Wikis+(κ3)


 * 3. Τα WIKIS στην εκπαίδευση **




 * **ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ** **.........................................................................................................**


 * 3.1 Τι είναι το Wiki **
 * 3.1.1 Εισαγωγή **

Αναφορές


= 3. Τα WIKIS στην εκπαίδευση =

3.1.1 Εισαγωγή
Ένα wiki σύμφωνα με τον Mader (2008), είναι ένας δικτυακός τόπος τον οποίο μπορεί κάποιος να επεξεργαστεί, είτε μόνος του είτε συνεργατικά, χρησιμοποιώντας ένα φυλλομετρητή ιστού (browser). Ο υπεύθυνος για την ανάπτυξη του πρώτου λογαριασμού wiki ήταν ο WardCunningham που το περιέγραψε χαρακτηριστικά ως «την απλούστερη online βάση δεδομένων που θα μπορούσε να λειτουργήσει» (Leuf & Cunningham, 2001). Στην ουσία ένα wiki δεν είναι τίποτα παραπάνω από έναν ιστοχώρο που μέσα σε αυτόν απλά περιλαμβάνονται επιμέρους ιστοσελίδες. Η μεγάλη του διαφορά, σε σχέση με τους κοινούς ιστοχώρους, είναι ότι επιτρέπει στο χρήστη να δημιουργήσει νέες ιστοσελίδες, να τις γεμίσει με περιεχόμενο και να τις συνδέσει μεταξύ τους με έναν εύκολο τρόπο, χωρίς να χρειάζεται να έχει γνώσεις προγραμματισμού ιστοσελίδων. Ένας χρήστης του wiki έχει επίσης τη δυνατότητα να επέμβει, να τροποποιεί το ήδη υπάρχον περιεχόμενο, να προσθέτει κείμενο, εικόνες, βίντεο και ήχο. Έχει γενικά την ελευθερία να κάνει οποιαδήποτε ενέργεια επιθυμεί και να τη μοιράζεται με τους υπόλοιπους χρήστες. Επομένως, αποτελεί χώρο επικοινωνίας, συνεργασίας, διαμοιρασμού, ανταλλαγής και οικοδόμησης γνώσης (Σιδηροπούλου & Μαυρομματάκη, 2008). Το wiki χαρακτηρίζεται από μία φιλοσοφία, που διαφέρει από την κλασσική προσέγγιση του διαδικτύου, η οποία υποστηρίζει ότι το περιεχόμενο πρέπει να δημιουργείται και να διαμοιράζεται από ένα άτομο ή έναν οργανισμό. Η δημιουργία της πληροφορίας από ένα χρήστη και ο διαμοιρασμός της σε πολλούς, έρχεται σε αντίθεση με την ανθρωποκεντρική φιλοσοφία του wiki, κατά την οποία η πληροφορία και το περιεχόμενο, δημιουργούνται από μία ομάδα χρηστών, όπου τα μέλη της συνεργάζονται και συντονίζονται μεταξύ τους, προκειμένου να παράγουν ένα τελικό προϊόν.

3.1.2 Ιστορικά στοιχεία
Η ιστορία των wikis χρονολογείται από το 1994, όταν ο WardCunningham εφηύρε την ιδέα και της έδωσε το όνομα wiki. Ο Cunningham εμπνεύστηκε τον όρο wiki από τα «wiki wiki» δηλαδή τα γρήγορα λεωφορεία πυκνών δρομολογίων στον αερολιμένα της Χονολουλού στη Χαβάη (Βικιπαιδεία, 2012). Σκοπός του ήταν να εκφράσει την ταχύτητα με την οποία μπορεί να δημιουργηθεί ένα wiki αλλά και το γεγονός ότι πολλοί χρήστες μπορούν να επέμβουν και να επεξεργαστούν τα περιεχόμενα όσο συχνά θέλουν και με μεγάλη ευκολία. Μερικές φορές, όμως, η λέξη wiki ερμηνεύεται σαν ακρώνυμο του «What I know is», δηλαδή «Αυτό που ξέρω εγώ είναι» (Ένα wiki για το wiki, 2012), φράση που υποδηλώνει ακριβώς τη δυνατότητα που έχει ο χρήστης να συμμετέχει στη συγγραφή κάποιου έργου, προσθέτοντας την προσωπική του γνώση, έτσι ώστε όλοι να μπορούν να τη διαμοιράζονται. Το πρώτο wiki δημιουργήθηκε από τον Cunningham, όπως αναφέρθηκε το 1994 αλλά εγκαταστάθηκε στον Ιστό το 1995 με σκοπό τη δημιουργία μίας αποθήκης που θα βοηθούσε τους προγραμματιστές να γράφουν, να συζητούν και να δημοσιεύουν προγράμματα και υποδείγματα. Το wiki αυτό είναι ευρύτερα γνωστό ως Wiki Wiki Web και φιλοξενείται στην ιστοσελίδα: **@http://c2.com/cgi/wiki?WelcomeVisitors**. Στα τέλη της δεκαετίας του '90, δημιουργήθηκε μια ηλεκτρονική εγκυκλοπαίδεια από τους Jimmy Wales και Larry Sanger, η οποία τροποποιήθηκε τα επόμενα χρόνια, για να φτάσει να γίνει το 2001 η γνωστή σε όλο τον κόσμο Wikipedia. Από τις αρχές του 2000, όμως τα wikis άρχισαν να αποκτούν μεγάλη αποδοχή και να υιοθετούνται σε επιχειρήσεις σαν λογισμικό που επιτρέπει τη συνεργασία πολλών χρηστών. Το 2005 οι Los Angeles Times πειραματίστηκαν με τη χρήση wiki στο εκδοτικό τμήμα της ιστοσελίδας τους (Βικιπαιδεία, 2012). Το εγχείρημα Wikitorial όμως σύντομα έκλεισε καθώς βάνδαλοι το κατέστρεψαν. Σήμερα, μεγάλο ποσοστό ανθρώπων ανά τον κόσμο χρησιμοποιούν τα wikis στις επιχειρήσεις, στην εκπαίδευση, για προσωπική προβολή και συνεργασία και η απήχηση τους όλο και αυξάνεται με αποτέλεσμα πολλοί τομείς να επωφελούνται. Το βιβλίο αυτό επικεντρώνεται στον τομέα της εκπαίδευσης και στο υπόλοιπο του κεφαλαίου θα γίνει εκτενής παρουσίαση της σχέσης των wikis με την εκπαίδευση.

3.1.3 Χαρακτηριστικά των wikis
Σε αυτή την ενότητα θα παρουσιαστούν ορισμένα ποιοτικά χαρακτηριστικά του wiki όσον αφορά στο περιεχόμενο, στην οργάνωση και στη λειτουργία του.
 * Το wiki έχει ένα σύνολο χαρακτηριστικών όσον αφορά στη λειτουργία του. Αρχικά, το πιο σημαντικό, που έχει ήδη αναφερθεί, είναι πως κάθε χρήστης μπορεί να αλλάξει τα πάντα σε μία σελίδα, όπως το περιεχόμενό της, το μενού πλοήγησης ακόμα και τον τίτλο της σελίδας. Ένα άλλο βασικό χαρακτηριστικό είναι ότι έχει εύκολη επιμέλεια – επεξεργασία κειμένου (WYSIWYG, «What You See Is What You Get», δηλαδή «Αυτό που βλέπεις είναι αυτό που παίρνεις» και σημαίνει ότι το κείμενο που εμφανίζεται στην οθόνη κατά την επεξεργασία είναι και το τελικό, π.χ. εκτυπώσιμο κείμενο).
 * Tο περιεχόμενό του δεν ανήκει σε κανέναν (ego-less), γιατί η επεξεργασία μίας σελίδας γίνεται από πολλούς χρήστες, αυτό σημαίνει ότι όλοι είναι υπεύθυνοι για το περιεχόμενο και επομένως δεν μπορεί κάποιος να ισχυριστεί ότι του ανήκει οποιοδήποτε υλικό (Lamb, 2004).
 * Επίσης, είναι ανεξάρτητο του χρόνου (time-less) και δεν τελειώνει ποτέ (never finished), γιατί το wiki συνεχώς εξελίσσεται και μεταβάλλεται σε βάθος χρόνου. Επομένως, το περιεχόμενό του δεν μπορεί ποτέ να θεωρηθεί ολοκληρωμένο, καθώς ο χρήστης μπορεί να το αλλάζει πάντα (Lamb, 2004).
 * Εφόσον καμιά μορφή ελέγχου δεν ισχύει, κάθε χρήστης θα πρέπει να είναι έτοιμος να δεχθεί το γεγονός ότι κάποιος άλλος μπορεί να αλλάξει τις δικές του προσθήκες. Για το λόγο αυτό, θεωρείται ένα δημοκρατικό εργαλείο που ενδυναμώνει τη συνεργασία και την ομαδική δουλειά.
 * Σημαντικό είναι και το στοιχείο της συζήτησης, γιατί κάθε συνεισφορά θα πρέπει να μπορεί να συζητηθεί, ώστε κάθε σελίδα να αποτελεί και ένα χώρο συζήτησης.
 * Ακόμα εξαρτάται από την κρίση του δημιουργού, αν θα έχει το περιεχόμενο ελεύθερο ώστε να το επεξεργάζεται ο καθένας, ή αν θα περιορίσει την πρόσβαση σε μία συγκεκριμένη ομάδα χρηστών, κάτι όμως που προϋποθέτει την εγγραφή των μελών της ομάδας.
 * Επιπρόσθετα, το wiki δεν έχει περιορισμό στον αριθμό των χρηστών που μπορούν να επεξεργάζονται μία σελίδα (Mader, 2006). Αυτό όμως απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή, γιατί αν επεξεργάζονται ταυτόχρονα πολλοί χρήστες μία σελίδα, το wiki θα αποθηκεύσει όλες τις αλλαγές των χρηστών σε διαφορετικές δοκιμαστικές εκδοχές στο ιστορικό της σελίδας.
 * Όλες οι ενέργειες των χρηστών είναι διαφανείς στην κοινότητα του wiki και ανά πάσα στιγμή γνωρίζουν ποιος χρήστης έκανε τι. Οι νέες αλλαγές φαίνονται και ξεχωρίζουν καθώς αποτυπώνονται με διαφορετικό χρώμα μέσα στη σελίδα.
 * Το ιστορικό κάθε ελάχιστης αλλαγής ή ενημέρωσης κάθε σελίδας ενός wiki είναι διαθέσιμη σε οποιονδήποτε, πράγμα που σημαίνει ότι μια σελίδα μπορεί να ταξιδέψει πίσω στο χρόνο κάθε στιγμή. Παρόλα αυτά όμως, τα wikis δεν οργανώνονται χρονολογικά αλλά με βάση τους συνδέσμους και τις θεματικές κατηγορίες (Engstrom & Jewett, 2005; Godwin-Jones, 2003). Το wiki διαθέτει ένα σύστημα καταγραφής όλων των αλλαγών σαν ιστορικό, όπου μπορεί κάποιος να το ανατρέξει οποιαδήποτε στιγμή και να επαναφέρει το wiki σε μία προηγούμενη έκδοση.
 * Επιπλέον, κάθε χρήστης του wiki δίνει έναν προσωπικό λογαριασμό ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, μέσω του οποίου μπορεί να ενημερώνεται για οποιαδήποτε αλλαγή συμβαίνει, ή μπορεί να επιλέξει ποια θέματα επιθυμεί να παρακολουθεί, έτσι ώστε να λαμβάνει μηνύματα για συγκεκριμένες αλλαγές.
 * Σε κάθε wiki υπάρχουν κάποιοι άγραφοι κανόνες συμπεριφοράς των χρηστών οι οποίοι προκύπτουν από το σκοπό για τον οποίο δημιουργήθηκε και συγκροτούνται από τους ίδιους τους χρήστες.
 * Χρήστες με περιορισμένες τεχνολογικές γνώσεις μπορούν να συμμετέχουν και εκείνοι σε ένα wiki, καθώς είναι ιδιαίτερα απλό στη χρήση του και δεν απαιτούνται εξειδικευμένες γνώσεις.
 * Τα wikis καλλιεργούν επίσης και το συνεργατικό πνεύμα. Παρέχουν τη δυνατότητα συμμετοχής και συνεργασίας ατόμων από διαφορετικά σημεία του πλανήτη, στο ίδιο έργο.
 * Ακόμα, κατά τη συγγραφή ενός έργου δεν υπάρχουν συγγραφείς ή ιδιοκτήτες του κειμένου, αλλά πολλοί συντάκτες και συμμετέχοντες.
 * Ο χρήστης μπορεί να διατηρήσει την ανωνυμία του όταν αλλάζει το περιεχόμενο, αλλά καμία από αυτές τις αλλαγές δεν του ανήκει γι’ αυτό και δεν τίθεται θέμα πνευματικών δικαιωμάτων (Lamb, 2004). Για το λόγο αυτό δεν υπάρχει κανένας απολύτως έλεγχος πάνω στο περιεχόμενο. Αφήνεται στην κρίση της κοινότητας να επιλέξει αν αυτά που έχει γράψει κάποιος είναι ορθά, όπως επίσης και να παρακολουθεί τις διάφορες εκδόσεις και να διορθώνει τις λανθασμένες καταχωρίσεις ή τους βανδαλισμούς.
 * Το wiki γενικά εστιάζει κυρίως στο περιεχόμενο και όχι στην εμφάνιση. Επομένως τα περισσότερα από αυτά μοιάζουν με απλές ιστοσελίδες, χωρίς εντυπωσιακά γραφικά, κάτι το οποίο τα καθιστά λιγότερο ελκυστικά.
 * Τέλος, παρέχουν τη δυνατότητα ενσωμάτωσης πολλαπλών τύπων πολυμέσων, όπως εικόνες, βίντεο, ήχους, συνδέσμους προς εξωτερικούς δικτυακούς τόπους, κ.ά..

Παρόλο που τα παραπάνω χαρακτηριστικά είναι κοινά για όλα τα wikis, στην πραγματικότητα μπορούν να διαφέρουν μεταξύ τους σε αρκετά σημεία. Η μορφή τους δηλαδή, διαφέρει ανάλογα με το σκοπό που εξυπηρετούν. Για παράδειγμα ένα wiki μπορεί να διατηρεί την ανωνυμία των χρηστών, ενώ σε ένα άλλο να είναι εγγεγραμμένοι με λογαριασμούς και να παρακολουθείται η κίνησή τους. Επίσης, σε κάποια wikis μπορούν όλοι οι χρήστες να αλλάξουν το περιεχόμενο, ενώ σε κάποια άλλα μόνο ορισμένοι. Επιπλέον, το περιεχόμενο μπορεί σε κάποια να είναι αποκλειστικά σε μορφή κειμένου, ενώ σε άλλα να έχει πολυμεσική μορφή με εικόνες, βίντεο και ήχο. Τέλος, η οργάνωσή τους μπορεί να είναι από εντελώς αδόμητη μέχρι και καλά ορισμένη με συγκεκριμένα πρότυπα οργάνωσης.

3.1.4 Πλεονεκτήματα, Μειονεκτήματα και Συγκρίσεις με άλλα εργαλεία
Σε αυτή την ενότητα καλό είναι να παρουσιάσουμε τα υπέρ και τα κατά ενός wiki καθώς και τις διαφορές του με τις κοινές ιστοσελίδες αλλά και με τα blogs(Ένα wiki για τowiki, 2012), προκειμένου να αποσαφηνιστούν καλύτερα τα οφέλη αλλά και οι περιορισμοί που έχει ένα wiki (Wikieducatortutorial, 2012).

3.1.4.1 Πλεονεκτήματα

 * Καθένας μπορεί να συμμετέχει στη σύνταξη και διόρθωση του περιεχομένου.
 * Ευκολία στην εκμάθηση και στη χρήση του.
 * Εξοικονόμηση χρόνου στην έκδοση και στην ανανέωση του περιεχομένου.
 * Δυνατότητα συνεργασίας ανθρώπων που βρίσκονται σε διαφορετικά μέρη του πλανήτη πάνω στο ίδιο έργο.
 * Το λογισμικό κρατάει στοιχεία για κάθε τροποποίηση που γίνεται και η επαναφορά μιας προηγούμενης έκδοσης κάποιου άρθρου αποτελεί μια απλή διαδικασία.
 * Επιτρέπει την πρόσβαση και σε χρήστες με περιορισμένες τεχνολογικές γνώσεις, λόγω του ότι είναι εύκολο στη χρήση του.
 * Το wiki δεν έχει προκαθορισμένη δομή, συνεπώς είναι ένα ευέλικτο εργαλείο που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για μεγάλο εύρος εφαρμογών.
 * Το wiki προάγει τη διαμορφωτική αξιολόγηση, καθώς ο εκπαιδευτικός μπορεί να δει την εξέλιξη ενός έργου και ποιοι συνέβαλαν σε αυτό με την πάροδο του χρόνου.
 * Ο καθένας μπορεί να τροποποιήσει το περιεχόμενο και αυτό μπορεί να αποτελεί υπερβολική ελευθερία για κάποιες εφαρμογές, όπως όταν πρόκειται για εμπιστευτικά έγγραφα. Ωστόσο, υπάρχει η δυνατότητα ρύθμισης της πρόσβασης που έχουν οι χρήστες στο περιεχόμενο.
 * Το wiki είναι ευάλωτο στα spam και στο βανδαλισμό, για το λόγο αυτό πρέπει να γίνουν οι απαραίτητες ρυθμίσεις και χειρισμοί προστασίας. Παρέχεται η δυνατότητα περιορισμού πρόσβασης μόνο στους εγγεγραμμένους χρήστες, ελαχιστοποιώντας έτσι το βανδαλισμό που προκύπτει από προγράμματα που παράγουν αυτόματα spam (spam-bots).
 * Η ευελιξία της δομής ενός wiki μπορεί να σημαίνει ότι η πληροφορία γίνεται ανοργάνωτη. Όσο μεγαλώνει το μέγεθος ενός wiki, η κοινότητα σχεδιάζει και διαχειρίζεται τη δομή του συλλογικά.

3.1.4.2 Μειονεκτήματα

 * Ο καθένας μπορεί να τροποποιήσει το περιεχόμενο και αυτό μπορεί να αποτελεί υπερβολική ελευθερία για κάποιες εφαρμογές, όπως όταν πρόκειται για εμπιστευτικά έγγραφα. Ωστόσο, υπάρχει η δυνατότητα ρύθμισης της πρόσβασης που έχουν οι χρήστες στο περιεχόμενο.
 * Το wiki είναι ευάλωτο στα spam και στο βανδαλισμό, για το λόγο αυτό πρέπει να γίνουν οι απαραίτητες ρυθμίσεις και χειρισμοί προστασίας. Παρέχεται η δυνατότητα περιορισμού πρόσβασης μόνο στους εγγεγραμμένους χρήστες, ελαχιστοποιώντας έτσι το βανδαλισμό που προκύπτει από προγράμματα που παράγουν αυτόματα spam (spam-bots).
 * Η ευελιξία της δομής ενός wiki μπορεί να σημαίνει ότι η πληροφορία γίνεται ανοργάνωτη. Όσο μεγαλώνει το μέγεθος ενός wiki, η κοινότητα σχεδιάζει και διαχειρίζεται τη δομή του συλλογικά.

3.1.4.3 Σύγκριση με τις κοινές ιστοσελίδες
Καταρχήν, στο wiki όλοι μπορούν να τα αλλάξουν όλα και η επεξεργασία είναι πιο ελεύθερη και ανοιχτή, σε σχέση με τις υπόλοιπες ιστοσελίδες, οι οποίες έχουν πιο περιορισμένη και με λιγότερες δυνατότητες πρόσβαση. Έπειτα, η γλώσσα που χρησιμοποιείται είναι απλής μορφής, όπως αυτή που χρησιμοποιείται για σύνταξη κειμένων, ενώ αντίθετα, οι ιστοσελίδες χρησιμοποιούν ειδικές γλώσσες προγραμματισμού, όπως για παράδειγμα Standard HTML, Javascripts, PHP και άλλες. Όπως αναφέρθηκε, το wiki δίνει τη δυνατότητα να αποθηκευτούν οι αλλαγές που γίνονται σε αυτό και να ανακτηθούν. Αντίθετα, μία κοινή σελίδα δεν παρέχει αυτή τη δυνατότητα, καθώς οι αλλαγές δεν αποθηκεύονται κάπου, αλλά αποθηκεύεται μόνο η τελική μορφή που θα αποφασίσει ο διαχειριστής της. Η δημιουργία των σελίδων γίνεται πολύ πιο εύκολα στο wiki, ενώ στις κοινές ιστοσελίδες δεν υπάρχει η δυνατότητα δημιουργίας νέων σελίδων, παρά μόνο από τους διαχειριστές. Συνέπεια αυτού, είναι και το μικρό ποσοστό ασφάλειας που έχει ένα wiki, καθώς δεν υπάρχει ουσιαστικός έλεγχος στο περιεχόμενο. Από την άλλη, οι κοινές σελίδες έχουν πολύ πιο αυστηρό βαθμό πρόσβασης και επεξεργασίας, και κατ’ επέκταση ασφάλειας. Το wiki, είναι ένα προϊόν συλλογικής προσπάθειας και συνεργασίας μεταξύ μίας ομάδας χρηστών, οι οποίοι είναι οι συγγραφείς του. Αντίθετα, στις υπόλοιπες σελίδες, υπάρχει ένας συγγραφέας και το περιεχόμενό της εξαρτάται από την προσωπική ενασχόληση του ενός διαχειριστή. Τέλος, ένα wiki, εξελίσσεται διαρκώς και αλλάζει συνεχώς μορφή, ενώ στην περίπτωση των κοινών σελίδων, η μορφή τους είναι καθορισμένη από τους δημιουργούς τους, και επομένως έχουν ολοκληρωμένο και τελικό σχέδιο.

|| **Wiki**
 * **Standard ιστοσελίδες** ||
 * Ελεύθερη-ανοιχτή σύνταξη || Περιορισμένη σύνταξη ||
 * Απλή γλώσσα μορφής κειμένου || Ειδικές γλώσσες προγραμματισμού: StandardHTML, Javascript, PHP, κλπ ||
 * Online αποθήκευση προηγούμενων εκδόσεων || Αποθήκευση μόνο της τρέχουσας έκδοσης online ||
 * Εύκολη και συνεχής δημιουργία νέων σελίδων από τους χρήστες || Δύσκολη δημιουργία νέων σελίδων και μόνο από τον διαχειριστή ||
 * Χαμηλά επίπεδα ασφάλειας || Υψηλά επίπεδα ασφάλειας ||
 * Συνεργατικό || Δημιουργείται από λίγα άτομα (συγγραφείς) ||
 * Συνεχής εξέλιξη || Θεωρητικά ολοκληρωμένο ||
 * Πίνακας 1. Σύγκριση **** wiki **** με κοινές ιστοσελίδες **

3.1.4.4 Σύγκριση με Blog
Όπως αναφέραμε και προηγουμένως, ένα wiki είναι συνήθως μία ιστοσελίδα που επιτρέπει στους χρήστες της να προσθέσουν, να αφαιρέσουν, ή να επεξεργαστούν το περιεχόμενο με στόχο την ομαδική συγγραφή ενός έργου. Αντίθετα, σε ένα blogη συγγραφή γίνεται με τη μορφή posts, δηλαδή καταχωρίσεων που αποτελούν σημεία έναρξης. Οι υπόλοιποι χρήστες του blog έχουν τη δυνατότητα, είτε να προσθέσουν κι αυτοί το δικό τους άρθρο κάνοντας post, είτε να αφήσουν κάποιο σχόλιο (comment) κάτω από κάθε ανάρτηση. Δεν έχουν δυνατότητα να τροποποιήσουν κάποιο post ή comment.

|| **Wiki**
 * **Blog** ||
 * Η γνώση προέρχεται από την κοινότητα || Η γνώση περιορίζεται στο άτομο ||
 * Πολλοί συγγραφείς, διαφορετικές εμπειρίες και γνώσεις || Συνήθως ένας συγγραφέας, μία γνώμη ||
 * Αναπτύσσεται με γρήγορους ρυθμούς || Αναπτύσσεται με αργούς ρυθμούς ||
 * Τα άρθρα αλλάζουν και ανανεώνονται συνεχώς || Τα άρθρα παραμένουν ίδια σε μορφή και περιεχόμενο ||
 * Επικοινωνία των χρηστών μέσω forum συζητήσεων || Επικοινωνία των χρηστών μέσω comments ||
 * Η καταπολέμηση ανεπιθύμητης πληροφορίας γίνεται από την κοινότητα || Η καταπολέμηση ανεπιθύμητης πληροφορίας γίνεται από τον blogger ||
 * Εύκολη δημοσίευση, δεν χρειάζεται γνώσεις html || Εύκολη δημοσίευση, αλλά είναι χρήσιμη η γνώση html ||
 * Πίνακας 2. Σύγκριση **** wiki **** με **** blog **

3.1.5 Παραδείγματα wikis
Σε αυτή την ενότητα θα παρουσιάσουμε μερικά σημαντικά παραδείγματα των wikis. Το πιο χαρακτηριστικό και δημοφιλές παράδειγμα είναι η γνωστή σε όλους διαδικτυακή «εγκυκλοπαίδεια», η Wikipedia (Εικόνα 1, Wikipedia, 2012).

Εικόνα 1. Παράδειγμα Wikipedia

Παράδειγμα wikipedia
Πρόκειται για τη μεγαλύτερη ανοιχτή online εγκυκλοπαίδεια στην οποία μπορεί οποιοσδήποτε χρήστης του διαδικτύου εθελοντικά να συνεισφέρει, να διορθώσει ένα άρθρο, να προσθέσει περιεχόμενο ή να δημιουργήσει ένα λήμμα που δεν υπάρχει στην εγκυκλοπαίδεια. Το έργο ξεκίνησε, όπως αναφέρθηκε, στις 15 Ιανουαρίου 2001 από τον Jimmy Wales. Εξ’ αιτίας του αριθμού των συγγραφέων, που είναι, εν δυνάμει, όλοι της οι χρήστες (παραπάνω από 31 εκατομμύρια είναι οι εγγεγραμμένοι), κατάφερε να ξεπεράσει τα 21 εκατομμύρια άρθρα σε όλες τις γλώσσες, από τα οποία τα 3,4 εκατομμύρια είναι στα Αγγλικά. Από τον Απρίλιο του 2012, υπάρχουν εκδόσεις της Wikipedia σε 285 γλώσσες, συμπεριλαμβανομένων κάποιων που δύσκολα θα φανταζόταν κανείς, όπως τα Λατινικά και ορισμένες διάλεκτοι των αμερικανών ιθαγενών (Cherokee, Navajo). Έχει γίνει το μεγαλύτερο και δημοφιλέστερο έργο στο Διαδίκτυο, βρίσκεται 6ο στην παγκόσμια κατάταξη (σύμφωνα με το alexa.com) και έχει εκτιμηθεί ότι υπάρχουν 365 εκατομμύρια αναγνώστες σε όλο τον κόσμο. Εκτιμάται ότι η Wikipedia λαμβάνει 2,7 δισεκατομμύρια μηνιαίες προβολές σελίδων μόνο από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Το πλεονέκτημα της Wikipedia σε ό, τι αφορά την εκπαιδευτική διαδικασία είναι η γρήγορη και άμεση ενημέρωση του περιεχομένου της και το ευρύ φάσμα θεμάτων που καλύπτει. Δυστυχώς, όμως, υπάρχουν και αρνητικές πλευρές όπως η ευκολία εισαγωγής ανακριβών ειδήσεων από μη ειδικούς. Πλέον, όμως υπάρχουν οι διαχειριστές της Wikipedia και έτσι αποφεύγονται περιστατικά προσθήκης μη έγκυρων πληροφοριών. Είναι διαθέσιμοι 24 ώρες την ημέρα και αντιμετωπίζουν άμεσα οποιονδήποτε βανδαλισμό μέσα σε 5 λεπτά. Επιπλέον, προσπαθούν να κρατήσουν ουδέτερη στάση όσον αφορά ζητήματα αμφιλεγόμενων θεμάτων. Ο Jimmy Wales την περιέγραψε ως «προσπάθεια να δημιουργηθεί και να διανεμηθεί μια ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια της υψηλότερης πιθανής ποιότητας σε κάθε μεμονωμένο πρόσωπο στον πλανήτη, στη γλώσσα του». Η έκδοση της Wikipedia στην ελληνική γλώσσα, ονομάζεται Βικιπαίδεια και ξεκίνησε στα τέλη του 2002. Κάποια δραστηριότητα παρατηρήθηκε τον επόμενο χρόνο, με την εγγραφή των πρώτων χρηστών και τη δημιουργία μερικών άρθρων. Σήμερα η ελληνική Βικιπαίδεια αριθμεί περίπου 72 χιλιάδες άρθρα και περίπου 99 χιλιάδες εγγεγραμμένους χρήστες, από τους οποίους οι 920 είναι ενεργοί. Η Wikipedia δίνει την ευκαιρία στους μαθητές όχι μόνο να χρησιμοποιούν αλλά και να παράγουν γνώση και να βλέπουν τους εαυτούς τους ως μέλη μιας κοινότητας μαθητών. Τους προσφέρει την ευκαιρία να ακονίσουν τις ερευνητικές τους δεξιότητες, αξιολογώντας το περιεχόμενο των άρθρων απέναντι σε άλλες πηγές πληροφοριών. Οι μαθητές μπορούν να δουν πώς η γνώση δημιουργείται και να συμμετέχουν σε αυτή τη διαδικασία. Ορισμένοι θεωρητικοί υποστηρίζουν ότι η δημιουργία περιεχομένου και η ανάλυση είναι απαραίτητα συστατικά της μάθησης. Η Wikipedia μπορεί να ενθαρρύνει τους μαθητές να αναλύσουν αυτά που διαβάζουν, να κάνουν ερωτήσεις και να συμμετέχουν στη δημιουργική μάθηση. Στις μέρες μας τα wikis είναι πολύ διαδεδομένα και βρίσκουν εφαρμογή σε διάφορους τομείς. Πέρα από την προσωπική χρήση, χρησιμοποιούνται από επιχειρήσεις για υποστήριξη και επικοινωνία. Μεγαλύτερη απήχηση φαίνεται να βρίσκουν όμως, στον τομέα της εκπαίδευσης. Πρόκειται για ένα ισχυρό διαδραστικό εργαλείο για την τάξη, το οποίο μπορεί να εκμεταλλευτεί ο καθηγητής για να προάγει τη μάθηση, να κάνει πιο διασκεδαστικό το μάθημα και να εμπλέξει τους μαθητές του σε μια συνεργατική, δημιουργική διαδικασία. Τα τελευταία χρόνια όλο και περισσότεροι εκπαιδευτικοί αλλά και ιδρύματα αναγνωρίζουν την αξία τους και τα επιλέγουν για να οργανώσουν μέσα σε αυτά τα μαθήματα ή τα προγράμματα σπουδών. Ένα παράδειγμα wiki στο οποίο συνεργάζονται σχολεία από όλον τον κόσμο και δημοσιεύουν τις εμπειρίες από τις χώρες που ζουν είναι το GreetingsFromTheWorld. Η διαθεματική του προσέγγιση το καθιστά εύκολα προσαρμόσιμο σε διαφορετικές θεματικές περιοχές. Σκοπός του wiki είναι οι μαθητές να επικοινωνήσουν και να συνεργαστούν με συνομήλικους από άλλες χώρες και με αυτόν τον τρόπο να γνωρίσουν χαρακτηριστικά για τις χώρες που δεν έχουν επισκεφθεί (GreetingsFromTheWorld, 2012).



Εικόνα 2. Παράδειγμα Greetings From The World

Άλλο ένα παράδειγμα εκπαιδευτικού wiki φαίνεται στην Εικόνα 3. Είναι ένα wiki που αφορά την παρουσίαση διαφορετικών πολιτισμών και φυσικών τοπίων διάφορων χωρών. Σκοπός του είναι να ωθήσει τους μαθητές να ανακαλύψουν την ιστορία και την κουλτούρα της χώρας τους αναπτύσσοντας ταυτόχρονα δεξιότητες συνεργασίας και επικοινωνίας με τους υπόλοιπους χρήστες (Metasaga, 2012).



Εικόνα 3. Παράδειγμα Metasaga

Το παρακάτω wiki (Εικόνα 4) είναι ένας χώρος για τους λάτρεις των βιβλίων. Περιέχει κριτικές και απόψεις από τους χρήστες για βιβλία που έχουν διαβάσει. Οι χρήστες προέρχονται από σχολεία και συνεργάζονται πάνω στη συγγραφή κριτικών και αναφορών, ώστε να βοηθήσουν τους υπόλοιπους στην επιλογή βιβλίου (ClassroonBookTalk, 2012).



Εικόνα 4. Παράδειγμα Classroom Book Talk

Το παρακάτω wiki (Εικόνα 5) είναι μία εγκυκλοπαίδεια φτιαγμένη από παιδιά από 8 έως 13 ετών και προορίζεται για αυτές τις ηλικίες (Wikimini, 2012). Η Wikimini είναι μια συνεργατική εγκυκλοπαίδεια σε απευθείας σύνδεση, αφού ο καθένας μπορεί να γράψει και να επεξεργαστεί αντικείμενα. Εμπνευσμένη από την ενεργό μάθηση, η κεντρική της ιδέα είναι να πετύχει την πλήρη συμμετοχή των παιδιών στην κατασκευή της. Όλα τα χαρακτηριστικά έχουν απλοποιηθεί και έχουν σχεδιαστεί, ώστε να είναι προσβάσιμα σε παιδιά από οκτώ ετών. Προς το παρόν, δεν υποστηρίζει πολλές γλώσσες, παρά μόνο γαλλικά.



Εικόνα 5. Παράδειγμα Wikimini

Το επόμενο wiki (Εικόνα 6) δημιουργήθηκε από έναν δάσκαλο στην Αγγλία και στόχος του ήταν η συλλογή εκπαιδευτικών πόρων για χρήση στην τάξη. Πρόκειται για μια συλλογή πόρων πληροφορικής για μαθητές και καθηγητές, και είναι σίγουρο ότι θα δώσει στους χρήστες περισσότερες ιδέες για το πώς να εφαρμόσουν τη συγκεκριμένη τεχνολογία. Το 2011 πήρε βραβείο ως το καλύτερο εκπαιδευτικό wiki της χρονιάς (ICTmagic, 2012).

Εικόνα 6. Παράδειγμα ICTmagic

3.2 Δημιουργία και Λειτουργίες των wikis
Η δημιουργία ενός wiki είναι πολύ απλή διαδικασία και δεν απαιτεί από το χρήστη να έχει κάποιες ιδιαίτερες γνώσεις. Ο χρήστης πρέπει, κατ’ αρχάς, να επιλέξει μια πλατφόρμα ανάπτυξης wiki, η οποία περιέχει έτοιμα wikis, και πάνω σε αυτά να χτίσει το δικό του. Υπάρχουν πάρα πολλές πλατφόρμες και οι περισσότερες είναι δωρεάν. Παρακάτω περιγράφονται οι πιο ενδεικτικές.

3.2.1.1 DokuWiki
Η πλατφόρμα Dokuwiki είναι ανοιχτού λογισμικού η οποία αναπτύχθηκε µε σκοπό τη συγγραφή εγγράφων κάθε είδους και απευθύνεται σε ομάδες προγραμματιστών, ομάδες εργασίας και μικρές επιχειρήσεις. Έχει ένα απλό αλλά ισχυρό συντακτικό που διασφαλίζει ότι τα αρχεία δεδομένων μπορούν να διαβαστούν και έξω από το Wiki, διευκολύνοντας έτσι τη δημιουργία δομημένων κειμένων. Όλα τα δεδομένα αποθηκεύονται σε αρχεία απλού κειμένου, για αυτό και δεν απαιτείται καμία βάση δεδομένων. Έχει δυνατότητα αναζήτησης σε επίπεδο πλήρους κειμένου και υποστηρίζει την ομαδοποίηση αλλά και την ταξινόμηση χρηστών. (//[]//)

3.2.1.2 MediaWiki
Το MediaWiki είναι ένα από τα πιο δημοφιλή wikis στο διαδίκτυο. Πρόκειται για ένα ελεύθερο πακέτο λογισμικού, το οποίο δημιουργήθηκε αρχικά (2002) για αποκλειστική χρήση στην online εγκυκλοπαίδεια Wikipedia. Έκτοτε χρησιμοποιείται από τον μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα οργανισμό Wikimedia αλλά και από άλλα wikis. Αν συγκρίνουμε το MediaWiki με άλλα wikis, θα παρατηρήσουμε ότι συμπεριλαμβάνει ένα μεγάλο εύρος χαρακτηριστικών, ικανών να υποστηρίξουν ιστοχώρους υψηλής επισκεψιμότητας. Το MediaWiki χρησιμοποιείται για την ανάπτυξη τόσο μεγάλων όσο και μικρότερων ιστοχώρων. Μεταξύ άλλων το MediaWiki υποστηρίζει 140 γλώσσες, παρέχει πολλές επιλογές αναζήτησης αλλά και ευκολία στις συζητήσεις. (//[]//)

3.2.1.3 TikiWiki
Το TikiWiki είναι ένα δωρεάν και ανοιχτού κώδικα λογισμικό διαχείρισης δυναμικού περιεχομένου (ContentManagementSystem). Το βασικό του πλεονέκτημα είναι ότι προσφέρει μεγάλους πόρους εάν χρησιμοποιηθεί ως εργαλείο συνεργασίας. Επίσης, ενσωματώνει όλα τα χαρακτηριστικά που παρουσιάζονται στα διάφορα wikis καθώς και άλλες δυνατότητες, προσφέροντας έτσι μεγαλύτερη ευελιξία. Το TikiWiki μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως forum, chatroom, blog, ημερολόγιο, τόπος για συχνές ερωτήσεις ή για ψηφοφορίες, κ.ά.. (//[]//)

3.2.1.4 WetPaint
Το Wetpaint είναι ένα λογισμικό αρκετά εύκολο στη χρήση του και καθιστά πολύ απλή τη λειτουργία της επεξεργασίας. Το Wetpaint συνδυάζει τις πιο χρήσιμες λειτουργίες του blog, του social network και του forum, ώστε να επιτρέπει σε ευρύ αριθμό χρηστών να δημιουργήσει ιστοχώρους και να συμμετέχει στο συνεχή εμπλουτισμό τους, χωρίς να απαιτούνται τεχνικές γνώσεις. Επίσης παρέχει αρκετά demos-tutorials για τους αρχάριους, κάτι που θα βοηθήσει πολύ τους εκπαιδευτικούς. (//[]//)

3.2.1.5 FosWiki
Το FosWiki (Free and Open Source Wiki), όπως δηλώνουν και τα αρχικά του, είναι ένα δομημένο wiki, που περιλαμβάνει δωρεάν εργαλεία ανοικτού κώδικα. Στοχεύει κυρίως σε επαγγελματική χρήση, εστιάζοντας στη συνεργασία μελών μικρών επιχειρήσεων αλλά και μεγάλων οργανισμών, καθώς και στη διαμοίραση πληροφορίας μεταξύ τους. Είναι ο απόγονος του TWiki project και δημιουργήθηκε το Νοέμβριο του 2008, όταν εμφανίστηκαν περιορισμοί στη χρήση του Twiki, με αποτέλεσμα ορισμένοι από τους δημιουργούς του να στραφούν στη δημιουργία του FosWiki. Βέβαια το Foswiki είναι συμβατό με όλο το περιεχόμενο των παλαιότερων εκδόσεων του Twiki, το οποίο εξακολουθεί να υπάρχει χωρίς όμως να παρέχει ικανοποιητική τεχνική υποστήριξη. (//[]//)

3.2.1.6 Wikispaces
Το Wikispaces είναι πολύ εύκολο στη χρήση του και θεωρείται κατάλληλο για τη δημιουργία απλών wikis. Παρέχει πολλές υπηρεσίες, εύκολη πρόσβαση στο ιστορικό καθώς και πολλές παραμέτρους για ειδοποιήσεις. Όλες οι υπηρεσίες του είναι δωρεάν χωρίς να ζητηθεί κανένα προσωπικό στοιχείο. (//http://www.wikispaces.com///)

3.2.2 Πώς δημιουργείς ένα wiki
Ο ευκολότερος τρόπος για να εξοικειωθεί ο χρήστης με το wiki, είναι αφού πρώτα επιλέξει την πλατφόρμα δημιουργίας, στη συνέχεια να πειραματιστεί ώστε να δημιουργήσει το δικό του, προσωπικό wiki. στη Για το λόγο αυτό, δίνεται ένα παράδειγμα δημιουργίας ενός wiki, χρησιμοποιώντας την πλατφόρμα «Wikispaces». Η διαδικασία είναι παρόμοια και για τις υπόλοιπες. Τα βήματα που πρέπει να ακολουθήσει ο χρήστης είναι τα παρακάτω:
 * ΒΗΜΑ 1ο**: Διαλέγετε μια πλατφόρμα δημιουργίας wiki (στην περίπτωση μας Wikispaces.com) και κάνετε εγγραφή. Από δω και πέρα μπορείτε να δημιουργήσετε όσα wikis θέλετε.
 * ΒΗΜΑ 2ο**: Επιλέγετε το «Δημιουργία νέου wiki» (Νew wiki) και εμφανίζεται το παράθυρο επιλογών που φαίνεται στην Εικόνα 7.


 * Εικόνα 7. Διαδικασία δημιουργίας νέου wiki στο Wikispaces.com **

Στους παρακάτω συνδέσμους μπορείτε να βρείτε περισσότερη βοήθεια και αναλυτικούς οδηγούς για τη δημιουργία ενός wiki: Ελληνικό site: Ξένα sites:
 * ΒΗΜΑ 3ο**: Στο πεδίο «Wiki Name» εισάγετε το όνομα που θέλετε να έχει το wiki σας, το οποίο θα έχει κατάληξη //.wikispaces.com//. Στο παράδειγμά μας, το wiki έχει όνομα MyWiki, οπότε η διεύθυνση του θα είναι http://MyWiki.wikispaces.com. Επιλέγετε ένα όνομα αντιπροσωπευτικό του θέματος που θα έχει το wiki.
 * ΒΗΜΑ 4ο**: Στο πεδίο «Wiki Permissions» επιλέγετε, αν θέλετε, το wiki ή να είναι τελείως ελεύθερο (όλοι οι χρήστες μπορούν να δουν και να επεξεργαστούν τις σελίδες, χωρίς να είναι μέλη), ή προστατευμένο (όλοι οι χρήστες μπορούν να δουν τις σελίδες αλλά μόνο τα μέλη μπορούν να τις επεξεργαστούν) ή ακόμα και προσωπικό (μόνο τα μέλη μπορούν να δουν και να επεξεργαστούν τις σελίδες). Ο τρόπος για να γίνει ένας χρήστης μέλος στο wiki είναι να είτε να του στείλει ο διαχειριστής του wiki μια πρόσκληση είτε να ζητήσει ο ίδιος από τον δημιουργό να τον εγγράψει.
 * ΒΗΜΑ 5ο**: Προαιρετικά, μπορείτε να εισάγετε στο πεδίο «Wiki Type», δηλαδή το είδος του wiki που θα δημιουργήσετε. Μπορείτε να επιλέξετε ανάμεσα σε πρωτοβάθμια, δευτεροβάθμια ή τριτοβάθμια εκπαίδευση, επαγγελματικό ή προσωπικό wiki, μη κερδοσκοπικό και κυβερνητικό.
 * ΒΗΜΑ 6ο**: Τέλος, επιλέγετε το κουμπί «Create» και το wiki σας θα δημιουργηθεί αυτόματα. Μπορείτε να κάνετε οποιαδήποτε στιγμή, όποιες αλλαγές σας επιτρέπει η πλατφόρμα αισθητικά και λειτουργικά.
 * []
 * []
 * []

3.2.3 Λειτουργίες του wiki
Στη συνέχεια και εφόσον έχετε δημιουργήσει το wiki σας, θα παρουσιαστούν οι βασικές λειτουργίες που παρέχονται από την πλατφόρμα «Wikispaces», με τις οποίες μπορείτε να πειραματιστείτε και να τις χρησιμοποιήσετε (Εικόνα 8).


 * Εικόνα 8. Παράδειγμα wiki **


 * 1. Τίτλος του wiki**. Ο τίτλος αυτός πρέπει να αντιπροσωπεύει το περιεχόμενο του wiki. Ο τίτλος αυτός εμφανίζεται σε κάθε σελίδα του wiki.
 * 2. Τίτλος της συγκεκριμένης σελίδας.** Πρέπει να είναι αντιπροσωπευτικός του περιεχομένου της σελίδας και εμφανίζεται μόνο στη συγκεκριμένη σελίδα.
 * 3. Περιεχόμενο της σελίδας.** Σε αυτό το σημείο ο κάθε χρήστης μπορεί να κάνει αλλαγές όπως να γράψει κείμενο, να εισάγει εικόνες, video, αρχεία ήχου ή ότι άλλο επιθυμεί.
 * 4. Το κουμπί «Edit»**. Με το κουμπί αυτό ο χρήστης μπορεί να κάνει αλλαγές στο περιεχόμενο της συγκεκριμένης σελίδας (Εικόνα 9). Ο χρήστης μπορεί να γράψει κείμενο και να το μορφοποιήσει με τα εργαλεία που διαθέτει η πλατφόρμα (πλαίσιο 1 στην εικόνα), μπορεί να προσθέσει αρίθμηση, λίστα με κουκκίδες ή οριζόντιες διαχωριστικές γραμμές (2 στην εικόνα), μπορεί να προσθέσει ένα σύνδεσμο σε κάποια άλλη σελίδα του wiki ή σε κάποια εξωτερική (πλαίσιο 3, «Link»), να ανεβάσει κάποιο αρχείο εικόνας, ήχου ή video (πλαίσιο 3, «File»), να εισάγει κάποια μικρή εφαρμογή, όπως για παράδειγμα μια παρουσίαση PowerPoint, κ.ά. (πλαίσιο 3, «Widget») ή έναν πίνακα με γραμμές και στήλες (πλαίσιο 3, «Table»). Αφού ολοκληρώσει τις αλλαγές που θέλει να κάνει, μπορεί κάνοντας κλικ στο κουμπί «Preview» (πλαίσιο 4) να δει πώς θα εμφανίζεται το αποτέλεσμα στη σελίδα, να ακυρώσει τις αλλαγές που έκανε (πλαίσιο 4, «Cancel») ή να τις αποθηκεύσει με το κουμπί «Save» (πλαίσιο 4). Οποιαδήποτε αλλαγή κι αν γίνει δεν θα αποθηκευτεί αν δεν πατήσει ο χρήστης το συγκεκριμένο κουμπί και έτσι, δεν θα φαίνεται στη σελίδα.


 * Εικόνα 9. Κουμπί «Edit» **


 * 5. Στο σύνδεσμο «****View** **Discussion** **Posts****»** είναι η περιοχή συζητήσεων, στην ουσία ένα forum, στο οποίο ο χρήστης έχει τη δυνατότητα επικοινωνίας με τους υπόλοιπους χρήστες για θέματα που αφορούν τη συγκεκριμένη σελίδα. Αντίστοιχος σύνδεσμος υπάρχει σε κάθε σελίδα του wiki, έτσι ώστε στο αντίστοιχο discussion να συζητούν οι χρήστες τα θέματα της συγκεκριμένης σελίδας.
 * 6. Στο σύνδεσμο «****View****Revisions****»** αποθηκεύονται όλες οι αλλαγές που γίνονται στη σελίδα. Από εκεί μπορεί ο χρήστης να ανατρέξει στις παλιότερες εκδόσεις της σελίδας και να επαναφέρει, αν θέλει, κάποια ή να παρακολουθήσει απλά τις αλλαγές που έχουν συμβεί, από ποιους χρήστες και πότε. Όλες οι σελίδες του wiki έχουν ιστορικό, έτσι ώστε ο χρήστης αν ενημερωθεί ότι έχει γίνει κάποια αλλαγή, να βρίσκει την εκδοχή της συγκεκριμένης σελίδας που θέλει και να βλέπει την αλλαγή ή να το επαναφέρει σε προηγούμενη έκδοση.
 * 7. Ο σύνδεσμος «****More****Page****Options****»** μια από τις δυνατότητες που δίνει στο χρήστη είναι να επιλέξει να ενημερώνεται μέσω email, στη διεύθυνση που θα δηλώσει, για τις αλλαγές που συμβαίνουν στη σελίδα. Αυτό είναι ιδιαίτερα χρήσιμο όταν υπάρχει μεγάλος αριθμός σελίδων αλλά και χρηστών και οι αλλαγές είναι τόσες πολλές που δεν είναι εύκολο να τις παρακολουθήσει ο χρήστης.
 * 8. Δημιουργία νέας σελίδας στο wiki**. Εδώ μπορεί ο χρήστης να δημιουργήσει από την αρχή μια νέα σελίδα το wiki, ορίζοντας από ποιο σύνδεσμο θα μπορεί να προσπελαστεί και τον τίτλο της. Έπειτα μπορεί να εισάγει περιεχόμενο ακολουθώντας τη διαδικασία που περιγράφηκε παραπάνω.
 * 9. Παρουσίαση πρόσφατων αλλαγών**. Στο σύνδεσμο αυτό ο χρήστης μπορεί να παρακολουθήσει τις πιο πρόσφατες αλλαγές που έγιναν σε ολόκληρο το wiki.
 * 10. Διαχείριση του wiki.** Ο χρήστης από δω μπορεί να διαχειριστεί τα περιεχόμενα (σελίδες, αρχεία, κάδος), τους χρήστες (μέλη, άδειες), τις ρυθμίσεις (αισθητικές, πληροφορίες), και τα εργαλεία (ενημερώσεις, στατιστικά κ.λπ.) του wiki.
 * 11. «Αναζήτηση»** μέσα στις σελίδες του wiki. Ο χρήστης μπορεί να αναζητήσει σελίδες, αρχεία κ.λ.π. που βρίσκονται μέσα στο wiki.
 * 12. Το κουμπί «edit navigation»** βρίσκεται πάντα στο τέλος του μενού και χρησιμεύει για αλλαγές στο μενού του wiki. Εκτός από τα περιεχόμενα των σελίδων ο χρήστης έχει δικαίωμα να αλλάξει και το μενού του wiki, να προσθέσει συνδέσμους για νέες σελίδες, να αφαιρέσει συνδέσμους και να μορφοποιήσει το μενού αισθητικά.

3.3.1 Θεωρητικά Ζητήματα
Παρόλο που τα wikis είναι γνωστά περισσότερο από δέκα έτη, η χρήση τους είναι σχετικά νέα στον τομέα της εκπαίδευσης (Chao, 2007; Evans, 2006; Schaffert et al., 2006). Όπως σε κάθε νέα τεχνολογία, έτσι και στα wikis γίνονται έρευνες για την εκπαιδευτική αξία που μπορεί να προσφέρει η ενσωμάτωσή τους, ως μέσο προώθησης της βαθύτερης μάθησης και ένταξης των μαθησιακών εμπειριών στην τριτοβάθμια εκπαίδευση (Chen et al.,2005). Όμως, παρά την σημαντική επίδραση του wiki και τη δυνατότητα που παρέχει για ανάπτυξη ευνοϊκών συνθηκών συνεργατικής μάθησης, δεν έχει διεισδύσει, όπως έχει αναφερθεί, ακόμα στην τάξη, είτε ως ερευνητικό θέμα είτε ως μέθοδος διδασκαλίας (Evans, 2006). Τα τελευταία χρόνια όμως, η δημοτικότητά τους έχει αρχίσει να προσελκύει το ενδιαφέρον των εκπαιδευτικών, οι οποίοι συνειδητοποιούν πως τα wikis διευκολύνουν τόσο τη συνεργατική εύρεση, διαμόρφωση και διαμοίραση της γνώσης, όσο και την επικοινωνία· ιδιότητες που είναι στοιχειώδεις σε ένα εκπαιδευτικό πλαίσιο (Reinhold, 2006). Αυτός είναι και ο λόγος που τα τελευταία χρόνια βρίσκονται στο επίκεντρο της έρευνας. Τα wikis, σύμφωνα με τον Baltzersen (2010), θεωρούνται τα πιο σημαντικά Web 2.0 εργαλεία. Υποστηρίζουν διαφορετικές αλλά και καινοτόμες εκπαιδευτικές θεωρίες, οι οποίες ενισχύουν την εκπαιδευτική διαδικασία. Συγκεκριμένα εντοπίζονται στοιχεία «εποικοδομισμού», όπως αναφέρει και η Cole (2009), καθώς οι μαθητές οικοδομούν τη νέα γνώση και τη συσχετίζουν με τις πρότερες γνώσεις τους. Επομένως, γίνεται αντιληπτό ότι οι μαθητές δεν είναι παθητικοί δέκτες της γνώσης, αλλά τη συνθέτουν μόνοι τους. Σε αυτό συμφωνούν και οι Holmes et al. (2001), οι οποίοι υποστηρίζουν ότι «οι μαθητές και οι εκπαιδευτικοί δεν εμπλέκονται μόνο με την ανάπτυξη των δικών τους πληροφοριών, αλλά συμμετέχουν ενεργά στη δημιουργία της γνώσης, η οποία θα ωφελήσει και τους συμμαθητές τους· έτσι οι μαθητές δεν θα περάσουν απλά και αμέτοχα μέσα από μια πορεία, όπως το νερό μέσα από ένα κόσκινο, αλλά θα αφήσουν τη σφραγίδα τους στην εξέλιξη του μαθήματος». Ακόμα, όσον αφορά στη μάθηση και στη διδασκαλία, ένα wiki προωθεί τη συνεργατική μάθηση, εφόσον δίνει τη δυνατότητα της συνεργασίας μεταξύ των μελών μιας ομάδας (Cole, 2009). Μέσα από τα wikis δημιουργούνται κοινότητες πρακτικής (Leuf & Cunningham, 2001; Godwin –Jones, 2003), τα μέλη των οποίων αλληλεπιδρούν μεταξύ τους αλλά και με το περιβάλλον για να επιτύχουν έναν κοινό σκοπό. Επιπρόσθετα, το wiki είναι μια τεχνολογία που δημιουργήθηκε και χρησιμοποιείται στα πλαίσια του κονεκτιβισμού (Lundin, 2008) και η οποία προάγει τη διαμοίραση γνώσης και πληροφορίας. Σύμφωνα και με τους Rubio et al. (2007) που επίσης υποστηρίζουν ότι η δύναμη ενός wiki βασίζεται στην κοινότητα. Γι’ αυτό το λόγο, το wiki προσφέρει ένα περιβάλλον επικεντρωμένο στο μαθητή (Holmes et al. 2001), μέσα στο οποίο αυτός μπορεί να διαδράσει με τους άλλους, να συνεργαστεί μαζί τους για τη λύση προβλημάτων, να παρέχει ανάδραση στους συμμαθητές του και να οικοδομήσει τη δική του βάση γνώσης (Baird & Fisher, 2005). Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να αποκτήσουν οι μαθητές τη μεταγνωστική δεξιότητακαι να γνωρίζουν τι θέλουν να μάθουν με έναν εποικοδομικό τρόπο. Τέλος, το ενδιαφέρον που προκύπτει από τη χρήση των wikis είναι το πώς θα ανταποκριθούν οι μαθητές σε αυτά. Ο Lamb γράφει στο «Wide open spaces: Wikis, ready or not» ότι οι εκπαιδευτικοί πρέπει να αναλάβουν βοηθητικό ρόλο μέσα στην τάξη, δηλαδή από παντογνώστες να γίνουν καθοδηγητές και να αφήσουν τους μαθητές να αναλάβουν τη διαδικασία. Σύμφωνα και με το διάγραμμα της Davis για το πώς λειτουργούν τα wikis στην τάξη, ο εκπαιδευτικός αντιπροσωπεύει μόνο ένα μέρος της διδασκαλίας· ουσιαστικά οι μαθητές μέσω του wiki είναι υπεύθυνοι για τη συνεργασία, καθώς γίνονται κι εκείνοι μέρος της εκπαιδευτικής διαδικασίας.




 * Εικόνα **** 10. Pedagogy of a Wiki-centric classroom by Victoria Davis **

Επομένως, διαπιστώνεται ότι η χρήση των wikis στην εκπαίδευση είναι μια πολλά υποσχόμενη καινοτομία, η οποία μπορεί να επιφέρει πολλές βελτιώσεις στον τρόπο διδασκαλίας.

3.3.2 Σενάρια αξιοποίησης του wiki στην εκπαίδευση
Παρακάτω παρατίθενται μερικά σενάρια του πώς μπορεί να χρησιμοποιηθεί το wiki μέσα στην τάξη τόσο από τους καθηγητές όσο και από τους μαθητές, ώστε να βελτιώσει την εκπαιδευτική διαδικασία.

Σενάρια που αφορούν τους μαθητές πάνω σε μαθήματα:
 * Στο μάθημα της Γεωγραφίας μπορούν μετά από κάθε επίσκεψη σε περιοχές και αξιοθέατα στα πλαίσια εκδρομών, να μοιραστούν εικόνες, πληροφορίες και εμπειρίες.
 * Στο μάθημα των Αρχαίων Ελληνικών οι μαθητές μπορούν να μεταφράζουν συνεργατικά τα κείμενα, να κάνουν συντακτική ή γραμματική ανάλυση και να λαμβάνουν ταυτόχρονα ανατροφοδότηση από τον καθηγητή τους.
 * Στο μάθημα της Φυσικής, Χημείας ή Βιολογίας οι μαθητές μπορούν να δημιουργήσουν γλωσσάρι με τους ορισμούς και να συνοψίσουν τους σημαντικότερους όρους του κάθε μαθήματος.
 * Οι μαθητές σε ομάδες μπορούν να συγκεντρώσουν, συνεργατικά τους όρουςτου κάθε μαθήματος, παρουσιάζοντας μία μικρή επεξήγηση εμπλουτισμένη με εικόνες και video.
 * Στο μάθημα των Μαθηματικών οι μαθητές μπορούν να βοηθήσουν ο ένας τον άλλο σε δύσκολες ασκήσεις, διαμοιράζοντας και συγκρίνοντας τις λύσεις τους και συζητώντας πάνω σε αυτές.
 * Ακόμα στο μάθημα των Μαθηματικών μπορούν οι μαθητές να δημιουργήσουν ένα συγκεντρωτικό τυπολόγιο που θα τους βοηθήσει στις εξετάσεις.
 * Στο μάθημα της Ιστορίας μπορούν να ανεβάσουν πληροφορίες για σημαντικά ιστορικά πρόσωπα και να δημιουργήσουν σελίδες αφιερωμένες στο κάθε ένα, με σκοπό να εμπλακούν προσωπικά και να εμβαθύνουν στη ζωή και στο έργο τους.
 * Επίσης, στο μάθημα της Ιστορίας οι μαθητές μπορούν να τοποθετήσουν χρονολογικά τα γεγονότα με επιπρόσθετες εικόνες, βοηθητικές παραπομπές, συνδέσμους, βίντεο κ.ά. με στόχο την καλύτερη κατανόηση, αφού η οπτικοποίηση των γεγονότων, η μελέτη και η συζήτηση πάνω σε αυτά μπορούν να ενισχύσουν τη μάθηση.
 * Στο μάθημα της Νεοελληνικής Έκθεσης οι μαθητές μπορούν μέσω ενός wiki να γράψουν συνεργατικά μία ιστορία, με θέμα της επιλογής τους ή σχετικό με τη διδασκόμενη ενότητα, με απώτερο σκοπό την καλύτερη χρήση της γλώσσας, της σύνταξης και της ορθογραφίας.
 * Στο μάθημα της Μελέτης Περιβάλλοντος οι μαθητές μπορούν να προσθέτουν συνεργατικά υλικό σύμφωνα με τις ενότητες που διδάσκονται. Με αυτόν τον τρόπο θα συλλέξουν πολύ περισσότερο υλικό από αυτό που υπάρχει μέσα στο σχολικό βιβλίο. Επίσης, οι μαθητές θα έχουν καλύτερα μαθησιακά αποτελέσματα εφόσον συμμετέχουν ενεργά στη δημιουργία του wiki.
 * Ακόμα στο μάθημα της Μελέτης Περιβάλλοντος οι μαθητές μπορούν να συνεργαστούν στη συγγραφή κειμένων με σχολεία που βρίσκονται σε περιοχές που αντιμετωπίζουν κάποιο περιβαλλοντικό κίνδυνο, με στόχο την εύρεση λύσης αλλά και την ταυτόχρονη κατανόηση και ευαισθητοποίηση όλων των μαθητών.
 * Στο μάθημα των Καλλιτεχνικών οι μαθητές μπορούν να αναρτούν καλλιτεχνικούς πίνακες της αρεσκείας τους, διάσημους ζωγράφους ή και συνδέσμους σε υπάρχοντα μουσεία, δημιουργώντας έτσι ένα online μουσείο με έργα τέχνης.
 * Στο μάθημα της Γυμναστικής μπορούν οι μαθητές να γράψουν συνεργατικά σελίδες σε ένα wiki για τις πρώτες βοήθειες ή το πώς αποφεύγονται διάφορες περιπτώσεις κινδύνου, όπως ο σεισμός. Ακόμα μπορούν να δημιουργήσουν έναν κατάλογο με ασκήσεις γυμναστικής ή με υγιεινές διατροφικές συνήθειες.
 * Στο μάθημα της ξένης γλώσσας οι μαθητές μπορούν να χρησιμοποιήσουν ένα wiki ως λεξικό. Κάθε μαθητής μπορεί να προσθέτει νέες λέξεις. Επομένως, όταν εμπλουτιστεί αρκετά το wiki, οι μαθητές θα το χρησιμοποιούν αντί για λεξικό.
 * Μαθητές που έχουν διδαχθεί κάποιο μάθημα, στο τέλος της σχολικής χρονιάς μπορούν να δημιουργήσουν στο wiki του μαθήματος οδηγίες μελέτης (FAQ, FrequentAskedQuestions) για τις ενότητες της ύλης, τα σημεία που τους δυσκόλεψαν συμπληρώνοντας ο ένας τις σημειώσεις του άλλου, με σκοπό οι επόμενοι μαθητές να βοηθηθούν στην πορεία της μελέτης τους.
 * Οι μαθητές μπορούν να συνεργαστούν και να συγκεντρώσουν υλικό, με σκοπό να δημιουργήσουν διαφάνειες για το μάθημα και να διαμοιραστούν αυτό το υλικό με άλλες τάξεις ή σχολεία.
 * Άλλη μία χρήση μπορεί να είναι η παρακολούθηση της εξέλιξης μιας εργασίας, έτσι ώστε να υπάρχει ένα κοινό πρόγραμμα, με σκοπό όλοι οι μαθητές να γνωρίζουν κάθε στιγμή σε ποιο σημείο βρίσκονται οι ίδιοι και οι συμμαθητές τους καθώς και ποια κομμάτια έχουν ολοκληρωθεί.
 * Το wiki μπορεί να προσφέρει τη δυνατότητα στους μαθητές να αξιολογούν τις μεταξύ τους εργασίες, κάνοντας διορθώσεις ο ένας στον άλλον, τονίζοντας τα θετικά στοιχεία και σημειώνοντας τα αρνητικά που πρέπει να διορθωθούν, πριν την παράδοση στον καθηγητή.
 * Επίσης, μπορεί να χρησιμοποιηθεί για ανταλλαγή σημειώσεων, θεμάτων και συμβουλών για τις πανελλαδικές εξετάσεις, με σκοπό να διαμοιράζεται το υλικό που έχει κάθε μαθητής από άλλες πηγές όπως από την ενισχυτική διδασκαλία ή το φροντιστήριο.
 * Το wiki μπορεί να παρέχει μία σελίδα στην οποία οι μαθητές μπορούν να θέτουν ερωτήσεις στους καθηγητές, προκειμένου να μη χάνεται χρόνος από το μάθημα για αυτές τις απορίες.
 * Τέλος, μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την εφαρμογή συνεργατικών τεχνικών όπως «καταιγισμός ιδεών», «σκέψου και μοιράσου» κ.λ.π..

Σενάρια που αφορούν τους μαθητές σε ευρύτερα θέματα:
 * Οι μαθητές μπορούν να δημιουργήσουν ένα ταξιδιωτικό οδηγό της πόλης τους. Θα μπορούσαν να συμπεριλάβουν μουσεία, αρχαιολογικούς χώρους και αξιοθέατα της πόλης, ώστε το wiki αυτό να αποτελέσει οδηγό για κάποιο άλλο σχολείο που πρόκειται να πραγματοποιήσει εκδρομή στη συγκεκριμένη πόλη.
 * Επίσης, οι μαθητές μπορούν να δημιουργήσουν, μέσω ενός wiki, μια «ηλεκτρονική βιβλιοθήκη». Γράφοντας τον τίτλο και μια περίληψη του βιβλίου που διαβάζουν κάθε φορά. Με αυτόν τον τρόπο, βοηθάνε τους συμμαθητές τους στην επιλογή βιβλίου.
 * Παρόμοια, θα μπορούσαν να δημιουργήσουν ένα wiki για να ενημερώνονται ο ένας από τον άλλο για ταινίες, μουσική και παιχνίδια.
 * Ο κάθε μαθητής μπορεί να επιλέξει ένα γράμμα του αλφάβητου και να γράψει για ένα αντικείμενο, πρόσωπο, θέμα, κ.τ.λ. δημιουργώντας έτσι μια «ηλεκτρονική εγκυκλοπαίδεια». Όλοι οι μαθητές θα έχουν τη δυνατότητα να επεξεργάζονται το περιεχόμενο, να προσθέτουν συνώνυμα, αντώνυμα ή ακόμα και άλλες ερμηνείες της ίδιας λέξης.
 * Ακόμα μπορούν να δημιουργήσουν ένα project μέσα από το wiki πάνω σε ένα θέμα ή μια ενότητα σε κάποιο μάθημα, όπου το αποτέλεσμά του θα είναι ένα online βιβλίο («wikibook») το οποίο θα μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως πηγή από τους ίδιους ή και από άλλους μαθητές άλλων σχολείων.
 * Μια ομάδα μαθητών θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει ένα wiki ως μια σελίδα αυτοβοήθειας. Παράδειγμα τέτοιας σελίδας αποτελεί ένα wiki που παρέχει πληροφορίες για το πώς μπορεί κάποιος να εγκαταστήσει προγράμματα, όπως το MicroworldsPro ή το Scratch. Ένα τέτοιο wiki φτιάχνεται από τους μαθητές για να βοηθήσει τους συμμαθητές τους που αντιμετωπίζουν πρόβλημα στο συγκεκριμένο θέμα.
 * Επίσης, οι μαθητές μπορούν να αναλάβουν να ασχοληθούν με τη διόρθωση άρθρων της Wikipedia και να προσθέσουν νέα, έτσι ώστε να συμμετέχουν ενεργά σε μία διεθνή κοινότητα και να συνεργαστούν με άλλους ανθρώπους από διαφορετικά σημεία του πλανήτη.
 * Μπορεί να τεθεί μέσα στο wiki ένα θέμα συζήτησης με στόχο οι ομάδες να αναπτύξουν αντίθετες θέσεις (debate), να τις συζητήσουν και να τις παρουσιάσουν με επιχειρήματα και στοιχεία. Αυτό έχει ως στόχο την ανάπτυξη της κριτικής σκέψης, της κατευθυνόμενης αναζήτησης πληροφοριών και της ικανότητας να μάθουν οι μαθητές να συζητούν εποικοδομικά.
 * Στα πλαίσια της τάξης μπορεί ο κάθε μαθητής να δημιουργήσει το προσωπικό του ηλεκτρονικό χαρτοφυλάκιο με πληροφορίες και εργασίες, έτσι ώστε αυτές να είναι διαθέσιμες στους συμμαθητές του και στον καθηγητή, παρέχοντας ταυτόχρονα τη δυνατότητα σχολιασμού και ανατροφοδότησης.
 * Το wiki μπορεί να υποστηρίξει τη δημιουργία ψηφοφορίας για θέματα που απασχολούν την τάξη, εκλογές του 5μελούς κ.λ.π..
 * Μπορεί να χρησιμοποιηθεί όπως ένα ημερολόγιο προσφέροντας στους μαθητές τη δυνατότητα να αναρτούν χρήσιμες πληροφορίες, όπως το πρόγραμμα των μαθημάτων, διάφορα νέα, ανακοινώσεις, κ.ά..
 * Ακόμα οι μαθητές μπορούν να συζητήσουν μέσα στο wikiκαι στο τέλος να καταθέσουν νέες προτάσεις και ιδέες στον δάσκαλο για τους κανόνες και τις πολιτικές, ανάλογα τις ανάγκες της κάθε τάξης.
 * Το wiki μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη δημιουργία και τη δημοσίευση της εφημερίδας της τάξης, με άρθρα που θα συντάσσουν συνεργατικά οι μαθητές, πάνω σε καθημερινά θέματα ή στα μαθήματά τους.
 * Στο wiki μπορούν οι μαθητές να ανεβάσουν φωτογραφίες του σχολείου τους και κείμενα με την ιστορία του, έτσι ώστε να τα διαμοιράζονται με σχολεία άλλων περιοχών ή χωρών. Επίσης, μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να καταγράψουν οι μαθητές την ιστορία της περιοχής τους, με εικόνες και video. Μπορεί να δημιουργηθεί ένα wiki για να έρθει σε επαφή το σχολείο με μαθητές από άλλα σχολεία της ίδιας χώρας ή του εξωτερικού, έτσι ώστε να συζητήσουν για τους διαφορετικούς πολιτισμούς στους οποίους ανήκουν, παραδόσεις, καθημερινές συνήθειες, κ.ά..
 * Οι καθηγητές Γυμνασίου και Λυκείου μπορούν να χρησιμοποιήσουν ένα wiki στο οποίο οι μαθητές θα δημιουργούν ελεύθερα σελίδες με θέματα που τους ενδιαφέρουν, π.χ. ναρκωτικά, βία, ανθρώπινες σχέσεις, κ.ά..
 * Μπορεί να δημιουργηθεί ένα wiki, όπου θα αναφέρονται τα κατορθώματα και οι διακρίσεις που έχει λάβει κάθε μαθητής στα μαθήματα, όπως μαθηματικά, γυμναστική, έκθεση, κ.ά., με στόχο την κινητροδότηση των υπόλοιπων μαθητών και την ανάπτυξη ενός εποικοδομικού ανταγωνισμού.
 * Δημιουργία wiki για τη θεατρική ομάδα του σχολείου με ανέβασμα video από μικρές παραστάσεις ή πρόβες που θα μπορούν να συζητηθούν από τους μαθητές και να σχολιαστούν. Αντίστοιχα η ορχήστρα και η χορωδία του σχολείου μπορεί να ανεβάζει αρχεία ήχου για τον ίδιο λόγο.
 * Επίσης, η περιβαλλοντική ομάδα μπορεί να χρησιμοποιήσει το wiki για να ενημερώνει το σχολείο για τις δράσεις της και να αναρτά άρθρα για το περιβάλλον.
 * Αντίστοιχα οι διάφορες σχολικές αθλητικές ομάδες να ενημερώνουν για τους αγώνες με άλλα σχολεία και να προσκαλούν τους άλλους μαθητές, να μοιράζονται νέα και ανακοινώσεις.

Σενάρια που αφορούν τους καθηγητές:
 * Οι καθηγητές μπορούν να ανταλλάσουν μέσω του wiki υλικό όπως τραγούδια, θεατρικά, ποιήματα, κείμενα, κ.ά. για τις εθνικές ή σχολικές εορτές μεταξύ τους ή ακόμα και μεταξύ καθηγητών από άλλα σχολεία. Έτσι δημιουργείται μια αποθήκη γνώσεων η οποία μπορεί να βοηθήσει καθηγητές χωρίς πείρα ή να ενισχύσει το υλικό που έχουν κάποιοι καθηγητές στην κατοχή τους.
 * Δημιουργία wiki μεταξύ των καθηγητών από άλλα σχολεία για συνεργασία, συζήτηση, διαμοιρασμό πληροφοριών, πηγών και εμπειριών πάνω στη χρήση των wikis στις τάξεις τους.
 * Οι καθηγητές μπορούν να δημιουργήσουν ένα wikiόπου θα παρουσιάζουν τη δουλειά τους με στόχο να λάβουν κάποια ανατροφοδότηση από καθηγητές του ίδιου ή διαφορετικού αντικειμένου άλλων σχολείων. Αυτό έχει ως στόχο τη βελτίωσή τους αλλά και την ανάπτυξη διαθεματικών δραστηριοτήτων.
 * Το wiki θα μπορούσε να βοηθήσει τους καθηγητές στο διαμοιρασμό φύλλων εργασίας, πλάνων μαθήματος, διαγωνισμών, συνδέσμων σε πηγές και επιπρόσθετου βοηθητικού υλικού στην εκπαιδευτική διαδικασία.
 * Επίσης, θα μπορούσαν οι καθηγητές να δημιουργήσουν ένα wiki για την καθημερινή επικοινωνία τους με τους γονείς των παιδιών. Ειδικά στις πρώτες τάξεις του δημοτικού θα ήταν πολύ χρήσιμο γιατί θα γλιτώσει τους δασκάλους από το να γράφουν στο κάθε παιδί τις δραστηριότητές του για το σπίτι.
 * Ένα wiki μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη συγγραφή ομαδικών εργασιών. Μπορεί να προσφέρει στους καθηγητές καλύτερη οργάνωση των ομάδων αλλά και ανάθεση ρόλων για την ολοκλήρωση του συγκεκριμένου project.
 * Παρόμοια το ιστορικό των σελίδων επιτρέπει στο δάσκαλο να παρατηρεί την πρόοδο των εργασιών και να ελέγχει ταυτόχρονα τις συνεισφορές του κάθε ένα. Με τη συνεχή παρακολούθηση των εργασιών υπάρχει ανατροφοδότηση από την πλευρά του καθηγητή, αξιοκρατική αξιολόγηση, καθώς και πιο ολοκληρωμένος έλεγχος.
 * Δημιουργία wiki αποκλειστικά για το προσωπικό του σχολείου στο οποίο θα αναρτώνται νέα και ανακοινώσεις, θέματα που αφορούν το σχολείο, ιδέες με σκοπό την καλύτερη συνεργασία του.
 * Ακόμα μέσα από το wiki οι εκπαιδευτικοί που υπάγονται στο σχολικό δίκτυο, μπορούν να οργανωθούν πιο άμεσα για διάφορα νομοθετικά ζητήματα, για τα δικαιώματά τους ή γενικότερα, για συνδικαλιστικά θέματα που τους αφορούν.
 * Πολλά wikis χρησιμοποιούνται από φροντιστήρια μέσης εκπαίδευσης για ανάρτηση πρόσθετων ασκήσεων ή λύσεις παλαιότερων θεμάτων, κυρίως στις θετικές επιστήμες.

3.4.1 Μελέτες
Από τότε που έγιναν γνωστά τα οφέλη της τεχνολογίας wiki στην ενίσχυση της εκπαιδευτικής διαδικασίας, ακολούθησε μεγάλο πλήθος μελετών για να διαπιστωθεί στην πράξη η χρησιμότητα αυτής της καινοτόμας τεχνολογίας. Έχουν διεξαχθεί πολλές έρευνες που αφορούν τη χρήση των wikis και σχετίζονται με όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης. Οι περισσότερες, όμως, εφαρμόστηκαν στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, γιατί οι φοιτητές ήταν περισσότερο εξοικειωμένοι με τη χρήση του υπολογιστή και των τεχνολογιών που εφαρμόστηκαν και ταυτόχρονα διέθεταν μεγαλύτερη εμπειρία σε συνεργατικές δραστηριότητες. Παρακάτω παρουσιάζεται ένα σύνολο ερευνών με στόχο να εντοπιστούν τα οφέλη αλλά και οι αδυναμίες της τεχνολογίας wikiστην εκπαιδευτική διαδικασία.

Στο άρθρο των __Guzdial et al. (2002)__ συνοψίζονται τα αποτελέσματα μια σειράς ερευνών τεσσάρων χρόνων σε διάφορα μαθήματα (Αγγλικά, Πληροφορική, Μαθηματικά, Αρχιτεκτονική κ.λ.π.) που έγιναν στο Πανεπιστήμιο GeorgiaInstituteofTechnology. Οι έρευνες πραγματοποιήθηκαν στο CoWeb (Collaborative Website), ένα wiki στο οποίο οι φοιτητές υλοποιούσαν διάφορες εργασίες συνεργατικά, όπως συνεργατικό διάβασμα και σχολιασμός κειμένων, απάντηση και σχολιασμός ερωτήσεων, αυτοκριτική κ.ά.. Σύμφωνα με τη δραστηριότητα, ο καθηγητής αρχικά, έπρεπε να ανεβάσει ένα σύνθετο πρόβλημα και στη συνέχεια οι φοιτητές να προχωρήσουν στην επίλυσή του. Το wiki δεν είχε τα αναμενόμενα θετικά αποτελέσματα στα μαθηματικά, τους μηχανικούς και την πληροφορική. Μόνο το 40% της τάξης αυτών των μαθημάτων προθυμοποιήθηκε να συμμετέχει, έναντι του 70-100% στα άλλα μαθήματα. Γενικά παρατηρήθηκε ότι οι εκπαιδευόμενοι αντιστάθηκαν έντονα στη συμμετοχή τους στο wiki. Αυτό πηγάζει από το κλίμα ανταγωνιστικότητας που επικρατούσε στην τάξη τους. Επίσης, οι συγγραφείς το αποδίδουν στο γεγονός ότι οι εργασίες επιδέχονταν μόνο μια λύση, πράγμα που αποτελεί εμπόδιο στη συνεργασία των φοιτητών. Σημαντικό είναι ακόμα, ότι οι σπουδαστές ένιωθαν μεγάλη ανασφάλεια στο να θέσουν ερωτήσεις στους συμφοιτητές τους στο wiki για απορίες που τυχόν είχαν, καθώς δεν είχαν συνηθίσει να λειτουργούν σε ένα περιβάλλον αλληλοβοήθειας. Τέλος, υπήρξε αντίδραση από τους καθηγητές στη συνεργασία των μαθητών, γιατί θεωρούσαν ότι κάποιοι αντέγραφαν τις εργασίες από άλλους. Δεν αναγνώρισαν τη χρησιμότητά του wikiκαι δεν ώθησαν τους φοιτητές προς αυτό.

Στην έρευνα των __Engstrom και Jewett (2005)__, ένα σύστημα wiki χρησιμοποιήθηκε στην Δευτεροβάθμια εκπαίδευση για να συγκεντρώσουν οι μαθητές πληροφορίες για τις οικονομικές, περιβαλλοντικές και πολιτιστικές επιπτώσεις της δημιουργίας χωματερών στο ποτάμι του Μισούρι στις Η.Π.Α.. Αρχικά από τη μία, οι μαθητές δεν ανταποκρίθηκαν στις αναρτήσεις των συμμαθητών τους, ούτε προσπαθούσαν να βοηθήσουν ή να ανταλλάξουν ιδέες μέσα από αυτό, αλλά προτιμούσαν πιο άμεσους τρόπους επικοινωνίας από το wiki. Επίσης, διαπιστώθηκε ότι οι μαθητές δεν προτιμούσαν να δουλεύουν σε ομάδες, ούτε να ερευνούν διεξοδικά το θέμα τους και να συνθέτουν πληροφορίες. Από την άλλη μεριά, εμφανίστηκαν δυσκολίες όταν οι μαθητές προσπαθούσαν να επεξεργαστούν κάποιο θέμα και το wiki δεν τους το επέτρεπε, καθώς κάποιος άλλος έκανε ήδη αλλαγές. Το σύστημα wiki δεν μπορούσε δηλαδή, να διαχειριστεί σωστά τον μεγάλο αριθμό των συμμετεχόντων.

Οι __Raman__ __et____al. (2005)__ χρησιμοποίησαν ένα wiki ως εργαλείο διαχείρισης της γνώσης ενός μεταπτυχιακού μαθήματος με 20 φοιτητές. Οι περισσότεροι φοιτητές χρησιμοποίησαν το wiki 3 με 5 ώρες την εβδομάδα, συνήθως όμως με έναν περιορισμένο τρόπο. Οι ερευνητές κατέληξαν ότι το wiki ήταν χρήσιμο μόνο ως εργαλείο για τη διαχείριση και βελτίωση της υπάρχουσας γνώσης και όχι για τη συνεργατική δημιουργία νέας γνώσης.

Στην έρευνα των __Raitman et al. (2005)__ πραγματοποιήθηκαν δύο πειράματα. Στο πρώτο χρησιμοποιήθηκε ένα wiki με εντελώς ελεύθερη πρόσβαση και ανώνυμους χρήστες και στο άλλο ένα wiki στο οποίο οι χρήστες εγγράφονταν με συγκεκριμένο λογαριασμό και οι κινήσεις τους μπορούσαν να διακριθούν και να καταγραφούν. Οι φοιτητές βρήκαν θετική την ύπαρξη λογαριασμών, καθώς μπορούσαν να δουν οποιαδήποτε στιγμή ποιος χρήστης έκανε αλλαγές και έτσι είχαν επίγνωση όλων των δράσεων. Δεν υπήρξαν φαινόμενα διαστρέβλωσης περιεχομένου από το σύνολο των φοιτητών, ακόμα και στο wiki με τους ανώνυμους χρήστες. Οι συγγραφείς κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι και στις δύο περιπτώσεις, η συμπεριφορά των φοιτητών και ο τρόπος χρήσης του, δεν διέφερε ουσιαστικά. Παρόλα αυτά, οι χρήστες δήλωσαν ότι προτιμούν πλατφόρμες με λογαριασμούς χρηστών, για να διακρίνεται η ταυτότητά τους και να αυξάνεται η αίσθηση ασφάλειάς τους στο περιβάλλον.

Στην έρευνα των __Ebner__ __et____al. (2008)__ έγιναν δύο πειράματα, σε δύο διαφορετικά πανεπιστήμια και η κύρια εργασία των φοιτητών ήταν να συλλέξουν πληροφορίες για ένα συγκεκριμένο θέμα και να τις αναρτήσουν σε ένα wiki. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι παρόλο που το 80% της μίας έρευνας και το 95% της άλλης μελέτησαν τα άρθρα του wiki, κανένας φοιτητής από τις δύο ομάδες δεν πρόσθεσε ούτε επεξεργάστηκε κάποιο άρθρο. Οι λόγοι αυτής της μη συμμετοχής εντοπίζονται στα προβλήματα ευχρηστίας της πλατφόρμας και στην έλλειψη κινήτρων από την πλευρά των φοιτητών. Επίσης, άλλοι δύο παράγοντες που φαίνεται να επηρεάζουν τους φοιτητές, ήταν η πλοήγηση των χρηστών του wiki και η ποιότητα των άρθρων. Όσον αφορά στην πλοήγηση, το wiki χαρακτηρίστηκε ως ένα σχετικά εύκολο εργαλείο. Σχετικά με την ποιότητα των άρθρων, οι φοιτητές τα χαρακτήρισαν ως μέτριου επιπέδου.

Η έρευνα των __Elgort__ __et____al. (2008)__ πραγματοποιήθηκε σε δύο μαθήματα μεταπτυχιακού επιπέδου. Το πρώτο μάθημα είχε τίτλο «Πληροφοριακά συστήματα και Τεχνολογίες» και διεξήχθη στην τάξη. Οι φοιτητές έπρεπε να ψάξουν για πηγές πάνω σε ένα συγκεκριμένο θέμα και να συντάξουν ένα άρθρο στο wiki. Το δεύτερο μάθημα είχε τίτλο «Προηγμένες Υπηρεσίες Αναφοράς» και γινόταν εξ αποστάσεως. Σε αυτό οι φοιτητές έπρεπε να δημιουργήσουν ένα διαδικτυακό οδηγό για το πώς μπορεί κανείς να αναζητήσει και να βρει εύκολα πηγές για ένα συγκεκριμένο θέμα. Τα αποτελέσματα από νωρίς έδειξαν ότι η χρήση του wiki δεν φάνηκε να αλλάζει την οπτική των φοιτητών και την προτίμησή τους να εργάζονται ατομικά. Από την άλλη μεριά, οι φοιτητές το βρήκαν χρήσιμο για την οργάνωση των πληροφοριών, τη διαμοίραση της γνώσης και την παρουσίαση των αποτελεσμάτων. Οι καθηγητές θεώρησαν ότι η διαχείριση της ομαδικής δουλειάς διευκολύνθηκε. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα του δεύτερου μαθήματος, η χρήση του wiki ενίσχυσε τη συνεισφορά του κάθε φοιτητή σε μια ομαδική εργασία και φάνηκε να υπερισχύει έναντι της παραδοσιακής διδασκαλίας. Επιπλέον, πολλοί φοιτητές βρήκαν ευκαιρία να γνωρίσουν τους συμμαθητές τους μέσα από το wiki. Οι καθηγητές παρατήρησαν ότι η χρήση του wiki επισκίασε το μειονέκτημα ότι το μάθημα γινόταν από απόσταση.

Η έρευνα της __Cole (2009)__ εφαρμόστηκε σε 75 τελειόφοιτους φοιτητές και σκοπός της ήταν να μελετηθεί η συμβολή του wiki στην ενεργό μάθηση και την εμπλοκή των φοιτητών. Ενώ το περιεχόμενο του wiki εξελισσόταν διαρκώς, μετά από πέντε εβδομάδες εφαρμογής, δεν υπήρχε καμία ανάρτηση. Το αποτέλεσμα ήταν ότι οι φοιτητές δυσκολεύτηκαν με τη νέα τεχνολογία, δεν είχαν αρκετό χρόνο για να ασχοληθούν, είχαν αμφιβολίες για την ποιότητα του υλικού και δεν έβρισκαν κάποια επιπρόσθετη αξία σε αυτό που έκαναν. Με βάση τα παραπάνω διαπιστώθηκε ότι πρέπει να υπάρχει μια ισορροπία ανάμεσα στα κόστη, δηλαδή χρόνος εκμάθησης και χρήση της νέας τεχνολογίας, και στα οφέλη, όπως δέσμευση, ενδιαφέρον των φοιτητών και βελτίωση της μάθησης. Ακόμη, φάνηκε ότι η συμπεριφορά των εκπαιδευόμενων στα κοινωνικά δίκτυα δεν μεταφέρεται ως έχει σε όλα τα αντίστοιχα εργαλεία. Τέλος, δεν ισχύει η υπόθεση ότι η τεχνολογία είναι διασκεδαστική, γιατί για τους φοιτητές η προσλαμβανόμενη χρησιμότητα σχετίζεται με τις δομές αξιολόγησης.

Στην έρευνα των __Alison και Houghton (2009)__ το wiki χρησιμοποιήθηκε για να υποστηρίξει ένα μάθημα για προπτυχιακούς και μεταπτυχιακούς φοιτητές, στο οποίο οι μαθητές ανέβαζαν συνεχώς νέο υλικό. Τα αποτελέσματα της μελέτης έδειξαν ότι οι φοιτητές, από το σύνολο των χαρακτηριστικών του wiki, προτιμούσαν να δημιουργούν και να επεξεργάζονται σελίδες, όπως επίσης να σχολιάζουν και να επικοινωνούν μέσω ενός chat. Επιπλέον, διαπιστώθηκε ότι τα wikis επιτρέπουν τη συνεργατική δημιουργία και τις διαφορετικές προσεγγίσεις στη μάθηση. Τα wikis είναι εργαλεία που μας βοηθούν να καταγράψουμε το τι ξέρουμε. Επομένως, πρόκειται για ένα εργαλείο που προωθεί έναν τύπο βαθύτερης μάθησης, περισσότερο συνεργατικής, με χαρακτηριστικά κοινωνικού εποικοδομισμού και εναλλαγής ρόλων μεταξύ των μαθητών.

Οι __Hemmi__ __et____al. (2009)__, εξέτασαν τη χρήση διάφορων Web 2.0 εργαλείων σε φοιτητές, και ανάμεσα τους ένα σύστημα wiki, το οποίο χρησιμοποιήθηκε σε 3 μαθήματα σαν μέσο για μάθηση και διδασκαλία. Οι φοιτητές, χαρακτήρισαν το wiki περισσότερο επίσημο και πειθαρχημένο όσον αφορά στη δομή του. Από κάποιους άλλους χαρακτηρίστηκε μοναχικό, λιγότερο διαδραστικό και με λιγότερο χώρο για την κοινότητα, σε σχέση με τους παραδοσιακούς χώρους συζητήσεων τύπου forum. Επίσης, οι φοιτητές είδαν από πρώτο χέρι τι γίνεται με τα πνευματικά δικαιώματα και την πρόσβαση σε πληροφορίες που έχει δημιουργήσει κάποιος άλλος και χαρακτήρισαν θετική την έλλειψη περιορισμών στις πηγές.

Μια υβριδική προσέγγιση πραγματοποιήθηκε στο πείραμα των __Neumann και Hood (2009)__. Η μια ομάδα μαθητών έπρεπε να αναλύσει κάποια δεδομένα και να χρησιμοποιήσει το wiki για τη συνεργατική συγγραφή αναφοράς, ενώ η δεύτερη ομάδα εργάστηκε ατομικά για τη συγγραφή της αναφοράς. Τα αποτελέσματα όσον αφορά στους βαθμούς ήταν ίδια και για τις δύο ομάδες. Τα θετικά αποτελέσματα που προέκυψαν από την ομάδα του wiki είναι ότι: α) οι μαθητές έμαθαν τις τεχνικές συγγραφής αναφοράς και απέκτησαν δεξιότητες αυτό-αξιολόγησης, β) δήλωσαν ότι το wiki ήταν εύκολο στη χρήση και έτσι μπορούσαν να συνεργάζονται από τα σπίτια τους και γ) ενισχύθηκε η μαθησιακή διαδικασία επειδή είχαν τη δυνατότητα να ακούν τις απόψεις των συμμαθητών τους, να βοηθούν ο ένας τον άλλον και να συζητούν ιδέες μεταξύ τους. Δεν έλειψαν όμως οι αντιδράσεις κάποιων μαθητών για την τροποποίηση που δέχτηκαν τα κείμενά τους από συμμαθητές τους. Επίσης, επισημάνθηκε ως πρόβλημα η έλλειψη ορθογράφου. Τέλος, οι μαθητές θεώρησαν ότι σπατάλησαν αρκετό χρόνο για το wiki, ενώ θα μπορούσαν να το χρησιμοποιήσουν σε κάτι σημαντικότερο.

Οι __Καρασαββίδης και Θεοδοσίου (2010)__ στην παρακάτω έρευνα περιγράφουν την εφαρμογή ενός wiki στα πλαίσια ενός προπτυχιακού μαθήματος το ακαδημαϊκό έτος 2009-10 και συμμετείχαν 56 φοιτητές. Στόχος ήταν η βελτίωση της συμμετοχής και της συνεργασίας των φοιτητών στη δραστηριότητα. Η δραστηριότητα περιλάμβανε τη συλλογική συγγραφή (α) ενός λεξικού όρων, (β) συχνών ερωτήσεων, (γ) ανάλυσης βιντεοσκοπημένων διδασκαλιών και (δ) σεναρίων διδασκαλίας. Οι φοιτητές έπρεπε τόσο να συνεργαστούν μεταξύ τους και να συνεισφέρουν ένα σενάριο διδασκαλίας για κάθε θεωρία μάθησης, όσο και να σχολιάσουν τουλάχιστον ένα εκπαιδευτικό σενάριο άλλης ομάδας. Συμπερασματικά, τα αποτελέσματα της μελέτης δείχνουν ότι σε γενικές γραμμές η συμμετοχή των φοιτητών στη δραστηριότητα ήταν επιτυχημένη, κυρίως ως προς το βαθμό της επεξεργασίας των σελίδων. Αντίθετα, όσον αφορά στις αναγνώσεις και στις αναθεωρήσεις των φοιτητών, δεν ήταν τόσο θετικά τα αποτελέσματα. Η παρούσα έρευνα αποτελεί ένα μόνο κριτήριο για την εξέταση των αποτελεσμάτων που επέφερε στη συμμετοχή και στη συνεργασία των φοιτητών η τεχνολογία wiki. Επομένως, δεν επαρκεί για την εξαγωγή γενικευμένων συμπερασμάτων, δεδομένου ότι δεν λαμβάνει υπόψη της το περιεχόμενο της συμμετοχής, τον τύπο και τον τρόπο συμμετοχής των φοιτητών.

Η χρήση του wiki στο πείραμα των __Kear et al. (2010)__ πραγματοποιήθηκε σε μάθημα που αφορά την τεχνολογική και κοινωνική διάσταση των ΤΠΕ στο Ανοιχτό Πανεπιστήμιο της Μεγάλης Βρετανίας. Οι φοιτητές κατέγραφαν στο wiki τις δράσεις τους, έκαναν αυτό-αξιολόγηση και δέχονταν κριτική από τους συμμαθητές τους. Τα θετικά συμπεράσματα που εξήχθησαν από την έρευνα είναι ότι οι φοιτητές έμειναν ευχαριστημένοι και διασκέδασαν τη συμμετοχή τους στο wiki, το βρήκαν σημαντικό για δημιουργική συνεργασία, οργανωτικό και επικοινωνιακό εργαλείο. Παρατηρήθηκαν όμως κάποιες αρνητικές αντιδράσεις γιατί οι φοιτητές δυσκολεύτηκαν με τη χρήση του. Από τη μεριά των καθηγητών τώρα, τα θετικά στοιχεία που επισημάνθηκαν είναι ότι το wiki δίνει τη δυνατότητα παρακολούθησης των αλλαγών και είναι πιο αποτελεσματικό στη συνεργατική συγγραφή ενός κειμένου. Το μεγαλύτερο πρόβλημα που αντιμετώπισαν ήταν η έλλειψη σημαντικών λειτουργιών, όπως οι χρονοβόρες αντιδράσεις, προβλήματα στην αντιγραφή-επικόλληση, δυσκολίες στην εισαγωγή εικόνων, αναπάντεχα χαμένες αλλαγές κ.λπ.. Τέλος, επισήμαναν το γεγονός ότι η κουλτούρα των φοιτητών δεν τους επιτρέπει ακόμα να επεμβαίνουν και να αλλάζουν το υλικό των συναδέλφων τους.

Οι __Jinwei____et____al. (2010)__ στην παρακάτω έρευνα, παρουσιάζουν ένα online σύστημα FAQ που βασίζεται σε μια πλατφόρμα wiki. Σε αυτή την πλατφόρμα υπήρχαν απαντημένα τα συχνότερα ζητήματα που συναντούσαν οι νεοεισερχόμενοι φοιτητές του Engineering College Honghe University. Ο στόχος αυτού του συστήματος είναι να μειωθεί ο φόρτος εργασίας του προσωπικού που εξυπηρετεί τους νεοεισερχόμενους φοιτητές στο πανεπιστήμιο. Το προτεινόμενο σύστημα που κατασκευάστηκε βασίζεται σε μία από τις δημοφιλείς μηχανές wiki, την TikiWiki. Το wiki χρησιμοποιήθηκε σαν εργαλείο συνεργασίας και παρέχει δυνατότητα στους μαθητές να δημιουργήσουν νέες σελίδες για να διατυπώσουν τις ερωτήσεις τους. Τα οφέλη από τη χρήση του wiki είναι η μείωση του φόρτου εργασίας εφόσον οι μαθητές μπορούν να αναζητήσουν πληροφορίες στο σύστημα FAQ. Επίσης, το σύστημα ενθαρρύνει την κοινωνική αλληλεπίδραση και συνεργασία της ομάδας. Τέλος, αξίζει να σημειωθεί ότι προωθεί την ενεργή συμμετοχή των μαθητών στην οικοδόμηση της γνώσης τους.

Στην έρευνα του __Baltzersen (2010)__ η χρήση wiki έγινε στα πλαίσια ενός μαθήματος με τίτλο «Παιδαγωγική χρήση των Τεχνολογιών Πληροφορίας και Επικοινωνίας» σε φοιτητές. Οι φοιτητές έπρεπε να ετοιμάσουν δύο εργασίες συγγραφής κειμένου σε ένα wiki, για τις Τεχνολογίες Πληροφορίας και Επικοινωνίας στην εκπαίδευση. Το κείμενο αυτό δημοσιεύτηκε σε ένα ελεύθερο wiki, το Wikibooks. Το ερευνητικό ερώτημα που θέλησε να απαντήσει ο Baltzersen ήταν το πώς βιώνουν οι φοιτητές τη συμμετοχή σε μια ελεύθερη wiki κοινότητα του διαδικτύου. Οι απαντήσεις των φοιτητών έδειξαν μια θετική στάση απέναντι στη δραστηριότητα. Πιο συγκεκριμένα, κανένας από τους φοιτητές δεν φάνηκε να ενοχλείται από τη δημοσίευση της εργασίας του στο διαδίκτυο. Αντίθετα τους ώθησε να αποκτήσουν κίνητρο, ώστε να παράγουν ένα επαγγελματικό αποτέλεσμα. Κάποιοι δήλωσαν ότι αυτός ο τρόπος δουλειάς, τους βοήθησε να εμβαθύνουν περισσότερο και πιο γρήγορα στην ύλη του μαθήματος. Γενικά, η έρευνα συμπέρανε ότι το να δουλεύουν οι φοιτητές στα πλαίσια μιας μεγάλης κοινότητας και να «αισθάνονται» την παρουσία άλλων χρηστών παράγει ευεργετικά μαθησιακά αποτελέσματα.

Στο άρθρο των __Jianjun__ __et____al. (2010)__ γίνεται λόγος για την ενσωμάτωση του Wiki σε μια ψηφιακή βιβλιοθήκη. Επομένως, δημιουργείται ένας νέος τρόπος βελτίωσης της ποιότητας της ανάκτησης πληροφοριών και υπηρεσιών στη ψηφιακή βιβλιοθήκη. Για το πείραμα επιλέχθηκαν τυχαία δέκα έγγραφα για δοκιμή σε δύο διαφορετικά περιβάλλοντα. Η πρώτη ομάδα αρχικά εφάρμοσε πλήρη ανάκτηση του κειμένου που περιλάμβαναν τα δέκα έγγραφα στο παραδοσιακό σύστημα ανάκτησης. Η δεύτερη ομάδα δοκιμάστηκε στο νέο σύστημα, το οποίο ενσωματώνει την πλατφόρμα Wiki στην παραδοσιακή ψηφιακή βιβλιοθήκη και επεξεργάστηκαν τα δέκα έγγραφα σύμφωνα με αυτό το νέο μοντέλο. Από τα αποτελέσματα των δοκιμών και με βάση τα στοιχεία, διαπιστώθηκε ότι όσον αφορά στην ανάκληση και στην ακρίβεια του συστήματος ανάκτησης, ένα περιβάλλον που βασίζεται στο wiki είναι πιο αποτελεσματικό και αποδοτικό σε σχέση με τον παραδοσιακό τρόπο. Όμως, η μέθοδος έχει και κάποια μειονεκτήματα, όπως για παράδειγμα, δεν προσφέρει κάποια ουσιαστική αλλαγή στον τρόπο επικοινωνίας μέσω υπολογιστή.

Στο άρθρο των __Huang et al. (2010)__ περιγράφεται ένα πείραμα που πραγματοποιήθηκε σε ένα διαδικτυακό μάθημα διάρκειας 10 εβδομάδων σε 16 μεταπτυχιακούς φοιτητές. Οι φοιτητές έπρεπε να χρησιμοποιήσουν το wiki για να ετοιμάσουν κάποιες εβδομαδιαίες εργασίες. Παρότι φάνηκε ότι οι φοιτητές δεν συζητούσαν θέματα που αφορούσαν το χρόνο και την οργάνωση των εργασιών μέσα από το wiki, αλλά συζητούσαν κυρίως από άλλα μέσα επικοινωνίας (email, MSN), τα αποτελέσματα ήταν θετικά. Διαπιστώθηκε ότι το wiki ευνοεί τη συνεργασία των φοιτητών, καθώς μπόρεσαν να αλληλεπιδράσουν αποτελεσματικά μεταξύ τους. Για αυτό και οι καθηγητές πρέπει να ενθαρρύνουν και να υποστηρίζουν διαρκώς τις δραστηριότητες των φοιτητών στο wiki, ώστε να υπάρξει ένα καλό αποτέλεσμα.

Η έρευνα του __Karasavvidis (2010)__ έγινε σε 38 φοιτητές σε πανεπιστημιακό μάθημα προπτυχιακού επιπέδου. Η συμμετοχή ήταν υποχρεωτική και έπιανε το 30% του τελικού βαθμού. Ο κάθε φοιτητής έπρεπε να φτιάξει 5 νέες σελίδες στο wiki. Επίσης, έπρεπε να συνεισφέρει υλικό σε 5 σελίδες άλλων συμφοιτητών του. Τα αποτελέσματα έδειξαν 7 τύπους προβλημάτων κατά τη χρήση του wiki: Στο άρθρο, τα προβλήματα αυτά αποδίδονται στην έλλειψη γνώσεων, δεξιοτήτων, στρατηγικών και διάθεσης που θα βοηθούσαν στην εμπλοκή των φοιτητών σε ένα wiki.
 * Οι φοιτητές θεώρησαν ότι το wiki είναι πολύ απαιτητικό από άποψη χρόνου και κόπου.
 * Δυσκολεύτηκαν να παρακολουθούν ταυτόχρονα τόσες πολλές σελίδες και ήθελαν να τα παρατήσουν.
 * Διαμαρτυρήθηκαν για τη λογοκλοπή που συνέβαινε.
 * Θεώρησαν ότι οι δυνατότητες επικοινωνίας στο wiki ήταν περιορισμένες.
 * Παραπονέθηκαν ότι παρόλο που το wiki προάγει τη συνεργασία, μερικές σελίδες είχαν πολύ ανταγωνιστικό χαρακτήρα.
 * Πολλές φορές δεν ήταν σίγουροι για την εγκυρότητα του περιεχομένου που προσέθεταν.
 * Δίσταζαν να κάνουν αλλαγές στα κείμενα των συμφοιτητών τους.

Οι __Ζιώγκου και Δημητριάδης (2010)__ πραγματοποίησαν μια έρευνα για την αποτελεσματικότητα της χρήσης τεχνολογίας wiki στην εκπαιδευτική διαδικασία. Το πείραμα έγινε κατά το ακαδημαϊκό έτος 2009-2010 στο μάθημα «Ευέλικτη Μάθηση με χρήση ΤΠΕ στην Εκπαίδευση» του τμήματος Πληροφορικής του ΑΠΘ. Συμμετείχαν συνολικά 27 προπτυχιακοί φοιτητές, οι οποίοι στα πλαίσια της εργασίας στο συγκεκριμένο μάθημα, έπρεπε να δημιουργήσουν ομάδες τριών ατόμων και να συνεργαστούν μέσα από το wiki για την ολοκλήρωση της εργασίας τους. Το εργαλείο τύπου Wiki που χρησιμοποιήθηκε ήταν το FosWiki, το οποίο τροποποιήθηκε κατάλληλα για να κινητροδοτήσει τους φοιτητές να το χρησιμοποιήσουν. Το wiki αποτέλεσε το εργαλείο επικοινωνίας μεταξύ των μελών της ομάδας. Με την αξιολόγηση διαπιστώθηκε ότι η χρήση της τεχνολογίας wiki κίνησε το ενδιαφέρον των φοιτητών και ενίσχυσε τη συνεργασία της ομάδας. Επίσης, ανέπτυξε υγιή ανταγωνισμό μεταξύ των ομάδων. Οι φοιτητές είχαν τη δυνατότητα να παρακολουθούν την πορεία των υπόλοιπων ομάδων, κάτι που τους βοήθησε αρκετά στη βελτίωση της δικής τους εργασίας. Αξίζει να σημειωθεί ότι οι περισσότεροι φοιτητές ήταν ιδιαίτερα ικανοποιημένοι και δήλωσαν πως θα ήθελαν να χρησιμοποιήσουν αυτό το wikiγια την εκπόνηση και άλλων συνεργατικών εργασιών. Γενικότερα διαπιστώθηκε ότι η χρήση ενός τέτοιου εργαλείου σε μια καλά σχεδιασμένη δραστηριότητα, επιφέρει θετικά αποτελέσματα και ενισχύει την εκπαιδευτική διαδικασία.

Το άρθρο των __Deters et al. (2010)__ στοχεύει στο πώς αντιμετωπίζουν οι φοιτητές τη χρήση του wiki μέσα στην εκπαιδευτική διαδικασία. Η έρευνα πραγματοποιήθηκε σε ένα Πανεπιστήμιο στην Αμερική και συμμετείχαν 40 μεταπτυχιακοί φοιτητές. Οι συμμετέχοντες έπρεπε για 5 εβδομάδες το καλοκαίρι να συνεργαστούν σε μικρές ομάδες, να βρουν πληροφορίες και να οικοδομήσουν νέα γνώση πάνω σε ένα συγκεκριμένο θέμα. Για να επιτευχθεί η εξ αποστάσεως εκπαίδευση αλλά και η συνεργασία χρησιμοποίησαν την πλατφόρμα wiki. Όσον αφορά στα αποτελέσματα, αν και οι φοιτητές αρχικά δίστασαν να μάθουν και να χρησιμοποιήσουν τη νέα τεχνολογία, η συνολική εμπειρία τους ήταν θετική και πιστεύουν ότι τα wikis ήταν ένα βοηθητικό εργαλείο ως προς την ανάπτυξη συνεργασίας. Βασικά θέματα που προέκυψαν, ήταν οι πιθανές χρήσεις των wikis ως εκπαιδευτικά εργαλεία, οι πιθανές χρήσεις για τη διάδοση πληροφοριών, τα οφέλη ή πλεονεκτήματα στη χρήση τους, καθώς και πιθανοί περιορισμοί.

Το πείραμα των __Naismith et al. (2011)__ πραγματοποιήθηκε σε δύο ομάδες σπουδαστών σε επίπεδο επαγγελματικής κατάρτισης. Η μια αποτελούνταν από 6 φοιτητές στο μάθημα “Μάθηση με Τεχνολογίες Πληροφορίας και Επικοινωνίας” και η δεύτερη αποτελούνταν από 35 φοιτητές, οι οποίοι εκπαιδεύονταν – ως καθηγητές γεωγραφίας. Οι εκπαιδευόμενοι δούλευαν σε ομάδες, αλλά εξετάζονταν ατομικά. Στην πρώτη περίπτωση, έπρεπε να συντάξουν ένα κείμενο συνεργατικά σε ομάδες μέσα στο wiki και έπειτα να το παρουσιάσουν στην τάξη. Στη δεύτερη περίπτωση, οι φοιτητές έπρεπε να χρησιμοποιήσουν το wiki για να οργανώσουν συνεργατικά ένα μάθημα γεωγραφίας. Οι περισσότεροι σπουδαστές δήλωσαν ότι ήταν διασκεδαστική εμπειρία και πετυχημένη. Το μεγαλύτερο ποσοστό και στις δύο περιπτώσεις, δήλωσε ότι προτιμά τη συνεργατική δουλειά από την ατομική και ότι έμαθαν περισσότερα πράγματα από όσα θα μάθαιναν δουλεύοντας μόνοι τους. Υπήρχαν, ωστόσο, κάποιοι που δήλωσαν ότι η συνεργασία τους κόστισε περισσότερο χρόνο. Όσον αφορά στην επικοινωνία δεν ήταν ιδιαίτερα αποτελεσματική, πράγμα που οφείλεται, σύμφωνα με το άρθρο, στη διαφορετικότητα των απόψεων και ιδεών των φοιτητών, την έλλειψη υπομονής, τις συγκρούσεις, την υπερφόρτωση πληροφορίας και τον κακό χρονοπρογραμματισμό.

Η έρευνα των __Lai & Ng (2011)__ έγινε σε δύο τμήματα φοιτητών παιδαγωγικού τμήματος του Χονγκ Κονγκ και ο σκοπός της ήταν να καταγράψει τις προοπτικές χρήσης των wikis στην ενίσχυση των ικανοτήτων των φοιτητών σε εκπαιδευτικά προγράμματα. Αξίζει να σημειωθεί ότι οι φοιτητές κατείχαν σε αρκετά υψηλό βαθμό τις τεχνολογίες ΤΠΕ. Τα αποτελέσματα της έρευνας έδειξαν ότι οι συμμετέχοντες όχι μόνο ανέπτυξαν νέες ικανότητες πάνω στις τεχνολογίες ΤΠΕ, τη συνεργασία και την οργανωτικότητά τους, αλλά ανανέωσαν και τις πρότερες γνώσεις τους μέσω της εμπλοκής τους με το wiki. Επίσης, στην προσπάθεια να εφαρμοστούν μέθοδοι αξιολόγησης μέσα στο wiki, η έρευνα έδειξε ότι οι φοιτητές δεν ήταν εξοικειωμένοι και εμφάνισαν προβλήματα κατά τη σχεδίαση και την εφαρμογή των μεθόδων. Παρόλα αυτά, φάνηκε ότι ήταν προσιτό και εύκολο στη χρήση, μετά από κάποια εξάσκηση. Αυτό οδηγεί στο συμπέρασμα ότι είναι εφικτή η αυτό-αξιολόγηση και η αξιολόγηση από τους συνεργάτες μέσα σε ένα wiki. Τέλος, διαπιστώθηκε ότι οι δραστηριότητες που βασίζονται σε wikis αναπτύσσουν τις ικανότητες των υποψηφίων εκπαιδευτικών. Οι φοιτητές έδειξαν ότι εκτιμούσαν το wiki και ήταν διατεθειμένοι να αφιερώσουν αρκετό χρόνο σε αυτό, όσο έβρισκαν τις διαδικασίες και τις δραστηριότητες χρήσιμες.

Οι __Xie και Wang (2011)__ παρουσιάζουν μια έρευνα που έγινε σε 38 φοιτητές από το Τμήμα Ηλεκτρονικής οι οποίοι χωρίστηκαν σε 6 ομάδες των 6 ατόμων. Παρουσιάστηκε ένα συνεργατικό περιβάλλον μάθησης και πρακτικής για την εκπαίδευση αγγλικών, βασισμένο σε wiki. Οι τρεις σημαντικές στρατηγικές μάθησης που υιοθετήθηκαν για να βοηθηθεί η ανάπτυξη της κοινότητας, ήταν η συνεργασία και η ανταλλαγή γνώσεων, η αξιολόγηση από ομότιμους και η παρακολούθηση της διαδικασίας μάθησης. Αρχικά, δημιουργήθηκαν ξεχωριστές σελίδες στο wiki για τα διαφορετικά θέματα. Κάθε φοιτητής έπρεπε να επιλέξει να ασχοληθεί με μια θεματική πρόταση. Στη συνέχεια έπρεπε να προχωρήσει στην ανάπτυξη μιας παραγράφου γύρω από τη θεματική του πρόταση και να τη δημοσιεύσει στην κατάλληλη σελίδα στο wiki, ώστε να δημιουργηθεί ένα συνεκτικό κείμενο, μαζί με άλλους φοιτητές που εργάζονται για το ίδιο θέμα. Ποιοτικά και ποσοτικά αποτελέσματα των αξιολογήσεων από τους φοιτητές ανέφεραν ότι το περιβάλλον συγγραφής wiki, αποτελεί σημαντική συμβολή για τη συνεργασία και το συντονισμό της ομάδας. Ωστόσο, η μελέτη επικεντρώθηκε μόνο στη χρήση του wiki για τη συλλογική συγγραφή στην εκμάθηση αγγλικών και για το λόγο αυτό, δεν υπάρχουν ακόμα ποσοτικές παρατηρήσεις για τα επιτεύγματα του ατόμου πριν και μετά τη χρήση του Wiki. Σε κάποιες από τις ανατροφοδοτήσεις των φοιτητών αφήνουν να εννοηθεί ότι η τεχνολογία wiki για τη συλλογική συγγραφή Αγγλικής απέχει πολύ από το τέλειο. Μερικοί περιορισμοί, όπως η έλλειψη αποτελεσματικών εργαλείων επικοινωνίας πρέπει να ενσωματωθούν στην τεχνολογία του wiki μελλοντικά.

Το άρθρο της __Snodgrass (2011)__ περιγράφει τη χρήση μικτής μάθησης σε κλινικά μαθήματα, χρησιμοποιώντας παράλληλα με την κλασσική διδασκαλία και ένα wiki. Η έρευνα διεξήχθη στο Πανεπιστήμιο Ιατρικής του Newcastle και συγκεκριμένα στο μάθημα Φυσιοθεραπείας. Οι φοιτητές ανά ομάδες (6-7 ατόμων) παρουσίασαν τόσο μέσα στην τάξη όσο και μέσα από το wiki μια περίπτωση ασθενούς. Τα αποτελέσματα σε γενικές γραμμές ήταν θετικά. Αρκετοί αναγνώρισαν ότι το wiki είναι ένα βοηθητικό συνεργατικό εργαλείο. Βέβαια, παρόλο που όλοι οι συμμετέχοντες χρησιμοποίησαν ενεργά το wiki, οι περισσότεροι από αυτούς υποστηρίζουν ότι η μάθηση μέσα στην τάξη είναι πιο πολύτιμη, από ότι μέσα από το wiki. Επίσης και από την πλευρά των καθηγητών τα αποτελέσματα ήταν ενθαρρυντικά, γιατί θεωρούν ότι ενίσχυσε τόσο την ανάπτυξη συνεργασίας όσο και την κριτική σκέψη των φοιτητών.

Οι __Μακεδών και συν. (2011)__ στην έρευνά τους παρουσίασαν τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιήθηκε η πλατφόρμα λογισμικού Dokuwiki από ομάδα εκπαιδευτικών. Σκοπός τους ήταν να δημιουργήσουν ένα περιβάλλον εικονικής ασύγχρονης συνεργασίας, για να ταξινομήσουν το υπάρχον ψηφιακό τους υλικό, αλλά και να δημιουργήσουν μια βάση με ενημερωτικό υλικό πάνω στο μάθημα της Φυσικής για το Λύκειο. Επίσης, θέλανε να διερευνήσουν την ευχρηστία και ευελιξία της εφαρμογής της τεχνολογίας wiki για την εκπαιδευτική διαδικασία. Η δραστηριότητα έγινε στο Εργαστήριο Φυσικών Επιστημών του 1ου ΕΠΑ.Λ Πετρούπολης και στην. υλοποίηση του εκπαιδευτικού σεναρίου συμμετείχε ένα τμήμα της Α’ τάξης. Αρχικά, μια ομάδα εκπαιδευτικών δημιούργησαν τη συνεργατική πλατφόρμα και στην πορεία είχαν καθήκοντα διαχειριστή στην πλατφόρμα. Για την αξιολόγηση της έρευνας δόθηκε ένα κριτήριο αξιολόγησης και σε μαθητές που δεν χρησιμοποίησαν την πλατφόρμα. Παρατηρήθηκε ότι οι μαθητές που διδάχτηκαν τις έννοιες μέσω της πλατφόρμας wiki παρουσίασαν καλύτερα μαθησιακά αποτελέσματα σε σχέση με τους υπόλοιπους μαθητές. Δηλαδή, η προσέγγιση των βασικών φυσικών εννοιών είναι ευκολότερη με τη χρήση της πλατφόρμας wiki. Επίσης, η χρήση της πλατφόρμας έδωσε τη δυνατότητα σε περισσότερους μαθητές να συμμετέχουν ενεργά στη διαδικασία της διδασκαλίας. Επομένως, αποδεικνύεται ότι η τεχνολογία είναι σε θέση να προσφέρει εξατομικευμένες λύσεις για τους εκπαιδευτικούς, οι οποίες μπορούν να χρησιμοποιηθούν με επιτυχία στη διδασκαλία ενός μαθήματος.

Το άρθρο των __Kalb et al. (2011)__ περιγράφει μια έρευνα που έγινε σε μεταπτυχιακούς φοιτητές, οι οποίοι χρησιμοποιούσαν ένα wiki, έτσι ώστε να εξασκηθούν στην αυτό-οργάνωση αλλά και στη συντονισμένη ομαδική εργασία. Η δραστηριότητα διήρκησε 3 μήνες, συμμετείχαν 17 φοιτητές από ένα Πανεπιστήμιο στη Γερμανία και σκοπό είχε να δημιουργήσουν και να επεκτείνουν συνεργατικά μια γνωσιακή βάση σχετικά με τη διαχείριση γνώσης. Όσον αφορά στα αποτελέσματα, οι φοιτητές είχαν δυσκολία να κατανοήσουν τους στόχους της δραστηριότητας, αλλά και τα καθήκοντά τους στο wiki, όπως για παράδειγμα τι πρέπει να κάνουν και πώς η συνεισφορά τους θα αξιολογηθεί. Αυτό είχε ως συνέπεια, να καθυστερήσουν οι φοιτητές στο συντονισμό τους και στην οργάνωσή τους. Παρόλα αυτά, συμμετείχαν ενεργά και κατά τη διάρκεια της δραστηριότητας τα προβλήματα μειώνονταν καθώς δημιούργησαν μια ιεραρχική οργάνωση, με χαλαρό συντονισμό βέβαια. Τέλος, οι καθηγητές θεώρησαν ότι η ποιότητα των άρθρων διέφερε σημαντικά. Η πλειοψηφία περιείχε καλογραμμένα και αναθεωρημένα άρθρα, αλλά και μερικά, που περιλάμβαναν κάποιου είδους αντιγραφή.

Οι __Δαβράζος και συν. (2011)__ κάνουν αναφορά σε δύο έρευνες, οι οποίες πραγματοποιήθηκαν το ακαδημαϊκό έτος 2009-2010. Η μια έρευνα έγινε σε σπουδαστές της Ανώτατης Σχολής Παιδαγωγικής και Τεχνολογικής Εκπαίδευσης στο πλαίσιο των Πρακτικών Ασκήσεων Διδασκαλίας (ΠΑΔ) και η δεύτερη σε πρωτοετείς φοιτητές του Τμήματος Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία (ΤΕΕΑΠΗ). Στο πρώτο πείραμα συμμετείχαν 10 εκπαιδευτικοί της ειδικότητας της πληροφορικής στα πλαίσια των πρακτικών ασκήσεων διδασκαλίας. Σκοπός της συγκεκριμένης έρευνας ήταν να διερευνηθεί αν μπορεί να χρησιμοποιηθεί με επιτυχία η συνεργατική τεχνολογία wiki για την από κοινού δημιουργία σχεδίων μαθήματος από τους εκπαιδευτικούς. Αρχικά έγινε μια σύντομη παρουσίαση τόσο της τεχνολογίας wiki, όσο και της δραστηριότητας που θα ακολουθούσαν οι σπουδαστές. Το κίνητρο για τη συμμετοχή τους ήταν η εξοικονόμηση χρόνου και κόπου, εφόσον η δραστηριότητα θα ήταν συνεργατική. Το αποτέλεσμα της έρευνας ήταν κάθε άλλο παρά ενθαρρυντικό. Οι σπουδαστές δεν έδειξαν ενδιαφέρον με αποτέλεσμα να μην συμμετέχουν στη δραστηριότητα. Οι λόγοι της αποχής ήταν κυρίως η έλλειψη χρόνου από την πλευρά τους, η έλλειψη κινήτρων για συμμετοχή στη δραστηριότητα, η μη επιθυμία τους να συνεργαστούν για τη δημιουργία σχεδίων μαθήματος χαρακτηρίζοντας τη διαδικασία ως καθαρά προσωπική και τέλος η έλλειψη καθορισμένου διδακτικού πλαισίου. Στο δεύτερο πείραμα συμμετείχαν 30 φοιτητές που παρακολουθούσαν το εργαστήριο του μαθήματος «Εισαγωγή στην Επιστήμη Ιστού» του ΤΕΕΑΠΗ. Η συμμετοχή των φοιτητών ήταν υποχρεωτική, εφόσον αποτελούσε εργασία στο συγκεκριμένο μάθημα. Σκοπός της έρευνας ήταν να διερευνηθεί κατά πόσο θα χρησιμοποιήσουν οι φοιτητές την τεχνολογία wiki για την εκπόνηση της εργασίας τους. Αρχικά δημιουργήθηκαν 6 σελίδες στο wiki, μια για κάθε θέμα, κι εκεί κλήθηκαν να προσθέσουν το υλικό τους οι φοιτητές. Το αποτέλεσμα έδειξε ότι η σχετική επιτυχία της συγκεκριμένης έρευνας οφείλεται στο ότι υπήρχε καθορισμένο παιδαγωγικό πλαίσιο εκπόνησης της δραστηριότητας, κάτι που φάνηκε να λείπει από την πρώτη έρευνα.

Στην έρευνα της __Hug____h____es (2011)__ χρησιμοποιήθηκε ένα wiki ως μέσο συνεργασίας μεταξύ των πρωτοετών φοιτητών. Το wiki ενσωματώθηκε στο Blackboard, επειδή οι εκπαιδευόμενοι ήταν εξοικειωμένοι με τη χρήση του από το πρώτο εξάμηνο σπουδών τους. Η έρευνα πραγματοποιήθηκε σε ένα ιρλανδικό ίδρυμα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και συγκεκριμένα σε μια ομάδα 39 φοιτητών που παρακολουθούσαν ένα μάθημα για Μάρκετινγκ. Η μελέτη δείχνει ότι πολλά θετικά οφέλη (για τους φοιτητές και εκπαιδευτές) μπορεί να προκύψουν από την ενσωμάτωση ενός wiki σε μια ομαδική δραστηριότητα. Όσον αφορά στην ευκολία χρήσης του, τα αποτελέσματα ήταν ιδιαίτερα ενθαρρυντικά. Οι φοιτητές δεν περιορίστηκαν μόνο στην εισαγωγή κειμένου στο wiki, αλλά προχώρησαν και σε εισαγωγή εικόνων, video και υπερσυνδέσμων. Θετικά ήταν και τα σχόλια των εκπαιδευόμενων σχετικά με την απόκτηση γνώσης μέσα από το wiki. Βρήκαν ιδιαίτερα ευεργετικό το να μπορούν να προσθέτουν πληροφορίες στο έργο των άλλων. Όμως δεν έλειψε και η αμφισβήτηση από κάποιους φοιτητές. Αρκετοί ήταν αυτοί που τόνισαν ότι η χρήση του wiki δεν είχε ουσιαστικό νόημα, εφόσον έρχονται καθημερινά σε επαφή με τους συμφοιτητές τους και μπορούν να συνεργαστούν πρόσωπο με πρόσωπο. Από τη μεριά των καθηγητών, ιδιαίτερα θετική ήταν η χρήση του εργαλείου για την παρακολούθηση και τον έλεγχο της προόδου του κάθε φοιτητή.

Η __Τσίγκου (2012)__ στο άρθρο της παρουσίασε ένα συνεργατικό περιβάλλον μάθησης με τη βοήθεια ενός wiki. Σκοπός της ήταν με τη βοήθεια της τεχνολογίας wiki να προσεγγίσουν οι μαθητές έργα ζωγράφων της Αναγέννησης, καλλιεργώντας έτσι τον οπτικό εγγραμματισμό, δηλαδή την ικανότητα των μαθητών να αναγνωρίζουν τις εικόνες που βλέπουν γύρω τους. Στα πλαίσια της δραστηριότητας, οι 20 μαθητές δημιούργησαν 9 ομάδες της επιλογής τους. Αρχικά δόθηκαν κατάλληλες οδηγίες για τη δραστηριότητα από τον δάσκαλο του μαθήματος και στην πορεία κάθε ομάδα των 2 ή 3 μαθητών είχε ως στόχο την αναζήτηση πληροφοριών για τη ζωή και το έργο 9 σπουδαίων ζωγράφων της Αναγέννησης και την καταγραφή τους στο wiki. Επίσης, η κάθε ομάδα μπορούσε να παρακολουθήσει την πορεία των άλλων ομάδων αλλά και να σχολιάσει σε όλες τις εργασίες. Το συμπέρασμα ήταν ιδιαίτερα ενθαρρυντικό εφόσον οι μαθητές όχι μόνο έδειξαν ιδιαίτερο ενδιαφέρον αλλά δήλωσαν ότι θεωρούν ιδιαίτερα χρήσιμη τη συγκεκριμένη τεχνολογία. Αποτέλεσε χρήσιμο εργαλείο για τη συνεργασία των μελών της ομάδας, διευκολύνθηκε η ανταλλαγή πληροφοριών και ιδεών και τέλος βοήθησε στην επικοινωνία και αλληλεπίδραση μεταξύ των μαθητών. Αξίζει να σημειωθεί ότι οι μαθητές δήλωσαν ότι βοηθήθηκαν με το να βλέπουν εργασίες άλλων ομάδων και αυτός ο διαφορετικός τρόπος ανάγνωσης εικόνων τους έδωσε τη δυνατότητα να αναπτύξουν δεξιότητες οπτικού εγγραμματισμού. Τόνισαν όμως ότι προϋπόθεση για την επιτυχημένη χρήση της συγκεκριμένης τεχνολογίας είναι να προϋπάρχει ο κατάλληλος σχεδιασμός της δραστηριότητας και να έχουν καθοριστεί οι στόχοι της.

Οι __Αιματίδου και Σακαρετσάνου (2012)__ στην παρούσα έρευνα ασχολήθηκαν με τη δημιουργία ενός wiki με στόχο την παροχή των κατάλληλων βημάτων, ώστε να υλοποιήσει ο εκπαιδευτικός μια διδακτική παρέμβαση σχετικά με το θέμα των τροφικών αλυσίδων. Το δείγμα της έρευνας αποτέλεσαν 16 παιδιά προσχολικής ηλικίας (4-5) από δύο διαφορετικά Νηπιαγωγεία του δήμου Πατρέων. Σκοπός τους ήταν να διαπιστώσουν αν πράγματι το Wiki θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί από τους μαθητές ως ένα εργαλείο για τη μάθηση. Τα αποτελέσματα της μελέτης ήταν θετικά καθώς οι μαθητές είδαν το wiki ως μια ιδιαίτερα χρήσιμη τεχνολογία. Λόγω του νεαρού της ηλικίας του δείγματος, υπήρχε μια ανησυχία για την εξοικείωση των παιδιών στη χρήση του υπολογιστή και κατ’ επέκταση για την αποτελεσματικότητα της τεχνολογίας wiki. Αποδείχτηκε όμως ότι το wiki είναι δυνατόν να αποτελέσει ένα ισχυρό εργαλείο στα χέρια του εκπαιδευτικού καθώς οι μαθητές είναι εξοικειωμένοι με τους ηλεκτρονικούς υπολογιστές. Θα ήταν ιδιαίτερα χρήσιμη η περαιτέρω έρευνα πάνω στην αξιοποίηση του Wiki για παιδιά προσχολικής ηλικίας για να εξαχθούν πιο γενικευμένα συμπεράσματα.

Η έρευνα της __Donne (2012)__ έγινε σε δείγμα 48 εκπαιδευτικών που ήταν εγγεγραμμένοι στο μεταπτυχιακό μάθημα «Ειδικές Μαθησιακές Ανάγκες» και έπρεπε να συμμετέχουν σε ένα wiki που δημιουργήθηκε στο πανεπιστήμιο. Ο σκοπός του wiki ήταν να χρησιμεύσει ως εργαλείο για την οικοδόμηση μιας κοινής βάσης γνώσεων. Σύμφωνα με τις απαντήσεις των φοιτητών σχετικά με τη χρήση του wiki, διαπιστώνεται ότι οι συμμετέχοντες έδειξαν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την τεχνολογία και ασχολήθηκαν ενεργά με το περιεχόμενο του wiki. Τα αποτελέσματα της παρούσας μελέτης αναφέρουν ότι η χρήση του wiki αποτέλεσε μέσο για την online συνεργασία και την οικοδόμηση νέας γνώσης. Το wiki, επίσης, αναφέρεται ότι βοήθησε στην ανταλλαγή ιδεών μεταξύ των φοιτητών. Ωστόσο, επειδή η επικοινωνία γινόταν μέσω υπολογιστή και όχι πρόσωπο με πρόσωπο, διαπιστώθηκε ότι κάποιοι μαθητές δεν συμμετείχαν τόσο ενεργά, όσο θα έπρεπε.

Οι παραπάνω έρευνες έγιναν κάτω από πολύ συγκεκριμένες συνθήκες, οπότε τα αποτελέσματα τους δεν μπορούν να γενικευτούν. Πρόκειται για κάποιες πρώιμες χρήσεις, οι οποίες αποσκοπούσαν στην αξιολόγηση των παραμέτρων και χαρακτηριστικών που περιλαμβάνουν τα wikis. Έγινε μία προσπάθεια να παρουσιαστούν, όσο το δυνατόν, έρευνες με ποικίλες εφαρμογές και αποτελέσματα, προκειμένου να διαμορφωθεί μία γενική εικόνα για τα wikis. Τα αποτελέσματα παρουσιάζουν τόσο θετικά όσο και αρνητικά στοιχεία όπως συμβαίνει σχεδόν με κάθε καινοτόμα τεχνολογία, καθώς οι αντιδράσεις των εμπλεκόμενων δασκάλων, μαθητών και γενικότερα χρηστών, δεν είναι απόλυτα προβλέψιμες.

3.4.2 Συγκεντρωτικός Πίνακας Αποτελεσμάτων
Παρακάτω παρουσιάζονται συνοπτικά και σε μορφή πίνακα τα αποτελέσματα των παραπάνω ερευνών.


 * ** Ερευνητικός **

** Άξονας ** ||  ** Ευχάριστη & Θετική εμπειρία **  ||  ** Ενεργός Συμμετοχή φοιτητών **  ||  ** Συνεργασία φοιτητών **  ||  ** Επίτευξη στόχου **  ||  ** Εννοιολογική κατανόηση **  ||  ** Οικοδόμηση συνεργατικής μάθησης **  ||  ** Ικανοποίηση από την αξιολόγηση **  ||
 * **__ Έρευνα 1 (Guzdial et al., 2002) __**

** Συνεργατική υλοποίηση εργασιών ** ||  ** Όχι πάντοτε θετική ** || ** Περιορι-σμένη ** // αντιστάθη-καν στην συμμετοχή, λόγω αντα-γωνισμού // ||  ** Περιορισμέ-νη ** // αντιστάθηκαν & οι καθηγητές // ||  ** Όχι **  ||  ** Περιορισμένη ** // οι φοιτητές είχαν δυσκολία να κατανοήσουν τον στόχο της δραστηριότητας // || ** Μηδενική ** // δεν είχαν συνηθίσει να λειτουργούν σε ένα περιβάλλον αλληλοβοήθειας // ||  ** Περιορισμένη ** // δεν είχε τα αναμενόμενα θετικά αποτελέσματα στα μαθηματικά, τους μηχανικούς & την πληροφορική // ||
 * **__ Έρευνα 2 (Engstrom & Jewett, 2005) __**

** Συγκέντρω-ση πληροφο-ριών για ποτάμι των Η.Π.Α. ** ||  ** Όχι ** // προβλήματα στη χρήση του wiki // ||  ** Περιορι-σμένη ** // δεν ανταποκρί-θηκαν στις αναρτήσεις των συμμα-θητών τους // ||  ** Μηδενική ** // οι μαθητές προτιμούσαν να μην δουλεύουν σε ομάδες // ||  ** Όχι **  ||  ** Ικανοποιητική ** ||  ||  ** Περιορισμένη ** // δεν είχε τα αναμενόμενα αποτελέσματα // ||
 * **__ Έρευνα 3 (Raman et al., 2005) __**

** Εργαλείο διαχείρισης γνώσης **

|| ** Όχι πάντοτε θετική **  ||  ** Περιορι-σμένη ** || ** Περιορισμέ-νη **  ||   ||  ** Περιορισμένη ** || ** Περιορισμένη **  ||  ** Περιορισμένη ** // χρήσιμο για τη διαχείριση & βελτίωση της υπάρχουσας γνώσης, όχι για τη συνεργατική δημιουργία νέας γνώσης // ||
 * **__ Έρευνα 4 (Raitman et al., 2005) __**

** Περιπτώσεις ελεύθερης πρόσβασης και εγγραφής στο **** wiki ** ||  ** Ναι **  ||  ** Αυξημένη ** // & στις δύο περιπτώσεις // ||  ** Ικανοποιητι-κή ** // & στις δύο περιπτώσεις // ||   ||  ** Ικανοποιητική ** ||  ||  ** Αυξημένη ** // & για τις δύο περιπτώσεις // ||
 * **__ Έρευνα 5 (Ebner et al., 2008) __**

** Συλλογή πληροφορι-ών για συ-γκεκριμένο θέμα ** ||  ** Όχι ** || ** Περιορι-σμένη ** // εντοπίστη-καν προβλήματα ευχρηστίας & έλλειψη κινήτρων // ||   ||  ** Μερικώς ** // ενώ μελέτησαν τα άρθρα, δεν πρόσθεσαν ούτε τα επεξεργά-στηκαν // ||  ** Ικανοποιητική ** ||  ||  ** Περιορισμένη ** // δεν συμμετείχαν ενεργά // ||
 * **__ Έρευνα 6 (Elgort et al., 2008) __**

** Περιπτώσεις στην τάξη και εξ αποστάσεως χρήση **** wiki ** ||  ** Ναι **  ||  ** Αυξημένη ** // το βρήκαν χρήσιμο για οργάνωση πληροφορι-ών, διαμοί-ραση & παρουσίαση γνώσης // ||  ** Ικανοποιητι-κή ** // παρόλο που προτίμησαν να εργαστούν ατομικά, η διαχείριση της ομαδικής δουλειάς διευκολύνθηκε // ||  ** Ναι **  ||  ** Ικανοποιητική ** || ** Περιορισμένη ** // δεν άλλαξε η οπτική των φοιτητών για την προτίμησή τους να εργάζονται ατομικά // ||  ** Αυξημένη ** // ειδικά στην εξ αποστάσεως περίπτωση, γιατί φάνηκε να υπερισχύει έναντι της παραδοσιακής διδασκαλίας // ||
 * **__ Έρευνα 7 (Cole, 2009) __**

** Συμβολή **** wiki **** στην ενεργό μάθηση και εμπλοκή ** ||  ** Όχι **  ||  ** Φθίνουσα ** // ενώ το περιεχόμενο του //// wiki //// εξελισσόταν διαρκώς, μετά από 5 εβδομάδες εφαρμογής, δεν υπήρχε καμία ανάρτηση // ||  ** Περιορισμέ-νη ** // δυσκολεύτηκαν με τη νέα τεχνολογία & δεν βρήκαν κάποια επιπρόσθετη αξία σε αυτό που έκαναν // ||  ** Όχι **  ||  ** Περιορισμένη **  ||   ||  ** Περιορισμένη ** // πρέπει να υπάρχει ισορροπία ανάμεσα στα κόστη, (χρόνος εκμάθησης & χρήση νέας τεχνολογίας), με τα οφέλη (ενδιαφέρον) // ||
 * **__ Έρευνα 8 (Alison & Houghton, 2009) __**

** Χρήση **** wiki **** για υποστήριξη μαθήματος ** ||  ** Ναι **  ||  ** Αυξημένη ** || ** Αυξημένη ** // παρατηρήθηκε συνεργατική δημιουργία // ||  ** Ναι **  ||  ** Ικανοποιητική ** || ** Αυξημένη **  ||  ** Αυξημένη ** // προωθεί έναν τύπο βαθύτερης μάθησης // ||
 * **__ Έρευνα 9 (Hemmi et al., 2009) __**

** Χρήση σε 3 μαθήματα ως μέσο για μάθηση και διδασκαλία ** ||  ** Όχι πάντοτε θετική **  ||  ** Ικανοποι-ητική ** ||  ||   ||  ** Ικανοποιητική ** ||  ||  ** Περιορισμένη ** // παρατηρήθηκαν & αρνητικά σχόλια // || // στην πρώτη ομάδα που έπρεπε να αναπτύξει την αναφορά συνεργατικά // ||  ** Ναι **  ||  ** Ικανοποιητική ** ||  ||  ** Ικανοποιητική ** // αν και παρατηρήθηκαν αντιδράσεις, ενισχύθηκε η μαθησιακή διαδικασία // ||
 * **__ Έρευνα 10 __**** (Neumann & Hood, 2009) Χρήση **** wiki **** για συνεργατική συγγραφή αναφοράς ** ||  ** Ναι **  ||  ** Αυξημένη **  ||  ** Αυξημένη **
 * **__ Έρευνα 11 (Καρασαββίδης & Θεοδοσίου, 2010) __**

** Εφαρμογή **** wiki **** στα πλαίσια προπτυχι-ακού μαθήματος ** ||  ** Ναι **  ||  ** Αυξημένη ** // μεγάλος βαθμός επεξεργασί-ας σελίδων // ||  ** Ικανοποιητι-κή **  ||  ** Ναι **  ||  ** Ικανοποιητική ** || ** Ικανοποιητική ** // παρόλο που υπήρχε συνεργατική συγγραφή, δεν παρατηρήθηκαν πολλές αναθεωρήσεις από τους φοιτητές // ||  ** Ικανοποιητική ** ||
 * **__ Έρευνα 12 (Kear et al., 2010) __**

** Εφαρμογή σε μάθημα που αφορά την τεχνολογική και κοινωνική διάσταση των ΤΠΕ ** ||  ** Ναι **  ||  ** Αυξημένη ** // παρόλο που παρατηρή-θηκαν προβλήματα ευχρηστίας, συμμετείχαν ενεργά // ||  ** Αυξημένη ** // έλαβε χώρα δημιουργική συνεργασία και το εργαλείο τους βοήθησε στην οργάνωση & επικοινωνία // ||  ** Ναι **  ||  ** Ικανοποιητική ** ||  ||  ** Αυξημένη ** // οι φοιτητές έμειναν ευχαριστημένοι & διασκέδασαν. //   // Οι καθηγητές είχαν δυνατότητα παρακολούθησης των αλλαγών & το χαρακτήρισαν αποτελεσματικό στη συνεργατική συγγραφή κειμένου //  ||
 * **__ Έρευνα 13 (Jinwei et al., 2010) __**

** Χρήση **** wiki **** ως **** online **** σύστημα FAQ ** ||  ** Ναι **  ||  ** Ικανοποι-ητική ** || ** Ικανοποιητι-κή ** || ** Ναι **  ||  ** Ικανοποιητική ** || ** Αυξημένη ** // προωθεί την ενεργό συμμετοχή των μαθητών στην οικοδόμηση της γνώσης τους // ||  ** Αυξημένη **  ||
 * **__ Έρευνα 14 (Baltzersen, 2010) __**

** Χρήση στο μάθημα «Παιδαγω-γική χρήση των ΤΠΕ» ** ||  ** Ναι **  ||  ** Αυξημένη ** // το //// wiki //// τους ώθησε να αποκτήσουν κίνητρο & να παράγουν επαγγελ-ματικό αποτέλεσμα // ||  ** Αυξημένη **  ||  ** Ναι **  ||  ** Ικανοποιητική ** ||  ||  ** Αυξημένη ** // ευεργετικά μαθησιακά αποτελέσματα // ||
 * **__ Έρευνα 15 (Jianjun et al., 2010) __**

** Ενσωμάτω-ση του **** wiki **** σε ψηφιακή βιβλιοθήκη ** ||  ** Ναι **  ||  ** Ικανοποι-ητική ** || ** Ικανοποιητι-κή ** || ** Ναι **  ||  ** Ικανοποιητική ** ||  ||  ** Αυξημένη ** // νέος τρόπος βελτίωσης της ποιότητας ανάκτησης πληροφοριών // || || ** Περιορισμέ-νη ** // συζητούσαν από άλλα μέσα επικοινωνίας (email, MSN) // ||  ** Ναι **  ||  ** Ικανοποιητική ** ||  ||  ** Ικανοποιητική ** // αποτελεσματική αλληλεπίδραση μεταξύ των φοιτητών // || || ** Περιορι-σμένη ** // έλλειψη γνώσεων, δεξιοτήτων, στρατηγικών κ.ά. // ||  ** Περιορισμέ-νη ** // οι δυνατότητες επικοινωνίας ήταν περιορι-σμένες & δίσταζαν να κάνουν αλλαγές σε κείμενα συμφοιτητών // ||   ||  ** Ικανοποιητική ** ||  ||  ** Περιορισμένη ** // απαιτητικό το //// wiki //// από άποψη χρόνου & κόπου // || || ** Αυξημένη ** // ανέπτυξε υγιή ανταγωνισμό // ||  ** Ναι ** || ** Ικανοποιητική ** || ** Αυξημένη ** || ** Αυξημένη ** // δήλωσαν πως θα ήθελαν να το χρησιμοποιήσουν για την εκπόνηση και άλλων συνεργατικών εργασιών // || // αρχικά δίστασαν να μάθουν να χρησιμοποι-ήσουν τη νέα τεχνολογία // ||  ** Αυξημένη ** || ** Ναι **  ||  ** Ικανοποιητική ** || ** Ικανοποιητική ** || ** Αυξημένη ** // βοηθητικό εργαλείο ως προς την ανάπτυξη συνεργασίας // || || ** Περιορισμέ-νη ** // διαφορετικές ιδέες, κακός χρονοπρογραμ-ματισμός, έλλειψη υπομονής, κ.ά. // ||  ** Ναι **  ||  ** Ικανοποιητική ** || ** Ικανοποιητική ** // έμαθαν περισσότερα πράγματα από όσα θα μάθαιναν δουλεύοντας ατομικά // ||  ** Ικανοποιητική ** // παρόλο που τους κόστισε χρόνο, θεώρησαν την προσπάθεια διασκεδαστική & επιτυχημένη // || // παρόλο που εμφανίστη-καν αρχικά προβλή-ματα στη χρήση, μετά από λίγο καιρό τους φάνηκε προσιτό & εύκολο // ||  ** Αυξημένη ** || ** Ναι **  ||  ** Ικανοποιητική ** || ** Αυξημένη ** // ανανέωσαν τις πρότερες γνώσεις τους μέσω της εμπλοκής τους με το wiki // || ** Αυξημένη ** // οι φοιτητές έδειξαν ότι ήταν διατεθειμένοι να αφιερώσουν αρκετό χρόνο, όσο έβρισκαν τις δραστηριότητες χρήσιμες // || // έλλειψη εργαλείων επικοινωνίας // ||  ** Ναι **  ||  ** Ικανοποιητική ** ||  ||  ** Περιορισμένη ** // η τεχνολογία wiki για τη συλλογική συγγραφή Αγγλικής απέχει πολύ από το τέλειο // || ** Χρήση μικτής μάθησης σε κλινικά μαθήματα ** ||  ** Ναι **  ||  ** Αυξημένη ** || ** Αυξημένη ** // ανέπτυξε υγιή ανταγωνισμό // ||  ** Ναι **  ||  ** Ικανοποιητική ** || ** Αυξημένη ** || ** Αυξημένη ** // το wiki είναι ένα βοηθητικό συνεργατικό εργαλείο // || // περισσότε-ροι μαθητές συμμετείχαν ενεργά στη διαδικασία της διδα-σκαλίας // ||  ** Ικανοποιητι-κή ** || ** Ναι **  ||  ** Ικανοποιητική ** ||  ||  ** Αυξημένη ** // προσφέρει εξατομικευμένες λύσεις // || // παρόλο που υπήρχαν προβλήματα συντονισμού & οργάνω-σης, συμμε-τείχαν ενεργά // ||  ** Ικανοποιητι-κή ** // δημιούργησαν μια ιεραρχική οργάνωση // ||  ** Ναι **  ||  ** Περιορισμένη ** // οι φοιτητές είχαν δυσκολία να κατανοήσουν τους στόχους της δραστηριότητας, αλλά και τα καθήκοντά τους // ||   ||  ** Ικανοποιητική ** || // έλλειψη χρόνου, κινήτρων, κ.ά. // ||  ** Μηδενική ** || ** Όχι **  ||  ** Περιορισμένη **  ||   ||  ** Μηδενική ** || || ** Ικανοποιητι-κή ** || ** Ναι **  ||  ** Ικανοποιητική ** ||  ||  ** Ικανοποιητική ** // υπήρχε καθορισμένο παιδαγωγικό πλαίσιο εκπό-νησης της δρα-στηριότητας // || // δεν περιορί-στηκαν μόνο στην εισα-γωγή κειμέ-νου, αλλά πρόσθεσαν εικόνες, video & //// links // ||  ** Ικανοποιητι-κή ** // αν & υπήρξαν αμφισβητήσεις από τους φοιτητές για τις προσθήκες των συμφοιτητών τους // ||  ** Ναι **  ||  ** Ικανοποιητική ** || ** Αυξημένη ** // βρήκαν ευεργετικό το να μπορούν να προσθέτουν και να αλλάζουν πληροφορίες στο έργο των άλλων // ||  ** Αυξημένη ** // βοηθητικό εργαλείου για παρακολούθηση και έλεγχο προόδου κάθε φοιτητή // || || ** Ικανοποιητι-κή ** // οι μαθητές παρακολου-θούσαν την πορεία των άλλων ομάδων & σχολίαζαν // ||  ** Ναι **  ||  ** Ικανοποιητική ** || ** Αυξημένη ** || ** Αυξημένη ** // διευκολύνει την ανταλλαγή πληροφοριών, ιδεών & την επικοινωνία & αλληλεπίδραση μεταξύ των μαθητών // || ** Χρήση **** wiki **** για υποστήριξη μαθήματος ** ||  ** Ναι **  ||  ** Αυξημένη ** || ** Ικανοποιητι-κή ** || ** Ναι **  ||  ** Ικανοποιητική ** ||  ||  ** Ικανοποιητική ** // ισχυρό βοηθητικό εργαλείο στα χέρια του εκπαιδευτικού // || ** Χρήση στο μάθημα «Ειδικές Μαθησιακές Ανάγκες» ** ||  ** Ναι **  ||  ** Περιορι-σμένη ** // επικοινωνία γινόταν μέσω υπολογιστή και όχι πρόσωπο με πρόσωπο, οπότε διαπιστ-ώθηκε ότι κάποιοι μαθητές δεν συμμετείχαν τόσο ενεργά // ||  ** Ικανοποιητι-κή ** // ανταλλαγή ιδεών // ||  ** Ναι **  ||  ** Ικανοποιητική ** || ** Ικανοποιητική ** // το wiki αποτέλεσε μέσο για την online συνεργασία και την οικοδό-μηση νέας γνώσης // ||  ** Ικανοποιητική ** ||
 * **__ Έρευνα 16 (Huang et al., 2010) __**** Εφαρμογή **** wiki **** στα πλαίσια μεταπτυχι-ακού μαθήματος ** ||  ** Ναι **  ||  ** Ικανοποι-ητική **
 * **__ Έρευνα 17 (Karasavvidis, 2010) __**** Εφαρμογή **** wiki **** στα πλαίσια προπτυχι-ακού μαθήματος ** ||  ** Όχι **
 * **__ Έρευνα 18 (Ζιώγκου & Δημητριάδης, 2010) __**** Χρήση στο μάθημα «Ευέλικτη Μάθηση με χρήση ΤΠΕ στην Εκπαίδευση» ** ||  ** Ναι **  ||  ** Αυξημένη **
 * **__ Έρευνα 19 (Deters et al., 2010) __**** Συλλογή πληροφο-ριών για συ-γκεκριμένο θέμα ** ||  ** Ναι **  ||  ** Ικανοποι-ητική **
 * **__ Έρευνα 20 __**** (Naismith et al., 2011) Συλλογή πληροφο-ριών σε θέμα των Τ.Π.Ε. & της Γεωγραφίας ** ||  ** Ναι **  ||  ** Ικανοποι-ητική **
 * **__ Έρευνα 21 (Lai & Ng, 2011) __**** Καταγραφή προοπτικών χρήσης των **** wikis ** ||  ** Ναι **  ||  ** Ικανοποι-ητική **
 * **__ Έρευνα 22 (Xie & Wang, 2011) __**** Δημιουργία συνεργατι-κού περι-βάλλοντος μάθησης και πρακτικής για την εκπαίδευση αγγλικών ** ||  ** Ναι **  ||  ** Αυξημένη **  ||  ** Περιορισμέ-νη **
 * **__ Έρευνα 23 (Snodgrass, 2011) __**
 * **__ Έρευνα 24 (Μακεδών και συν., 2011) __**** Ταξινόμηση ψηφιακού υλικού και δημιουργία βάσης στη Φυσική ** ||  ** Ναι **  ||  ** Αυξημένη **
 * **__ Έρευνα 25 (Kalb et al., 2011) __**** Χρήση **** wiki **** για αυτό-οργάνωση και ομαδική συνεργασία ** ||  ** Ναι **  ||  ** Αυξημένη **
 * **__ Έρευνα 26.α) (Δαβράζος και συν., 2011) __**** Εφαρμογή **** wiki **** στην ΠΑΔ ** ||  ** Όχι **  ||  ** Μηδενική **
 * **__ Έρευνα 26.β) (Δαβράζος και συν., 2011) __**** Εφαρμογή **** wiki **** στο ΤΕΕΑΠΗ ** ||  ** Ναι **  ||  ** Ικανοποι-ητική **
 * **__ Έρευνα 27 (Hughes, 2011) __**** Εφαρμογή **** wiki **** ως μέσο συνεργασίας ** ||  ** Ναι **  ||  ** Αυξημένη **
 * **__ Έρευνα 28 (Τσίγκου, 2012) __**** Καλλιέργεια οπτικού εγγραμματι-σμού ** ||  ** Ναι **  ||  ** Αυξημένη **
 * **__ Έρευνα 29 (Αιματίδου & Σακαρε-τσάνου, 2012) __**
 * **__ Έρευνα 30 (Donne, 2012) __**
 * Πίνακας 3. Συγκέντρωση αποτελεσμάτων από έρευνες στην εφαρμογή του **** wiki **** στην εκπαίδευση **

Στη συνέχεια περιγράφονται συγκεντρωτικά τα προβλήματα που μπορεί να εμφανιστούν, αλλά και τα οφέλη που προκύπτουν από τη χρήση των wikis στην εκπαίδευση.

3.4.3 Προβληματισμοί
Από τις παραπάνω έρευνες παρατηρήθηκε μια γενικότερα θετική στάση, τόσο από τους μαθητές όσο και από τους καθηγητές, απέναντι στην τεχνολογία wiki. Ωστόσο, εντοπίστηκαν και πολλά προβλήματα που παρουσιάζονται κατά την εκμετάλλευση των wikis για εκπαιδευτικούς σκοπούς. Τα προβλήματα αυτά συνοψίζονται παρακάτω: Τέλος, ένα άλλο αρνητικό σημείο είναι, ότι σε πολλές έρευνες οι μαθητές δεν κατάλαβαν τι έπρεπε να κάνουν, ούτε το πώς θα τους αξιολογούσε ο καθηγητής, με αποτέλεσμα να δημιουργούνται αντιδράσεις. Για παράδειγμα, στις έρευνες Guzdial et al. (2002), Kalb et al. (2011) και Δαβράζος και συν. (2011), οι εκπαιδευόμενοι δεν συμμετείχαν ενεργά, με συνέπεια οι ερευνητές να μην έχουν τα επιθυμητά αποτελέσματα. Για να αποφευχθεί και αυτό πρέπει να καθοριστεί καλά το εκπαιδευτικό πλαίσιο μέσα στο οποίο διεξάγεται η δραστηριότητα, καθώς και οι εκπαιδευτικοί στόχοι. Πέρα από τους επιμέρους προβληματισμούς που εντοπίστηκαν μέσα από τις έρευνες, υπάρχουν και κάποια γενικότερα ζητήματα που αποτελούν εμπόδιο στην ενσωμάτωση της τεχνολογίας wiki στην εκπαιδευτική διαδικασία. Αρχικά, το ίδιο το wiki σαν τεχνολογικό εργαλείο, παρουσιάζει τεχνικές αδυναμίες στη δημιουργία ηλεκτρονικών προϊόντων, καθώς περιορίζεται στην παραγωγή κειμένου. Επομένως, δεν μπορεί να ικανοποιήσει τις ιδιαίτερες τεχνικές απαιτήσεις και ανάγκες κάθε δραστηριότητας, με αποτέλεσμα να μην αποτελεί ένα ολοκληρωμένο εργαλείο. Επίσης, η φιλοσοφία του wiki είναι τέτοια ώστε να ευνοεί την περιστασιακή ανευθυνότητα χρηστών, τις καταστροφικές δραστηριότητες και τα φαινόμενα βανδαλισμού. Επίσης, μια σημαντική δυσκολία που αντιμετωπίζουν οι καθηγητές χρησιμοποιώντας τη συγκεκριμένη τεχνολογία, είναι η αμφισβήτηση και η καχυποψία από τους συναδέλφους τους, οι οποίοι στην πλειοψηφία τους χαρακτηρίζουν τις προσπάθειες αυτές ως ένα «άσκοπο παιχνίδι». Οι εκπαιδευτικοί, πέρα από ορισμένους συναδέλφους, συναντούν εμπόδιο και με τους γονείς των μαθητών, οι οποίοι έχουν μια απαξιωτική στάση απέναντι σε τέτοιου είδους προσπάθειες. Αυτό το γεγονός αρκετές φορές οφείλεται στην ελλιπή ενημέρωση και στην άγνοια των γονέων για το πώς να καθοδηγήσουν και να ελέγξουν τη διαδικτυακή δράση των παιδιών τους (Crooketal., 2008). Τέλος, ένα ακόμα σημαντικό ζήτημα πού έχουν να αντιμετωπίσουν οι εκπαιδευτικοί είναι το αναλυτικό πρόγραμμα σπουδών. Οι προδιαγραφές και οι στοχεύσεις του αναλυτικού προγράμματος είναι συγκεκριμένες και ο χρόνος περιορισμένος. Επομένως, είναι ιδιαίτερα δύσκολη η ενσωμάτωση μιας καινοτόμας τεχνολογίας στην εκπαιδευτική διαδικασία, η οποία απαιτεί αρκετές ώρες πειραματισμού και παρεκκλίνει από το πρόγραμμα σπουδών.
 * Στις περισσότερες έρευνες αποδείχθηκε ότι οι μαθητές/φοιτητές χρησιμοποίησαν ελάχιστες μόνο από τις δυνατότητες που προσέφερε κάθε πλατφόρμα wiki. Για παράδειγμα, στην έρευνα των Ebner etal. (2008), από τους 287 φοιτητές, κανένας φοιτητής δεν δημιούργησε καινούριο άρθρο ή επεξεργάστηκε κάποιο υπάρχον κατά τη διάρκεια ενός εξαμήνου, ενώ μικρή ήταν και η συμμετοχή των χρηστών στην έρευνα των Guzdial et al. (2002).
 * Επίσης, φάνηκε ότι τα μέλη των κοινοτήτων είχαν περιορισμένες αλληλεπιδράσεις μεταξύ τους. Για παράδειγμα στην έρευνα των Guzdial et al. (2002) διαπιστώθηκε ότι δεν τους άρεσε αυτός ο τρόπος συνεργασίας μέσω του wiki. Αποδείχθηκε ότι η χρήση του wiki δε συνεπάγει απαραίτητα και τη συνεργασία των μαθητών, γιατί τις περισσότερες φορές τα wikis χρησιμοποιήθηκαν σαν πηγές πληροφοριών, κάτι που φάνηκε στην έρευνα των Raman et al. (2005) και όχι για να προάγουν την αλληλεπίδραση. Επιπλέον, οι μαθητές έδειξαν να προτιμούν πιο οικείους και γνώριμους σε αυτούς τρόπους συνεργασίας, στην έρευνα των Huang et al. (2010), παραμερίζοντας έτσι το wiki.
 * Όσον αφορά στην επικοινωνία μεταξύ των μελών των ομάδων, προβλημάτισε ιδιαίτερα το γεγονός ότι η πλατφόρμα wiki δεν παρέχει αποτελεσματικά εργαλεία. Παραδείγματα αποτελούν οι έρευνες των Huang et al. (2010), Karasavvidis (2010) και Xie και Wang (2011) όπου παρατηρούμε οι ομάδες να διαφεύγουν σε άλλα μέσα επικοινωνίας (όπως email, MSN, κ.ά.).
 * Ένα άλλο στοιχείο που πρέπει να αναφερθεί είναι η αρνητική στάση των μαθητών απέναντι στη συνεργασία, γεγονός που διαπιστώθηκε από τις έρευνες των Guzdial et al. (2002) και των Elgort etal. (2008). Φάνηκε μια τάση προτίμησης να εργάζονται ατομικά και όχι σε ομάδες, καθώς θεωρούν ότι έτσι έχουν καλύτερα μαθησιακά αποτελέσματα.
 * Η δυσαρέσκεια των μαθητών δεν περιορίστηκε μόνο στο κομμάτι της συνεργασίας. Για παράδειγμα στην έρευνα των Neumann και Hood (2009), οι μαθητές δεν έμεναν ικανοποιημένοι από τη συμμετοχή τους και τις δραστηριότητές τους μέσα στο περιβάλλον του wiki. Επίσης, στην ίδια έρευνα οι εμπλεκόμενοι χαρακτήρισαν τη συμμετοχή τους ως σπατάλη χρόνου. Τέλος, σε αρκετές έρευνες τονίστηκε από τους μαθητές η αυξημένη απαίτηση των wikis σε χρόνο και προσπάθεια, όπως αναφέρεται στην έρευνα του Karasavvidis (2010).
 * Ακόμη, οι μαθητές δεν είναι σύμφωνοι με τη φιλοσοφία των wikis για το ανοικτό περιεχόμενο. Δεν ήθελαν να επεξεργάζονται και να αλλάζουν άλλοι τα κείμενα τους και αντίστοιχα δεν προέβαιναν σε αλλαγές κειμένων που δεν τους ανήκαν. Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν οι έρευνες των Neumann και Hood (2009) και Kear et al. (2010). Γενικά, η λογική της συνεισφοράς και της κοινότητας μάθησης έρχεται σε αντίθεση με το προηγούμενο μοντέλο μάθησης και την κουλτούρα των μαθητών και αυτή η σύγκρουση λειτουργεί ανασταλτικά στη χρήση των wikis.
 * Επίσης η έλλειψη κινήτρων για τη δραστηριότητα μπορεί να φέρει αρνητικά αποτελέσματα. Συγκεκριμένα στις έρευνες Δαβράζος και συν. (2011) και Ebner et al. (2008) οι εκπαιδευτικοί και εκπαιδευόμενοι δεν συμμετείχαν ενεργά γιατί δεν υπήρχε καθορισμένο παιδαγωγικό πλαίσιο εκπόνησης της δραστηριότητας.
 * Ακόμη, οι χρήστες βρήκαν πολύπλοκο τον τρόπο αλληλεπίδρασης που εφαρμόζεται στο wiki, και δυσκολεύονται στο να συγχρονίσουν τη συνεργασία τους με τους συναδέλφους τους. Γενικά παρουσιάστηκαν αρνητική στάση στην προοπτική να αλληλοεξαρτώνται από άλλους. Αυτό φαίνεται χαρακτηριστικά στην έρευνα Kalb et al. (2011), όπου οι φοιτητές παρόλο που ήθελαν να συμμετέχουν ενεργά, καθυστέρησαν στην αρχή μέχρι να συντονιστούν και να οργανωθούν για τη διεκπεραίωση της δραστηριότητας.
 * Ένα άλλο αδύνατο σημείο που φάνηκε είναι η ανισορροπία ανάμεσα στην προηγούμενη γνώση και τις δεξιότητες των μαθητών, οι οποίοι δεν είχαν τις απαιτούμενες γνώσεις, στάσεις, δεξιότητες και στρατηγικές για να αξιοποιήσουν την πλατφόρμα των wikis, όπως συμπεραίνει ο Karasavvidis (2010). Άμεση συνέπεια αυτού ήταν οι μαθητές να μην συνεισφέρουν ή συμμετέχουν όλοι το ίδιο στις δραστηριότητες των wikisκαι να μην έχουν όλοι τον ίδιο βαθμό ικανοποίησης από τη συνεισφορά τους στις δραστηριότητες στο wiki.

3.4.4 Οφέλη από τη χρήση wiki στην εκπαίδευση
Σε αυτή την ενότητα θα περιγραφούν αναλυτικά τα μαθησιακά οφέλη του wiki. Πολλοί ερευνητές, όπως διαπιστώθηκε και από τις έρευνες, υποστηρίζουν τη χρήση των wikis στην εκπαιδευτική διαδικασία. Τα οφέλη που προκύπτουν από τη χρήση τους είναι πολλά και σημαντικά. Αρχικά η συνεργατική εργασία μέσω του wiki δίνει κίνητρο στους μαθητές για ενεργό μάθηση (Yan, 2008) με αποτέλεσμα να βελτιώνεται η μάθηση. Σύμφωνα με το Ένα wiki για τowiki(2012), τα οφέλη ομαδοποιούνται στις εξής κατηγορίες:

Συνδέσεις – Διασυνδέσεις:
 * Μέσα από την εργασία στο wikiπαρέχεται η ανάπτυξη συνδέσεων μεταξύ της νέας και της πρότερης γνώσης.
 * Οι μαθητές χρησιμοποιούν τις λειτουργίες της σύνθεσης και της αξιολόγησης συνέχεια για την υλοποίηση των εργασιών τους. Επομένως, αποκτούν εμπειρία και μετά από κάποιο διάστημα είναι σε θέση να αξιολογήσουν (Yiu& Ng, 2010) και να κρίνουν πολύ πιο εύκολα το επίπεδο της εργασίας τους καθώς και να το βελτιώσουν.

Δημιουργικότητα:
 * Καθώς ο μαθητής εργάζεται σε ένα wiki μπαίνει στη διαδικασία της δημιουργίας του περιεχομένου μιας ιστοσελίδας. Αναπτύσσει, έτσι, δημιουργικές δεξιότητες (Kearetal, 2010), όπως τις δεξιότητες της επεξεργασίας πληροφοριών και της λεκτικής έκφρασης, (Neumann & Hood, 2009) αλλά και της δημιουργικής ευελιξίας με την αποδοχή των τροποποιήσεων από τους συμμαθητές του. Αυτή η σκοπιά της δημιουργικότητας είναι σημαντική για την καλλιέργεια των μαθητών, όχι μόνο σε μαθησιακό επίπεδο, αλλά και σε επίπεδο φαντασίας, παραγωγής ιδεών και νέων νοημάτων.
 * Ακόμα εισάγεται και ενισχύεται στο μαθητή η ιδέα ότι ένα δημιουργικό έργο δεν είναι ποτέ «ολοκληρωμένο».

Δέσμευση:
 * Η δημιουργία προϊόντων και η συνεισφορά αυξάνει την αίσθηση της ιδιοκτησίας οπότε και τη δέσμευση σε ένα κοινό στόχο.
 * Έπειτα, μέσα σε ένα wiki οι μαθητές δεν είναι πλέον παθητικοί δέκτες της γνώσης, αλλά την παράγουν οι ίδιοι, όπως αποδεικνύεται και από την έρευνα των Ramanetal. (2005). Έτσι, αυξάνεται η δέσμευση που αισθάνονται για το τελικό προϊόν και για την κοινότητα που δημιούργησαν, καθώς και η επιθυμία να βοηθήσουν τους άλλους και να προστατεύσουν την ίδια την κοινότητα (Neumann & Hood, 2009).

Διαπροσωπικές σχέσεις:
 * Οι παραδοσιακές σχέσεις εξουσίας ανατρέπονται και αναδεικνύεται η κοινότητα. Στην εργασία μέσα σε ένα wiki όλη η κοινότητα έχει τον ίδιο σκοπό και συνεργάζεται για να τον επιτύχει. Το επίκεντρο είναι ο διαμοιρασμός, η συνεργασία και η δημιουργία ενός συλλογικού προϊόντος και όχι η ανταγωνιστικότητα.
 * Η συνεργασία που αναπτύσσεται μεταξύ των μαθητών σε ένα wiki αυξάνει την ικανότητα επίλυσης προβλημάτων καθώς και τις δεξιότητες επικοινωνίας (Mabrito & Medley, 2008).
 * Επίσης, ευνοούνται οι αλληλεπιδράσεις των μαθητών μεταξύ τους (Huang et al, 2010) και με τους εκπαιδευτικούς. Για παράδειγμα, γίνονται ανεπίσημες συζητήσεις μεταξύ των συμμετεχόντων και παραμένουν οι μαθητές και οι καθηγητές συνδεδεμένοι και έτσι διαμορφώνονται ειλικρινές σχέσεις συνεργασίας μεταξύ τους.
 * Ακόμα καλλιεργεί περισσότερο την εποικοδομική επικοινωνία από τη σύγχρονη επικοινωνία (Mabrito, 2006).

Δημοκρατική Λειτουργία:
 * Τα wikis επιτρέπουν να γίνει η μάθηση περισσότερο μαθητο-κεντρική και δημοκρατική, καθώς, ο καθένας μπορεί να συμμετέχει, να επεξεργάζεται τις δημοσιεύσεις, να αλλάζει ή να συμπληρώνει τα κείμενα άμεσα, όπως αποδεικνύεται και από τους Ruth και Houghton (2009).
 * Βασικό χαρακτηριστικό είναι η «ορατότητα», ή «διαφάνεια» που υπάρχει –σε αντίθεση με τις παραδοσιακές μορφές μάθησης- που επιτρέπει σχολιασμό και αξιολόγηση των προϊόντων μεταξύ των μελών της κοινότητας (Yiu& Ng, 2010).
 * Η διεργασία συζήτησης επιτρέπει σε κάθε μαθητή να σχηματίσει τη δική του άποψη βάσει των πληροφοριών που επεξεργάζεται η κοινότητα.

Συγγραφή:
 * Πρακτικά, η χρήση του wiki μπορεί να επιφέρει βελτίωση της ικανότητας αναθεώρησης και επανεξέτασης κειμένων.
 * Ακόμα επιφέρει την αύξηση της ευελιξίας στην εύρεση εναλλακτικών τρόπων έκφρασης του ίδιου νοήματος. Το είδος της συλλογικής συγγραφής που αναπτύσσεται μέσα στο wiki, παράγει υψηλότερη ποιότητα γραπτού κειμένου από την πρόσωπο με πρόσωπο συνεργασία (Passig & Schwartz, 2007).

3.5. Συμβουλές προς τους καθηγητές
Αν αποφασίσετε να χρησιμοποιήσετε ένα wiki στην τάξη, πριν ξεκινήσετε τη δημιουργία του, θα πρέπει να λάβετε σοβαρά υπόψη σας κάποιες παραμέτρους, οι οποίες θα κάνουν εύκολα υλοποιήσιμη και αποτελεσματική την ιδέα σας. Κάποιες ερωτήσεις που θα πρέπει αρχικά να απαντήσετε είναι οι ακόλουθες:
 * Πώς οραματίζεστε ότι θα χρησιμοποιείτε το wiki;
 * Ποιοι θα μπορούν να δουν το wiki;
 * Ποιοι θα μπορούν να το τροποποιήσουν; Θα υπάρχουν τμήματα του wikiπου θα «προστατέψετε» και αν ναι, ποια (απαγορεύοντας την τροποποίηση τους από τα υπόλοιπα μέλη της κοινότητας);
 * Ποιος θα διαχειρίζεται και θα ελέγχει το wiki για την καταλληλότητα του, ποιότητα, κ.τ.λ.;
 * Ποιος θα έχει τη δυνατότητα να επαναφέρει το wiki μετά από κάποια αλλαγή;
 * Εσείς, ως ο υπεύθυνος καθηγητής, θα ενημερώνεστε για όλες τις αλλαγές;

Έπειτα θα πρέπει να εξασφαλίσετε τα εξής από τη διεύθυνση του σχολείου ή του οργανισμού στον οποίο συμμετέχετε:
 * Επιτρέπεται η ανάρτηση των εργασιών των μαθητών στο διαδίκτυο;
 * Ποια είναι η πολιτική σχετικά με τη δημοσιοποίηση των ονομάτων των μαθητών (γίνεται χρήση των αρχικών ή ψευδώνυμων);
 * Ποια είναι η πολιτική σχετικά με την ανάρτηση εικόνων των μαθητών ή στιγμιότυπων από την αίθουσα;
 * Ποια είναι η πολιτική σχετικά με τη δημοσιοποίηση οποιασδήποτε πληροφορίας από την οποία θα μπορούσε να αναγνωριστεί η τάξη σας;
 * Υπάρχει η δυνατότητα να ακολουθηθούν οι παραπάνω πολιτικές, υλοποιώντας κάποιες ρυθμίσεις ασφαλείας, ή ακόμα και συμφωνίες με τους μαθητές και τους γονείς τους;
 * Μήπως υπάρχει κάποιος περιορισμός στην πρόσβαση που αφορούν εργαλεία wiki από το σχολικό δίκτυο; Εάν ναι, υπάρχει η δυνατότητα ο διαχειριστής του εργαστηρίου να επιτρέψει την πρόσβαση στο συγκεκριμένο url του wiki;

Επίσης, είναι σημαντικό να γνωρίζετε ότι η ανάπτυξη ενός wiki σχετίζεται άμεσα με τη δημιουργία μιας μαθησιακής κοινότητας (Ruth & Houghton, 2009), μέσα στην οποία ο στόχος είναι η προαγωγή της συλλογικής γνώσης με τρόπο που να υποστηρίζει όμως και την ανάπτυξη της ατομικής γνώσης. Η κοινότητα πρακτικής, όπως ορίστηκε από τον Wenger (1998), είναι μια κοινότητα που διακρίνεται από κοινούς στόχους. Τα βασικά χαρακτηριστικά που πρέπει να διαθέτει είναι τέσσερα: α) διαφορετικότητα γνώσεων ανάμεσα στα μέλη της, β) κοινός στόχος συνεχούς προαγωγής των συλλογικών γνώσεων και δεξιοτήτων, γ) έμφαση στη μάθηση του πώς να μαθαίνει κανείς και δ) ανάπτυξη μηχανισμών για το διαμοιρασμό των γνώσεων.

Η δημιουργία δραστηριοτήτων που αξιοποιούν την τεχνολογία wiki πρέπει να βασίζεται πάνω στις παρακάτω αρχές:
 * 1. Αρχή της Ανάπτυξης της Κοινότητας:** Ο βασικός στόχος της κοινότητας πρέπει να είναι η επέκταση των γνώσεων και των δεξιοτήτων της. Για τη μεγιστοποίηση της μάθησης, η κοινότητα πρέπει να εκμεταλλευθεί την ατομική γνώση των μελών της, με σκοπό αυτή να εμπλουτίζεται συνεχώς και να διαμοιράζεται.
 * 2. Αρχή της Διατύπωσης των Στόχων:** Ο καθηγητής και οι μαθητές πρέπει να διατυπώνουν εξαρχής τους στόχους που επιδιώκουν, καθώς και τα κριτήρια βάσει των οποίων θα κριθεί η επίτευξή τους. Αυτό επιτρέπει σε όλα τα μέλη να έχουν μια καθαρή εικόνα των στόχων και πότε αυτοί έχουν επιτευχθεί.
 * 3. Μεταγνωστική Αρχή:** Η κοινότητα πρέπει να αναρωτείται ποιοί είναι οι στόχοι της και αν αυτά που πράττει θα τη βοηθήσουν να τους επιτύχει. Πρέπει να έχει επίγνωση του επιπέδου γνώσης στο οποίο βρίσκεται και να μπορεί να αξιολογεί την επίδοση της.
 * 4. Αρχή του Σεβασμού στους Άλλους:** Οι μαθητές πρέπει να μάθουν να σέβονται τις συνεισφορές και τις διαφορές των συμμαθητών τους και να αισθάνονται άνετα να μιλούν και να εκφράζονται οι ίδιοι. Όσο πιο πολύ ακούγονται όλοι, τόσο περισσότερες πηγές γνώσης προσφέρονται στην κοινότητα. Οι κανόνες σεβασμού πρέπει να διατυπωθούν ξεκάθαρα.
 * 5. Αρχή της Δομικής Εξάρτησης:** Η κοινότητα πρέπει να οργανωθεί με τέτοιο τρόπο, ώστε οι μαθητές να είναι εξαρτώμενοι από τη συνεισφορά άλλων μαθητών. Αυτό ενισχύει τόσο το σεβασμό προς το πρόσωπο του άλλου, όσο και την αυτοπεποίθησή του. Η εκτίμηση της διαφορετικότητας χάνεται στα παραδοσιακά περιβάλλοντα μάθησης, όπου προσπαθούν να εξασφαλίσουν ότι όλοι μαθαίνουν το ίδιο πράγμα.
 * 6. Αρχή του Βάθους αντί του Πλάτους:** Οι μαθητές έχουν αρκετό χρόνο να ασχοληθούν με θεματικές ενότητες σε τέτοιο βάθος, ώστε να αποκτήσουν πραγματική γνώση και εμπειρία πάνω στο θέμα. Αυτό είναι απαραίτητο για να δημιουργηθεί ένα αίσθημα ατομικής γνώσης και ικανότητας, αλλά και να ενισχυθεί έτσι η αλληλεπίδραση με τους υπόλοιπους συμμαθητές.
 * 7. Αρχή της Ποικιλίας της Ειδίκευσης:** Οι μαθητές αναπτύσσουν τις περιοχές στις οποίες δείχνουν το μεγαλύτερο ενδιαφέρον και έχουν τις περισσότερες ικανότητες, έχοντας όμως την υποχρέωση να μοιραστούν τη γνώση και εμπειρία που αποκτούν με το δάσκαλο και τους συμμαθητές τους. Η συνεχής συζήτηση και ο έλεγχος της προόδου της κατανόησης, συμβάλλουν ώστε ο μαθητής να μην μαθαίνει μόνο από τις δραστηριότητες στις οποίες εμπλέκεται, αλλά και από τις δραστηριότητες στις οποίες διαφορετικά μέλη της κοινότητας συμμετέχουν.
 * 8. Αρχή των Πολλαπλών Τρόπων Συμμετοχής:** Οι μαθητές μπορεί να δείχνουν περισσότερο ή λιγότερο ενδιαφέρον ή κλίση προς διαφορετικές δραστηριότητες και έτσι πρέπει να υπάρχει ένα εύρος διαθέσιμων δραστηριοτήτων, οι οποίες να υποστηρίζουν τους πολλαπλούς τρόπους μάθησης της κοινότητας. Οι μαθητές θα αναλάβουν διαφορετικούς ρόλους στα πλαίσια της κάθε δραστηριότητας.
 * 9. Αρχή του Διαμοιρασμού:** Πρέπει να αναπτυχθεί ένας μηχανισμός διαμοιρασμού της γνώσης και των δεξιοτήτων που αποκτώνται από τα μέλη της κοινότητας, ως προς το σύνολο αυτής, έτσι ώστε κάθε μαθητής να μαθαίνει αλλά ταυτόχρονα να συμβάλλει και στη συνολική γνώση.
 * 10. Αρχή της Διαπραγμάτευσης:** Ιδέες, θεωρίες, διαδικασίες, επιλογές, κ.ά. οικοδομούνται μέσα από μια διαδικασία διαπραγμάτευσης ανάμεσα στα μέλη της κοινότητας και οι διαφωνίες ανάμεσά τους επιλύονται με βάση τη λογική και την απόδειξη.
 * 11. Αρχή της Ποιότητας των Προϊόντων:** Η ποιότητα των παραγόμενων προϊόντων πρέπει να αποτιμηθεί τόσο από την ίδια την κοινότητα όσο και από τα άτομα εκτός αυτής.

3.6. Κριτική και συμπεράσματα
Μελετώντας τα βασικά χαρακτηριστικά του wiki και τις έρευνες που έχουν γίνει κατά καιρούς, πάνω στη χρήση τους στην εκπαίδευση, συμπεραίνουμε ότι το εργαλείο αυτό μπορεί να επιφέρει πολύ καλά μαθησιακά αποτελέσματα αρκεί να χρησιμοποιηθεί με το σωστό τρόπο. Δεν αρκεί να χρησιμοποιηθεί σαν ένα κομμάτι του μαθήματος που χρησιμεύει για συγκεκριμένο σκοπό, για παράδειγμα την επικοινωνία, αλλά θα πρέπει όλο το μάθημα να δομηθεί γύρω από αυτό. Το σίγουρο είναι ότι χρειάζονται ακόμα πολλές έρευνες σε διάφορα πεδία, διάφορες ηλικίες μαθητών και πλαίσια εφαρμογής για να μιλήσουμε με σιγουριά υπέρ ή κατά της χρήσης του στην εκπαίδευση. Προκειμένου να ενσωματωθεί στην εκπαιδευτική διαδικασία και να χρησιμοποιηθεί σωστά μια πλατφόρμα wiki, θα πρέπει να σχεδιαστεί και να μελετηθεί αναλυτικά το πώς θα ενισχύσει τη διαδικασία της μάθησης. Όπως αναφέρθηκε, τα wikis παρουσιάζουν μία ποικιλία στη μορφή τους, η οποία διαφέρει ανάλογα με το σκοπό που εξυπηρετεί. Χαρακτηριστικά όπως η ανωνυμία των χρηστών, η προστασία και η μορφή του περιεχομένου ή ο βαθμός δόμησης του περιεχομένου, πρέπει να μελετηθούν σε βάθος και να προσαρμοστούν ανάλογα με το κοινό στο οποίο απευθύνεται το wiki. Δεν υπάρχει, δηλαδή, μία πλατφόρμα που να ταιριάζει σε όλους. Το γεγονός ότι οι μαθητές εμπλέκονται σε δημιουργικές διαδικασίες και μετατρέπονται από παθητικούς δέκτες της γνώσης, σε ενεργητικά μέλη για τη συγγραφή της πληροφορίας είναι ένα σημαντικό στοιχείο για την αξία της χρήσης των wikis στην εκπαίδευση. Επίσης, η μάθηση μετατοπίζεται σε περισσότερο μαθητο-κεντρική και δημοκρατική, με διαφανείς, συλλογικές δραστηριότητες, οι οποίες γίνονται στα πλαίσια της κοινότητας των χρηστών. Επιπλέον, μέσα από τη διαδικασία φιλτραρίσματος της πληροφορίας, αυξάνεται η κριτική ικανότητα των εκπαιδευόμενων. Από την άλλη πλευρά όμως, υπάρχει πάντα ο κίνδυνος να μην ασχοληθούν οι χρήστες τελικά με το wiki, γιατί η φιλοσοφία του wiki έρχεται σε αντίθεση με την «κουλτούρα» τους. Είναι δύσκολο οι μαθητές να υιοθετήσουν τη φιλοσοφία του να επεξεργάζονται τα κείμενα άλλων, ή αντίθετα να επεξεργάζονται άλλοι, δικά τους κείμενα. Οπότε το wiki κινδυνεύει να καταλήξει σαν μία προσωπική σελίδα, στην οποία κάθε χρήστης θα διαβάζει και θα αλλάζει μόνο τα δικά του κείμενα. Επιπρόσθετα, θα πρέπει πάντα να υπολογίζονται η περιστασιακή ανευθυνότητα των χρηστών, οι καταστροφικές δραστηριότητες και τα φαινόμενα βανδαλισμού. Έτσι, πρέπει να δοθεί η κατάλληλη παιδεία στους μαθητές, από τις πρώτες τάξεις του δημοτικού, ώστε να λειτουργούν σε ένα πλαίσιο κοινότητας και να αισθάνονται συναγωνιστές και όχι ανταγωνιστές. Το wiki αναδεικνύει τη δύναμη που μπορεί να έχει μια κοινότητα από ανθρώπους που συνεργάζονται πάνω σε ένα θέμα, όπως επίσης και τις δεξιότητες, μαθησιακές και κοινωνικές, που μπορούν αυτοί να αποκτήσουν με αυτό τον τρόπο.

Αναφορές
Alison, R., & Houghton, L. (2009). The wiki way of learning. //Australasian Journal of Educational Technology//, //25//(2), 135-152. Baird, D. E., & Fisher, M. (2005). Neomillennial user experience design strategies: Utilizing social networking media to support ‘‘always on’’ learning styles. //Journal of Educational Technology Systems//, //34//(1), 5-32. Baltzersen, R., K. (2010). Radical transparency: Open access as a key concept in wiki pedagogy. //Australasian Journal of Educational Technology//, //26//(6), 791-809. Chao, J. 2007. Student project collaboration using Wikis. //Proceedings of the 20th Conference on Software Engineering Education and Training// (CSEE&T 2007), Dublin, Ireland: July 3-5. Chen, H.L., Cannon, D., Gabrio, J. Leifer, L. Toye, G. & Bailey, T. (2005). Using wikis and weblogs to support reflective learning in an introductory engineering design course. //Proceedings of the 2005 American Society for Engineering Education Annual Conference & Exposition//, Portland, Oregon: June 12-15. Cole, M. (2009). Using Wiki technology to support student engagement: Lessons from the trenches. //Computers & Education//, //52//(1), 141-146. Crook, C., Cummings, J., Fisher, T., Graber, R., Harrison, C., Lewin, C., et al. (2008). BectaReport: //Web 2.0 technologies for learning: The current landscape - opportunities, challenges and tensions//. London: BECTA.
 * ΞΕΝΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ: **

Davis, V. A. (2006, October 12). //The web 2.0 classroom//. Ανακτήθηκε στις 12 Απριλίου, 2012από K12 OnlineConference: [] Deters, F., Cuthrell, K., & Stapleton, J. (2010). Why Wikis? Student Perceptions of Using Wikis in Online Coursework. //MERLOT Journal of Online Learning and Teaching//, //6//(1), 122-134. Donne, V. (2012). Wiki: Using the Web Connections to Connect Students. //TechTrends//, //56//(2), 31-36. Ebner, M., Kickmeier-Rust, M. D., & Holzinger, A. (2008). Utilizing Wiki-Systems in higher education classes: a chance for universal access? //Universal Access in the Information Society//, //7//(4), 199-207. Elgort, I., Smith, A., & Toland, J. (2008). Is wiki an effective platform for group course work? //Australian Journal of Education Technology//, //24//(2), 195-210. Engstrom, M. E., & Jewett, D. (2005). Collaborative learning the wiki way. //TechTrends//, //49//(6), 12-15. Evans, P. (2006). The wiki factor, //BizEd//, 28-33. Godwin–Jones, R. (2003). Blogs and Wikis: Environments for On-line Collaboration. //Language Learning & Technology//, //7//(2), 12–16. Guzdial, M., Ludovice, P., Realff, M., Morley, T., Carroll, K., & Ladak, A. (2002). //When Collaboration Doesn't Work//. //Proceedings of the International Conference of the Learning Sciences// (pp. 23–26). Hemmi, A., Bayne, S., & Land, R. (2009). The appropriation and repurposing of social technologies in higher education. //Journal of Computer Assisted Learning//, //25//(1), 19-30. Holmes, B., Tangney, B., FitzGibbon, A., Savage, T., & Mehan, S. (2001). Communal constructivism: Students constructing learning for as well as with others. //Proceedings of Society for Information Technology and Teacher Education International Conference 2001// (3114-3119). Chesapeake, VA: AACE. Huang, W.H. D., & Nakazawa, K. (2010). An empirical analysis on how learners interact in wiki in a graduate level online course. //Interactive Learning Environments//, //18//(3), 233-244. Hughes, K. (2011). The Wiki Way: Supporting Collaborative Learning for First Year Students. //Proceedings of EDULEARN 2011//, Barcelona, Spain: July 4-6. Jianjun, W., Shiming, W., & Rongshuang, L. (2010). A New Digital Library Retrieval Model based on Wiki Technology. //International Conference on Computer and Communication Technologies in Agriculture Engineering//, 1-4. Jinwei, F., Jianhong, S., & Tianqing, X. (2010). A FAQ online system based on wiki. //International Conference on E-Health Networking Digital Ecosystems and Technologies (EDT)//, 66-68. Kalb, H., Kummer, C., & Schoop, E. (2011). Implementing the “Wiki Way” in a course in higher education. In H. Rohland, A. Kienle, & S. Friedrich (Eds.), //DeLFI 2011 Die 9 eLearning Fachtagung Informatik// (pp. 231-242). Karasavvidis, I. (2010). Wiki uses in higher education: exploring barriers to successful implementation. //Interactive Learning Environments//, //18//(3), 219-231. Kear, K., Woodthorpe, J., Robertson, S., & Hutchison, M. (2010). From forums to wikis: Perspectives on tools for collaboration. //The Internet and Higher Education//, //13//(4), 218-225. Lai, Y., C., & Ng, E. (2011). Using Wikis to Develop Student Teachers Learning, Teaching and Assessment Capabilities. //Internet and Higher Education//, //14//, 15-26. Leuf, B., & Cunningham, W., (2001). //The wiki way: Quick collaboration on the web//, Boston, MA: Addison-Wesley. Lundin, R. W., (2008). Teaching with Wikis: Toward a Networked Pedagogy. //Computers and Composition//, //25//(4), 432-448. Mader, S. (2006). Four letter words: How wiki and edit are making the internet a better learning tool. //Using Wiki in Education//. Mader, S. (2008). //Using wiki in education//. Ανακτήθηκε στις 10 Μαρτίου, 2012από [|https://www.webdepot.umontreal.ca/Usagers/gerinlar/MonDepotPublic/Wiki/UsingWikiInEducation_StewartMader.pdf#page=12] Mabrito, M. (2006). A Study of Synchronous Versus Asynchronous Collaboration in an Online Business Writing Class. //American Journal of Distance Education//, //20//(2), 93–107. Mabrito, M., & Medley, R. (2008). Why Professor Johnny can’t read: Understanding the Net generation’s texts. //Innovate Journal of Online Education//, //4//(6). Naismith, L., Lee, B. H., & Pilkington, R. M. (2011). Collaborative learning with a wiki: Differences in perceived usefulness in two contexts of use. //Journal of Computer Assisted Learning//, //27//(3), 228-242. Neumann, D., & Hood, M. (2009). The effects of using a wiki on student engagement and learning of report writing skills in a university statistics course. //Australasian Journal of Educational Technology//, //25//(3), 382-398. Passig, D., & Schwartz, G. (2007). Collaborative Writing: Online versus Frontal. //International Journal on E-Learning//, //6//(3), 395-412. Raitman, R., Ngo, L., Augar, N., & Zhou, W. (2005). Security in the online e-learning environment. //Fifth IEEE International Conference on Advanced Learning Technologies// //ICALT05// (pp. 702-706). Raman, M., Ryan, T., & Olfman, L. (2005). Designing Knowledge Management Systems for Teaching and Learning with Wiki Technology. //Journal of Information Systems//, //16//(3), 311-320. Reinhold, S. (2006). WikiTrails: Augmenting wiki structure for collaborative, interdisciplinary learning. //Proceedings of the 2006 International Symposium on Wikis,// Odense, Denmark: August, 21.

Rubio, R., Martín, S., & Morán, S. (2007). Collaborative web learning tools: Wikis and blogs. //Computer Applications in Engineering Education//, //18//(3), 502-511. Ruth, A., & Houghton, L., (2009). The wiki way of learning. //Australasian Journal of Education Technology//, //25//(2), 135-152. Schaffert, S., Bischof, D., Buerger, T., Gruber, A., Hilzensauer, W., & Schaffert, S. (2006). Learning with semantic wikis. //Proceedings of the 5th Workshop on Semantic Wikis – From Wiki To Semantics// (SemWiki2006), Budva, Montenegro. Snodgrass, S. (2011). Wiki activities in blended learning for health professional students: Enhancing critical thinking and clinical reasoning skills. //Australasian Journal of Educational Technology//, //27//(4), 563-580. Wenger, E. (1998). //Communities of practice: Learning, meaning, and identity//. Cambridge University Press. Cambridge. Lamb, B. (2004). Wide Open Spaces: Wikis, Ready or Not. //Educause////Review//, //39//(5), 36-48. Ανακτήθηκε στις 25 Απριλίου, 2012 από: [] Xie, G. T. D., & Wang, X. (2011). Wiki-based collaborative learning for colleges specialty English writing education. //6th International Conference on Computer Science & Education// (ICCSE). SuperStar Virgo, Singapore: August 3-5. Yan, J. (2008). Social Technology as a New Medium in the Classroom. //The New England Journal of Higher Education//, //22//(4), 27-30. Yiu, C. L., & Ng, M. W. E., (2010). Using wikis to develop student teachers' learning, teaching, and assessment capabilities. //Internet and Higher Education//, //14//, 15–26.

Αιματίδου, Δ., & Σακαρετσάνου, Α. (2012). Η αξιοποίηση του Wiki σε παιδιά προσχολικής ηλικίας (το παράδειγμα των τροφικών αλυσίδων). //Πρακτικά 6ου Πανελλήνιου Συνεδρίου ‘’Διδακτική της Πληροφορικής’’.// Φλώρινα, 20-22 Απριλίου. Δαβράζος, Γ., Κόμης, Β., & Τσέλιος, Ν. (2011). Η αξιοποίηση της τεχνολογίας Wiki για τη συνεργατική οικοδόμηση της γνώσης σε δυο διαφορετικά εκπαιδευτικά πλαίσια. //Πρακτικά 2ου Πανελλήνιου Συνεδρίου ‘’Ένταξης και χρήσης των ΤΠΕ στην εκπαιδευτική διαδικασία’//’. Πάτρα, 28-30 Απριλίου. Ζιώγκου, Μ., & Δημητριάδης, Σ. (2010). Χρήση εργαλείων τύπου wiki στην εκπαίδευση: μια μελέτη περίπτωσης στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. //Πρακτικά Εργασιών 7ου Πανελλήνιου Συνεδρίου με Διεθνή Συμμετοχή ‘’Οι ΤΠΕ στην Εκπαίδευση’’//, τόμος ΙΙ, (σ. 321-328). Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου, Κόρινθος, 23-26 Σεπτεμβρίου. Καρασαββίδης, Η., & Θεοδοσίου, Σ. (2010). Η εφαρμογή τεχνολογιών Web 2.0 στην τριτοβάθμια εκπαίδευση: η περίπτωση σχεδιασμού μιας δραστηριότητας Wiki. //Πρακτικά Εργασιών 7ου Πανελλήνιου Συνεδρίου με Διεθνή Συμμετοχή ‘’Οι ΤΠΕ στην Εκπαίδευση’//’, τόμος ΙΙ, (σ. 329-336). Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου, Κόρινθος, 23-26 Σεπτεμβρίου. Μακεδών, Γ., Θεοχαρόπουλος, Ι., & Μαστοράκου, Α. (2011). Αξιοποίηση της πλατφόρµας Dokuwiki για την ανάπτυξη περιβάλλοντος εικονικής συνεργασίας εκπαιδευτικών. //Πρακτικά Εργασιών 6ου Πανελλήνιου Συνεδρίου των Εκπαιδευτικών για τις ΤΠΕ ‘’Αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και της Επικοινωνίας στη Διδακτική Πράξη’//’, (σ. 1-5). Σύρος, 6-8 Μαΐου. Μαυρομματάκη, Σ., & Σιδηροπούλου, Α. (2009). Τα Wikis, ένα ισχυρό εκπαιδευτικό εργαλείο κατάλληλο για Διερευνητική Μάθηση. //Πρακτικά 1ου Εκπαιδευτικού Συνεδρίου ‘’Ένταξη και Χρήση των ΤΠΕ στην Εκπαιδευτική Διαδικασία’//’. Βόλος, 24-26 Απριλίου. Σιδηροπούλου, Α., & Μαυρομματάκη, Σ., (2008). Ένα ισχυρό εργαλείο εκπαίδευσης που στηρίζεται στη συνεργασία και στον εποικοδομητισμό, Wikis: περιγραφή, χρήση και εφαρμογές στην εκπαίδευση. //Πρακτικά 2ου Πανελλήνιου Επιστημονικού Φοιτητικού Συνεδρίου Πληροφορικής//. Σάμος, 29 Αυγούστου. Τσίγκου, Α. (2012). Οπτικός εγγραμματισμός μαθητών δημοτικού με τη χρήση συνεργατικού περιβάλλοντος μάθησης (wiki). //Πρακτικά 6ου Πανελλήνιου Συνεδρίου ‘’Διδακτική της Πληροφορικής’//’. Φλώρινα, 20-22 Απριλίου.
 * ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ: **

@http://wikieducator.org/Wikieducator_tutorial/What_is_a_wiki/Advantages_and_disadvantages
 * WEBSITES: **
 * Classroom Book Talks: http://classroombooktalk.wikispaces.com/
 * Greetings from the World: http://greetingsfromtheworld.wikispaces.com/
 * ICTmagic: http://ictmagic.wikispaces.com/
 * Metasaga: http://metasaga.wikispaces.com/
 * Wikieducatortutorial:
 * Wikimini: []
 * Wikipedia: []
 * Βικιπαίδεια: [] και []
 * Ένα wiki για τowiki: @http://dreamteam.wikidot.com/
 * Πίνακας σύγκρισης Wiki με Blog: []
 * Πίνακας σύγκρισης Wiki με κοινές ιστοσελίδες: []