδεσμο. Κατά μέσο όρο, τα ενεργά ιστολόγια των δημοτικών της Ελλάδας, έχουν σύνδεση σε δύο ιστολόγια άλλων δημοτικών.


gr_edu_blogosphere2.jpg


5.2 Λογοκρισία στα ιστολόγια

Ο κάθε χρήστης ιστολογίου έχει το δικαίωμα να γράφει τις απόψεις του ελεύθερα, είτε επώνυμα, είτε ανώνυμα, με μόνη προϋπόθεση την τήρηση των γενικών όρων χρήσης της κάθε διαδικτυακής εφαρμογής που χρησιμοποιείται για τη δημιουργία του ιστολογίου, π.χ. πολιτική περιεχομένου του blogger.com Παρόλα αυτά, τα τελευταία χρόνια, με την ραγδαία ανάπτυξη του Διαδικτύου άλλα και των ιστολογίων, και την χρήση αυτών ως μέσα ενημέρωσης, συχνά συναντάμε περιπτώσεις λογοκρισίας.
Σε διάφορες χώρες με αντιδημοκρατικά καθεστώτα, που καταπατούν τα ανθρώπινα δικαιώματα, όπως για παράδειγμα η Κίνα, το Ιράκ κ.α., οι βασικοί πάροχοι χώρου ιστολογίων υπόκεινται σε βαριά λογοκρισία από την κυβέρνηση. Η καταστολή που εφαρμόζεται εναντίον των ιστολογίων είναι πρωτοφανής (υπηρεσίες παρακολούθησής τους, φυλακίσεις, βασανισμοί δημιουργών τους κτλ.) και τα έχει αναδείξει σε σύμβολα αντίστασης, διαφορετικότητας και διεκδίκησης ελευθεριών.
Πιο πρόσφατα, το Φεβρουάριο του 2008, οι ελληνικές σε συνεργασία με τις αμερικανικές αρχές δίωξης ηλεκτρονικού εγκλήματος σταμάτησαν τη λειτουργία του ενημερωτικού ιστολογίου press-gr.blogspot.com. Οι διαχειριστές του συγκεκριμένου ιστολογίου είχαν δεχτεί δεκάδες μηνύσεις για κατηγορίες όπως δυσφημίσεις και προσβολές της προσωπικότητας προσώπων της δημόσιας ζωής.
Το ίδιο χρονικό διάστημα ξεκινούν ξανά συζητήσεις και προτάσεις για τη δημιουργία θεσμικού πλαισίου για το Διαδίκτυο στην Ελλάδα. Σε γενικές γραμμές παρόμοια περιστατικά συνεχίζουν να συμβαίνουν με αποτέλεσμα το ζήτημα της λογοκρισίας στα ιστολόγια να έρχεται όλο και πιο συχνά στο προσκήνιο. Σαν απάντηση οι Έλληνες δημιουργοί ιστολογίων δημιούργησαν και δημοσίευσαν ένα κώδικα δεοντολογίας, το "μανιφέστο των blogs" Το Μάιο του 2009 το Μονομελές Πρωτοδικείο Ροδόπης με την υπ’ αριθ. 44/2008 απόφαση σε δίκη που αφορούσε υπόθεση προσβολής της προσωπικότητας μέσω ιστολογίου εξέδωσε την πρώτη απόφαση για τα ιστολόγια. Από τα κύρια σημεία της απόφασης αυτής είναι πρώτον, η αναγνώριση του διαδραστικού χαρακτήρα των ιστολογίων και το ότι για το περιεχόμενο των αναρτήσεων δεν ευθύνεται μόνο ένα άτομο. Δεύτερον, αναγνωρίζεται η ανωνυμία των συγγραφέων, χωρίς να παύει το ιστολόγιο να θεωρείται ηλεκτρονικό έντυπο, καθώς και στην έντυπη δημοσιογραφία μπορεί κανείς να υπογράφει με μη πραγματικό όνομα.
Επίσης, η εταιρεία που φιλοξενεί ένα ιστολόγιο, από τη στιγμή που δεν τροποποιεί τις αναρτήσεις, δε θεωρείται ιδιοκτήτης, εκδότης, ούτε υπεύθυνη για το περιεχόμενό του (http://www.bloggersblog.com/censorship).

6. Βιβλιογραφία


Andergassen, M, Behringer, R, Finlay, J, Gorra, A, and Moore, D. “Weblogs in Higher Education – why do Students (not) Blog?” Electronic Journal of e-Learning Volume 7 Issue 3 2009, (pp203 -215), available online at www.ejel.org
Anderson, M. (2008). Facilitating Academic Communication and Community Building Using Weblogs: Pedagogical Considerations and Application Examples. QWERTY - Interdisciplinary Journal Of Technology, Culture And Education, 3(1).
Bartlett-Bragg, A. (2003). Blogging to learn. The Knowledge Tree. Edition 4
Beveridge, I. (1997). Teaching your students to think reflectively: the case for reflective journals. Teaching in Higher Education, 2, 33-43.
Couros, G. (2010). Ideas for classroom blogs, retrieved 7 July 2011 from http://www.scribd.com/doc/37311264/IdeasforClassroomBlogs-2
Chen, W., & Bonk, C. (2008). The use of weblogs in learning and assessment in chinese higher education: Possibilities and potential problems. International Journal on E-Learning, 7(1), 41–65.
Davi, A., Frydenberg, M., & Gulati, G. J. (2007). Blogging across the disciplines: Integrating technology to enhance liberal learning. MERLOT Journal of OnlineLearning and Teaching, 3(3)
Dickey, M. D. (2004). The impact of weblogs (blogs) on student perceptions of isolation and alienation in a web-based distance-learning environment. Open Learning, 9(3), 279–291.
Divitini, M., Haugalokken, O., & Morken, E. M. (2005). Blog to support learning in the field: Lessons learned from a fiasco. In Proceedings of the Fifth IEEE International Conference on Advanced Learning Technologies (ICALT’05).
Du, H. S., &Wagner, C. (2006). Weblog success: Exploring the role of technology. International Journal of Human-Computer Studies, 64(9), 789–798.
Ellison, N. B., &Wu, Y. (2008). Blogging in the classroom: A preliminary exploration of student attitudes and impact on comprehension. Journal of Educational Multimedia and Hypermedia, 17(1), 99–122.
Farmer, J. (2006). Retrieved 7 January 2007. http://blogsavvy.net/how-youshould- use-blogs-in-education
Jaffee, D. (2004). Learning communities can be cohesive and divisive. The Chronicle of Higher Education. http://chronicle.com/weekly/v50/i44/44b01601.htm
Halica,O., Lee, D., Paulus,T., & Spence, M. (2010). To blog or not to blog: Student perceptions of blog effectiveness for learning in a college-level course. The Internet and Higher Education, 13(4), pp.206-213.
Hall, H., & Davison, B. (2007). Social software as support in hybrid learning environments: The value of the blog as a tool for reflective learning and peer support. Library & Information Science Research, 29(2), 163–187
Huette, Scott (2006). Blogs in education, retrieved 7 July 2011 from http://www.careersmarts.com/21/BlogsInEducation.pdf
Kim, Η. Ν. (2008). The phenomenon of blogs and theoretical model of blog use in educational contexts. Computers & Education, 51, 1342–1352.
Kerawalla, L., Minocha, S., Kirkup, G. & Conole G. (2009). An empirically grounded framework to guide blogging in higher education. Journal of Computer Assisted Learning, 25, 31–42.
Kim, Η. Ν. (2008). The phenomenon of blogs and theoretical model of blog use in educational contexts. Computers & Education, 51, 1342–1352.
Kolari, P., Finin, T. and Joshi, A. (2006) SVMs for the Blogosphere: Blog Identification and Splog Detection. AAAI Spring Symposium on Computational Approaches to Analysing Weblogs.Maryland: University of Maryland.
Kuzu, A. (2007). Views of pre-service teachers on blog use for instruction and social interaction. Turkish Online Journal of Distance Education-TOJDE, 8(3), 34–51.
Leslie, P., & Murphy, E. (2008). Post-secondary students’ purposes for blogging. International Review of Research in Open and Distance Learning, 9(3), 1–17.
Lin, W.-J., Yueh, H.-P., Liu, Y.-L., Murakami, M., Kakusho, K., & Minoh, M. (2006). Blog as a tool to develop e-learning experience in an international distance course. In Proceedings of the Sixth IEEE International Conference on Advanced Learning Technologies (ICALT’06).
Loving, C. C., Schroeder, C., Kang, R., Shimek, C., & Herbert, B. (2007). Blogs: Enhancing links in a professional learning community of science andmathematics teachers. Contemporary Issues in Technology and Teacher Education, 7(3), 178–198.
Montanez, N. (2006). Improved annotation of the blogosphere via autotagging and hierarchical clustering. In Proceedings of the 15th international conference on World Wide Web (pp. 625–632).
Murray, L, Hourigan,T. "Blogs for specific purposes: Expressivist or socio-cognivist approach?" ReCALL, 20(1): 82-97. 2008
Nackerud, S., & Scaletta, K. (2008). Blogging in the academy. New Directions for Student Services, 124, 71–87.
Nardi, B. A., Schiano, D. J,Gumbrecht, M. , and Swartz, L. , Communications of the ACM December 2004, Vol. 47, No. 12
Oravec, J. A. (2002). Bookmarking the world: Weblog applications in education; weblogs can be used in classrooms to enhance literacy and critical thinking skills. Journal of Adolescent and Adult Literacy, 45(5), 616–621.
Pacquet, S. (2002, October). Personal knowledge publishing and its uses in research. Seb’s open research.
Pena-Shaff, J., Altman, W., & Stephenson, H. (2005). Asynchronous online discussions as a tool for learning: Students’ attitudes, expectations, and perceptions. Journal of Interactive Learning Research, 16, 409.
Wee Sing Sim, Jeffrey, Khe Foon Hew, "The use of weblogs in higher education settings: A review of empirical research", Educational Research Review 5, 2010, 151-163
Williams, J. B. and Jacobs, J. (2004). Exploring the use of blogs as learning spaces in the higher education sector. Australasian Journal of Educational Technology, 20(2), 232-247.
http://www.ascilite.org.au/ajet/ajet20/williams.html
Xie, Y., Ke, F., & Sharma, P. (2008). The effect of peer feedback for blogging on college students’ reflective learning processes. Internet and Higher Education, 11(1), 18–25.
Yang, S.-H. (2009). Using blogs to enhance critical reflection and community of practice. Educational Technology & Society, 12 (2), 11–21.
Xie, Y., & Sharma, P. (2005). Students’ lived experience of using weblogs in a class: An exploratory study. In Paper presented at The 27th association for educational communications and technology conference Chicago, IL, October 19–23, 2004, (retrieved on January 22, 2008) from http://ernie.concordia.ca/ra levin/weblogs and higher education.pdf
Zeng, X., & Harris, S. T. (2005). Blogging in an online health information technology class. Perspective in Health Information Management, 2(6) (retrieved on October 6, 2009) from. http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?artid=2047310
Καραμπάσης Βασίλης, Το blogging στην Ελλάδα: Προφίλ, κίνητρα και πρακτικές των ελληνόφωνων Bloggers, Τμήμα Ψυχολογίας, Πάντειο Πανεπιστήμιο, 2008




Σχετικοί σύνδεσμοι


Audience, structure and authority in the weblog community

Power Laws, Weblogs and Inequality

Bookmarking the world: Weblog applications in education

The Educated Blogger: Using Weblogs to Promote Literacy in the Classroom

Weblogs as a bridging genre

Bridging the Gap: A Genre Analysis of Weblogs