Αλέξανδρος+-+Δήμητρα+-+Δημήτρης

Τεχνολογίες Κοινωνικής Δικτύωσης στην Εκπαίδευση

Γκούμας Δημήτρης,434 Κιουτσιούκη Δήμητρα, 485 Παλάσκας Αλέξανδρος, 439

Τελικό παραδοτέο από 9 άρθρα σχετικά με Wiki στην εκπαίδευση

Tα πιο σημαντικά στοιχεία στο Web 2.0 είναι τα δεδομένα των χρηστών αλλά και η «συλλογική ευφυΐα» ("collective intelligence", Huertas et al., 2007). Το Web 2.0 αφορά αλλαγές που συντελούνται στο περιβάλλον του διαδικτύου και αφορούν τον τρόπο που χρησιμοποιούνται ήδη οι υπάρχουσες τεχνολογίες Web 1.0. Στο Web 2.0 ο αρχικός παθητικός ρόλος παρουσίασης πληροφοριών μεταβάλλεται και εξελίσσεται ενώ ο χρήστης αποκτά έλεγχο στο περιεχόμενο. O χρήστης μπορεί να συνεισφέρει ενεργά μέσω του διαδικτύου στους υπόλοιπους. Ειδικότερα Web 2.0 περιλαμβάνει blogs, wikis, podcasts, video sharing, photo sharing, web page creation, social bookmarking, cell phones, iPod κ.α. Γενικά ο όρος δεν αναφέρεται μόνο στο διαδίκτυο αλλά και τις συσκευές με τις οποίες έχουμε πρόσβαση σε αυτό. Στην παρούσα αναφορά θα εξετάσουμε το Wiki που αποτελεί μια διαδεδομένη εφαρμογή του Web 2.0. συγκεκριμένα θα μιλήσουμε για το τα χαρακτηριστικά του Wiki, τα πλεονεκτήματα, τα μειονεκτήματα, πως εμπλέκεται με τις γνωστές θεωρίες μάθησης και τέλος θα παρουσιαστούν αυθεντικές περιπτώσεις χρήσης των Wiki στην εκπαίδευση.
 * Εισαγωγή**

Μία πολύ διαδεδομένη εφαρμογή των Web 2.0 αποτελεί το Wiki. Αναλυτικότερα το Wiki είναι το ακρωνύμιο ”What I Know Is”, το οποίο παραπέμπει σε συνεργατική γνώση, τονώνοντας την αίσθηση της ομάδας, και αποτελεί έναν εξαιρετικά ευέλικτο και επεξεργάσιμο ιστότοπο, το περιεχόμενο του οποίου επιτρέπει στον οποιονδήποτε χρήστη που έχει εξουσιοδότηση την εύκολη σύνταξη και διαχείριση ενός πολύπτυχου συλλογικού εγγράφου σε ηλεκτρονική μορφή με ταυτόχρονη παρουσία στο διαδίκτυο. Με αυτόν τον τρόπο ο χρήστης συμβάλλει στο διαμοιρασμό και κατ' επέκταση στην οικοδόμηση της γνώσης. Μερικά από τα χαρακτηριστικά των Wiki είναι τα παρακάτω: • To Wiki είναι ένα εργαλείο που οργανώνει την δική του κοινότητα και παρέχει δημοκρατική συνεργασία (Barton 2004) • H μορφή της γλώσσας του Wiki είναι απλούστερη και πιο χρήσιμη από την HTML, ενώ οι υπερσυνδέσμοι μπορούν να δημιουργηθούν χωρίς να απαιτείται προγραμματισμός (Lamb, 2004). Γενικότερα είναι εύκολο στην χρήση. • Ένα Wiki βασίζεται στην ποιότητα της πληροφορίας και όχι στην εμφάνιση του. • Ο χρήστης μπορεί να δει της διάφορες εκδόσεις της κάθε σελίδας μέσα από το ιστορικό. • Επειδή το Wiki δημιουργείται και ανανεώνεται από την κοινότητα, οι παρατηρήσεις-αντιδράσεις είναι γρήγορες και αποτελεσματικές.
 * 1. Το συνεργατικό εργαλείο Wiki**

Το πλήθος των λειτουργιών του, παρουσιάζει πολύ μεγάλη ποικιλία καθιστώντας το, ως ένα χρήσιμο εργαλείο που υποστηρίζει με πολύ ικανοποιητικό τρόπο την εκπαιδευτική δραστηριότητα. Οι τρεις βασικότεροι τρόποι χρήσης των wikis στην εκπαίδευση είναι η διανομή πληροφοριών, η συνεργατική παραγωγή κειμένου και η συζήτηση. Για παράδειγμα, ο εκπαιδευτικός είναι εύκολο να δημιουργήσει μια διαδραστική δραστηριότητα στην οποία θα παρουσιάζονται πληροφορίες σχετικές με το μάθημα. Γενικότερα τα wikis χρησιμοποιούνται για να υποστηρίξουν διάφορες δραστηριότητες μέσα στο μάθημα, μερικές από τις οποίες είναι οι παρακάτω: • Ανταλλαγή ιδεών: Όταν ξεκινάει μια διεργασία οι συμμετέχοντες μπορούν να κληθούν για να προσθέσουν άρθρα ή απόψεις. • Ομαδικές εργασίες: Στις περιπτώσεις αυτές τα Wiki μπορούν να λειτουργήσουν ως Intranet όπου οι χρήστες επικοινωνούν, μοιράζονται πόρους και γράφουν αναφορές ή βιβλία. • Συλλογή συνδέσμων: Δίνει τη δυνατότητα σε όλους τους χρήστες να ανεβάσουν τα αρχεία, να κάνουν σχόλια, κλπ. • Συγγραφή κειμένων: Είναι ένα ιδανικό εργαλείο για να εκφράσει κανείς τις θέσεις του, τις ιδέες του και γενικότερα οποιοδήποτε νομικά αποδεκτό θέμα. • Δημιουργία ομαδικού χαρτοφύλακα (Portfolio): Κάθε εταιρία-οργανισμός μπορεί να χρησιμοποιήσει ένα wiki, προκειμένου να φορτώσει το προφίλ και το έργα που έχει υλοποιήσει.
 * 1.1 Λειτουργίες των Wiki στην εκπαίδευση**

Τα wikis έχουν ορισμένα προβλήματα που σχετίζονται με την ορθή πολιτική σύνταξης του περιεχομένου. Μερικά από τα ποιο σημαντικά προβλήματα των Wikis στο θέμα αυτό είναι τα παρακάτω: • Όλο το περιεχόμενο είναι τροποποιήσιμο από οποιονδήποτε χρήστη. Ο δημιουργός του Wiki μπορεί να θελήσει να περιορίσει την τροποποίηση ορισμένων σελίδων. • Μια σελίδα μπορεί να είναι ανεπιθύμητη για να εκδοθεί στο Wiki. Τα Wikis όμως δεν έχουν τέτοιου είδους δυνατότητες. • Η ταυτόχρονη επεξεργασία επιτρέπεται, αλλά δεν είναι επιτυχής. Όταν ταυτόχρονα δύο άτομα προσπαθούν να γράψουν στην ίδια σελίδα το wiki κλειδώνεται.
 * 1.2 Μειονεκτήματα χρήσης των Wikis**

Τα Wikis και γενικότερα τα εργαλεία Web 2.0 έχουν δημιουργήσει μια νέα διάσταση για την εκπαίδευση που προσδιορίζεται με τον όρο “learning 2.0”, κάνοντας πράξη έννοιες όπως, συνεργασία (collaboration), συμμετοχή (participation), συνεισφορά (contribution), αποτελεσματικότητα (effectiveness), καινοτομία (innovation). Οι Huertas et al., (2007) προχωρούν παραπέρα ορίζοντας την έννοια “learning 2.0” ως τον διάλογο μεταξύ «κοννεκτιβισμού»-Web 2.0.
 * 2. Wikis & Μάθηση 2.0**

H χρήση των εργαλείων όπως το wiki συνεισφέρουν στη μάθηση πολύ περισσότερο από τις τεχνολογίες πρώτης γενιάς (π.χ. fora). Παράλληλα, πρέπει να συνυπολογιστεί ότι οι τεχνολογίες του web 2.0 είναι πλήρως συμβατές με τις εποικοδομιστικές αντιλήψεις για τη μάθηση. To Wiki γενικότερα μας δίνει την δυνατότητα να εφαρμόσουμε τους θεμελιώδεις άξονες της «μάθησης 2.0» στην πράξη. Στον παρακάτω πίνακα απεικονίζονται οι άξονες της «μάθησης 2.0» με την βοήθεια ενός Wiki. Γνώσης ||  Κάθε σπουδαστής εκπονεί, γράφει και αναρτά την εργασία του || των σπουδαστών της ίδιας ειδικότητας || ομότιμοι ||  Όλοι έχουν τα ίδια δικαιώματα  || εφαρμογές σε ανοικτά περιβάλλοντα μάθησης. || Από το CD εργασιών μιας τάξης ή το Ιντρανέτ στο Διαδίκτυο (κοινωνικός Παγκόσμιος ιστός) || Τα Wikis αποτελούν από εκπαιδευτικής διάστασης ένα δυναμικό και ευέλικτο συνεργατικό εργαλείο επικοινωνίας. Στα μάτια κυρίως των απλών ανθρώπων τα Wikis χαρακτηρίζονται ως ένα μέσο αυτοέκφρασης, κοινωνικοποίησης και αυτο-ενδυνάμωσης του λόγου των χρηστών. Με τη βοήθεια και την καθοδήγηση του εκπαιδευτικού, οι μαθητές μπορούν μέσα από ασύγχρονη επικοινωνία και ομαδική συνεργασία να εισάγουν ακουστικό υλικό (sounds), μικρές ταινίες (movies) και οπτικό υλικό (pictures), να συντάσσουν κείμενα οποιουδήποτε θέματος και ενδιαφέροντος τα οποία στη συνέχεια μπορούν να επεξεργάζονται, να διορθώνουν, να εμπλουτίζουν, συμβάλλοντας με αυτόν τον τρόπο μέσα από τις αντίστοιχες συνεργατικές δραστηριότητες στην συνεργατική μάθηση και στην συμπαραγωγή, αλλά και στον διαμοιρασμό επικαιροποιημένου εκπαιδευτικού υλικού. Μερικές χαρακτηριστικές περιπτώσεις χρήσης των Wikis στον χώρο της εκπαίδευσης είναι οι παρακάτω: • Οι μαθητές μπορούν να χρησιμοποιούν ένα wiki για τις ερευνητικές τους εργασίες, με το Wiki να ενεργεί ως συνεχή αναφορά της εργασίας. • Τα Wikis μπορούν να χρησιμοποιηθούν από τους φοιτητές, για να προσθέσουν περιλήψεις από τις σκέψεις τους μέσα από το διάβασμα που έχει κάνει ο καθένας ατομικά, χτίζοντας στην συνέχεια μια συνεργατική βιβλιογραφική εργασία. • Στην εξ αποστάσεως εκπαίδευση, ο δάσκαλος μπορεί να δημοσιεύει πόρους, όπως διδακτέα ύλη και σημειώσεις. Οι μαθητές παράλληλα μπορούν να επεξεργαστούν και να σχολιάζουν το υλικό άμεσα. • Τα Wikis μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως βάση γνώσεων για τους δασκάλους, δίνοντάς τους τη δυνατότητα να μοιραστούν τις σκέψεις τους με άλλους συναδέλφους. • Τα Wikis βοηθούν τους μαθητές για να προσθέσουν online σημειώσεις και να δουν τις αλλαγές που έκαναν οι φίλοι τους. • Τα Wikis μπορούν να λειτουργήσουν ως πηγή γνώσης για τους ίδιους τους μαθητές (π.χ. wikipedia) • Τα Wikis μπορούν να λειτουργήσουν ως εννοιολογικοί χάρτες. Τα κείμενα περιέχουν συνδέσμους που οδηγούν σε άλλες πηγές-θεωρίες-έννοιες.
 * 2.1 Άξονες της «μάθησης 2.0» με την βοήθεια ενός Wiki.**
 * ** α/α ** || ** Άξονες της “γνώσης 2.0” ** || ** Πώς εξασφαλίζονται από το **** wiki ** ||
 * ** 1 ** || Μαθητοκεντρική σχεδίαση της
 * ** 2 ** || Από τις κοινότητες πρακτικής στην κοινωνική δικτύωση  ||  Από τα όρια μιας τάξης στο σύνολο
 * ** 3 ** || Oι μαθητές και οι δάσκαλοι είναι
 * ** 4 ** || Aπό παραδοσιακές μαθησιακές
 * 2.1 Wikis & Μαθησιακά περιβάλλοντα**

Η χρήση του Wiki αναβαθμίζει τον θεσμό των συνθετικών εργασιών με διάφορους τρόπους που περιγράφονται στον παρακάτω πίνακα. μορφή και σε χαρτί. Διόρθωμα στο χαρτί. Μεταφορά διορθώσεων στην ψηφιακή μορφή με στόχο την αποθήκευση σε CD και ενδεχομένως (πρακτικά όχι) ανάρτηση στο Διαδίκτυο. || Διόρθωμα απ' ευθείας στην ψηφιακή έκδοση του wiki. Το υλικό είναι πάντα αναρτημένο. || χρόνω υλικό είναι διάσπαρτο σε διάφορα CD και άρα δύσχρηστο· απαιτείται συγκέντρωση και περαιτέρω επεξεργασία. || Το συσσωρευόμενο συν τω χρόνω υλικό είναι πάντα διαθέσιμο και ταξινομημένο χρονολογικά στο wiki || αρκετά, δεν είναι ευρέως διαθέσιμο. || Το υλικό είναι ευρέως διαθέσιμο προς αξιοποίηση. Το wiki συσσωρεύει όλο και περισσότερο υλικό και αποκτά συσσωρευόμενη αξία. || χρησιμοποιούν παραδοσιακές μεθόδους. || Οι σπουδαστές και ο καθηγητής χρησιμοποιούν σύγχρονες τεχνολογίες του Web 2.0. || καλλιεργείται μόνο μέσα στην τάξη. || To wiki τονώνει το συναίσθημα τόσο της μικρής ομάδας (τάξης) όσο και μιας μεγαλύτερης κοινότητας. ||
 * ** α/α ** || ** Πριν (χωρίς wiki) ** || ** Μετά (με τη χρήση του wiki) ** ||
 * ** 1 ** || Διανομή συνοδευτικού εκπαιδευτικού υλικού αρχικά σε CD/DVD, ύστερα με μνήμες USB.  ||  Ανάρτηση συνοδευτικού εκπαιδευτικού υλικού στο wiki (ανά πάσα στιγμή)  ||
 * ** 2 ** || Παράδοση εργασιών σε ψηφιακή
 * ** 3 ** || Το συσσωρευόμενο συν τω
 * ** 4 ** || Το υλικό δεν αξιοποιείται
 * ** 5 ** || Οι μαθητές και ο καθηγητής
 * ** 6 ** || To συναίσθημα της κοινότητας

Στο σημείο αυτό, πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή. Το wiki δε μπορεί να εφαρμοστεί σε μαθήματα, στα οποία δεν απαιτείται η συνεργασία των μαθητών και ακόμα η υιοθέτηση των wiki για να είναι αποτελεσματική, απαιτεί τον εκ νέου σχεδιασμό του μαθήματος. Επιπλέον, πρέπει να δοθεί προσοχή στην χρήση των wikis σε μια εκπαιδευτική δραστηριότητα.

Στο τμήμα αυτό περιγράφονται κάποιες περιπτώσεις εφαρμογής wiki στην εκπαίδευση. Αναφέρονται περιπτώσεις για κάθε βαθμίδα εκπαίδευσης με στόχο να γίνει κατανοητό ότι τα wikis είναι χρήσιμα σε όλες της ηλικίες.
 * 3. Αυθεντικές περιπτώσεις & Σενάρια**

Αξιοσημείωτη είναι η εφαρμογή ενός wiki σε μαθητές δημοτικού σχολείου, καθώς θα περίμενε κανείς μαθητές αυτής της ηλικίας να μην μπορούν εύκολα να διαχειριστούν ένα web 2.0 εργαλείο. Αντίθετα, φαίνεται πως η δραστηριότητα ολοκληρώθηκε με επιτυχία. Συγκεκριμένα, αναπτύχτηκε σε μαθητές ΣΤ΄ τάξης η διδακτική εφαρμογή, κατά την οποία προσεγγίστηκαν ζωγραφικά έργα της Αναγέννησης σε συνεργατικό περιβάλλον μάθησης (wiki). Ο χρόνος δραστηριότητας ήταν 6 δίωρα. Οι μαθητές είχαν αποκτήσει από την Ε΄ τάξη καλή επαφή με τις ΤΠΕ, όμως δεν είχαν καμιά σχετική εμπειρία με τα wiki ( όμως, το 50% ήταν εξοικειωμένο με τη χρήση κοινωνικών δικτύων). Συνολικά 20 μαθητές δημιούργησαν 9 ομάδες. Κάθε ομάδα των 2 ή 3 μαθητών είχε ως στόχο την έρευνα στο διαδίκτυο για τη ζωή και το έργο 9 σπουδαίων ζωγράφων της Αναγέννησης και στη συνέχεια την καταγραφή και παρουσίαση του πολυμεσικού υλικού στις σελίδες του wiki. Δόθηκαν πρώτα οδηγίες στους μαθητές για τη λειτουργία του wiki αλλά και έντυπα φύλλα εργασίας για την κριτική ανάγνωση συγκεκριμένων πινάκων. Οι κειμενοποιημένες απαντήσεις καταγράφονται στη σελίδα τους κάτω από τον προς μελέτη πίνακα. Στο τέλος, κάθε ομάδα μπορούσε να μπει στις σελίδες των υπόλοιπων ομάδων και να διαβάσει ή να σχολιάσει τις εργασίες τους. Σε ξεχωριστή ώρα θα έπρεπε η κάθε ομάδα να παρουσιάσει την εργασία της στις υπόλοιπες ομάδες. Σε όλη τη διάρκεια της δραστηριότητας πραγματοποιήθηκε διαμορφωτική αξιολόγηση και στο τέλος ζητήθηκε από τους μαθητές τελική αξιολόγηση του προγράμματος, του εαυτού τους, των συνεργατών τους και του δασκάλου τους. Σαν μέσο για τη συλλογή δεδομένων και την εξαγωγή συμπερασμάτων χρησιμοποιήθηκε ερωτηματολόγιο και συνέντευξη. Προέκυψαν οι παρακάτω παρατηρήσεις:
 * 3.1 Στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση**
 *  Διευκολύνθηκε η συνεργασία των ομάδων, αναπτύχθηκε η επικοινωνία και αλληλεπίδραση των συνεργατών, διευκολύνθηκε η διαμοίραση της γνώσης και η ανταλλαγή ιδεών.
 *  Οι περισσότεροι μαθητές επιβεβαίωσαν την ευκολία χειρισμού του wiki, την ελκυστικότητα του μέσου, κυρίως του διαδικτύου, και την ενθάρρυνση που τους παρείχε. Επισήμαναν τη δυνατότητα παρακολούθησης της δουλειάς των άλλων ομάδων, ώστε να συγκρίνουν.
 *  Οι διαφορετικοί τρόποι ανάγνωσης των εικόνων τούς έδωσε τη δυνατότητα να σκεφτούν κριτικά και να αναπτύξουν δεξιότητες οπτικού εγγραμματισμού.
 *  Αντιμετώπισαν τεχνικά προβλήματα, όπως τη δυσκολία εισαγωγής στοιχείων για τη δημιουργία e-mail, τη δυσκολία επιλογής μουσικής. Ζήτησαν περισσότερο χρόνο επίβλεψης από το δάσκαλο.

Μία άλλη περίπτωση που αξίζει να αναφέρουμε είναι η περίπτωση εφαρμογής ενός wiki σε μαθητές γυμνασίου της Νότια Ντακότα, μίας πολιτείας των ΗΠΑ η οποία διαρρέεται από τον ποταμό Μιζούρι. Ο ποταμός Μιζούρι είναι ένα από τα πιο σημαντικά φυσικά γεωγραφικά θέματα στην περιοχή και έτσι αποφασίστηκε η δημιουργία ενός wiki με θέμα «The Damming of the Missouri River». Το wiki μπορούσε να επεξεργαστεί καθένας ανάμεσα σε 11 γεωγραφικά διασπαρμένες τάξεις, με σκοπό συνεργατική επίλυση του θέματος. Στόχος του project ήταν η διερευνητική μάθηση, συνεργατική έρευνα και ανάλυση. Τα σχολεία χωρίστηκαν σε ομάδες, που αντιπροσώπευαν ένα μείγμα από γεωγραφική, πολιτισμική και οικονομική διαφοροποίηση. Για να ολοκληρωθεί με επιτυχία η δραστηριότητα, έπρεπε να οργανωθούν και να διαχειριστούν σωστά όλοι οι μαθητές και οι αντίστοιχες περιοχές συζητήσεων. Συνολικά, 11 καθηγητές και 400 μαθητές οργανώθηκαν σε ομάδες των 4- 6ατόμων (μικρές ομάδες για να μειωθεί η πιθανότητα να επεξεργαστούν ταυτόχρονα την σελίδα τους). Κάθε καθηγητής επέλεγε ένα από τα παρακάτω θέματα: Ροή του ποταμού, μείωση φυσικών οικότοπων, δικαιώματα νερού ανά φυλή και καθίζηση. Οι μαθητές επέλεγαν επίσης θέμα και ανάλογα με το θέμα χωριζόντουσαν σε ομάδες και έπαιρναν υλικό. Επειδή οι μαθητές ήταν πάρα πολλοί, η κάθε ομάδα θα μπορούσε να επεξεργαστεί μόνο τη δική της σελίδα. Οι καθηγητές όμως, είχαν πρόσβαση σε όλες και κάθε βδομάδα εβδομάδα έβαζαν στις σελίδες των ομάδων που διαχειριζόντουσαν παρακινητικά ερωτήματα σχετικά με το θέμα. Πριν το τέλος του project, οι μαθητές είχαν πρόσβαση σε όλες τις σελίδες για αν βλέπουν τι είχαν γράψει και οι άλλες ομάδες. Επιπλέον, οι καθηγητές έκαναν συνολικά 3,5 μέρες εκπαίδευση πριν το Project σχετικά με το θέμα και σχετικά με τη χρήση wiki. Μετά την δραστηριότητα προέκυψαν εκπαιδευτικά και τεχνολογικά ζητήματα: Οι καθηγητές είπαν ότι αυξήθηκα οι τεχνολογικές τους δεξιότητες μέσω του project, όμως δυσκολεύτηκαν στη χρήση του wiki. Επίσης, εξέφρασαν ανησυχία ότι οι μαθητές δεν έκαναν ανταλλαγή ιδεών αλλά απλά posts. Συνεπώς, απαιτείται καθοδήγηση για περισσότερη συνεργασία και αλληλεπίδραση.  η δραστηριότητα έγινε στο σχολικό εργαστήριο, με αποτέλεσμα να πρέπει να γίνεται ταυτόχρονη επεξεργασία των wikipage και έτσι ο μαθητές δεν μπορούσαν να συμμετέχουν παράλληλα. Οι μικρές ομάδες χωρίστηκαν σε ρόλους και δεν είχαν τέτοια θέματα. Για αντίστοιχες δραστηριότητες, απαιτείται μεγαλύτερη πρόσβαση στο διαδίκτυο.
 * 3.2 Στην δευτεροβάθμια εκπαίδευση**
 * __Εκπαιδευτικά θέματα__
 * __Τεχνολογικά θέματα__

Η εφαρμογή web 2.0 εργαλείων είναι συνηθέστερη στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, καθώς οι εκπαιδευόμενοι έχουν μεγαλύτερη εμπειρία στη χρήση διαδικτυακών εφαρμογών. Παρακάτω περιγράφεται ένα πείραμα που αφορούσε τη χρήση ενός wiki για την υποστήριξη προπτυχιακού μαθήματος σε τμήμα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Συγκεκριμένα έγινε χρήση του Foswiki. Αυτό, αρχικά περιλάμβανε χώρους (web spaces) για τις ομάδες, όπου τα μέλη της κάθε ομάδας κατέγραφαν, οργάνωναν επεξεργάζονταν και διαχειρίζονταν το περιεχόμενο της εργασίας τους. Παράλληλα, ρυθμίστηκε το wiki ώστε να παρέχει ποσοστά συμμετοχής των εμπλεκομένων. Κατά την αξιολόγηση της δραστηριότητες, οι φοιτητές ήταν ευχαριστημένοι από το περιβάλλον συνεργασίας και δε δυσκολεύτηκαν να το χρησιμοποιήσουν, ακόμα και αυτοί που δεν είχαν προηγούμενη εμπειρία. Το wiki βοήθησε την ασύγχρονη επικοινωνία και παράλληλα ενίσχυσε το κλίμα ευγενούς άμιλλας και της έμμεσης συνεργασίας των μελών των ομάδων. Θεώρησαν σημαντική τη δυνατότητα της ύπαρξης ιστορικού ενεργειών και αυτό συνέβαλε στην αύξηση της αυτοπεποίθησης και της ασφάλειας που ένιωθαν. Οι δυσκολίες που παρουσιάστηκαν αφορούσαν την επισύναψη αρχείων μεγάλου μεγέθους και τη μορφοποίηση των κειμένων. Γενικά το wiki προσέλκυσε το ενδιαφέρον των φοιτητών, συνέβαλλε στην ενεργό συμμετοχή τους και δημιούργησε κλίμα συνεργασίας και υγιούς ανταγωνισμού που μετέτρεψαν μια απλή και συμβατική εργασία σε μια ευχάριστη και ξεχωριστή εμπειρία. Σε μία άλλη περίπτωση όπου χρησιμοποιήθηκε ένα wiki, πάλι σε τμήμα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, ζητήθηκε από τους φοιτητές να αξιολογήσουν διδακτικά σενάρια αξιοποιώντας εκπαιδευτικά λογισμικά. Αυτή τη φορά χρησιμοποιήθηκε το MediaWiki. Συνολικά το πείραμα αυτό πραγματοποιήθηκε τρεις φορές με τις δύο επόμενες να αποτελούν βελτιώσεις από τις προηγούμενες. Στην περίπτωση αυτή χρησιμοποιήθηκε ένα wiki στο οποίο το σενάριο προβλέπει τη συλλογική συγγραφή γλωσσαρίου όρων, συνηθισμένων ερωτημάτων, εφαρμογές και παραδείγματα, σενάρια διδασκαλίας, παρουσιάσεις λογισμικού κ.ά. Για την ανάλυση των αποτελεσμάτων, μελετήθηκε ο αριθμός των αναθεωρήσεων πράξη που σημαίνει ότι όταν μια σελίδα όσο μεγαλύτερο αριθμό αναθεωρήσεων έχει, τόσο περισσότερο η σελίδα αυτή αποτελεί προϊόν συλλογικής επεξεργασίας και συνεισφοράς. Οι φοιτητές ενδιαφέρθηκαν για το ρόλο του wiki και αντιλήφθηκαν τη σημαντικότητά του στη σύγχρονη εκπαιδευτική διαδικασία. Τέλος, σε πείραμα που έγινε από φορέα ασύγχρονης εκπαίδευσης (Ανοικτό Πανεπιστήμιο), πραγματοποιήθηκε δραστηριότητα που περιλαμβάνει εκπαίδευση σε 4 μπλοκ θεμάτων που διήρκησαν συνολικά επτά μήνες. Οι εκπαιδευόμενοι δεν είχαν προηγούμενη εμπειρία από τριτοβάθμια εκπαίδευση. Για τη χρήση του wiki δεν έγινε καμία αλλαγή στο σχεδιασμό του μαθήματος σε σχέση με την προηγούμενη πρακτική που χρησιμοποιούνταν μέχρι τώρα (forum). Οι φοιτητές εκτέλεσαν τις δραστηριότητες τους, αρχικά σε forum και έπειτα σε wiki. Από τα αποτελέσματα προέκυψε ότι το wiki ήταν καλύτερο εργαλείο σε σχέση με το forum γιατί ήταν πιο εύκολη η παρακολούθηση και η αναθεώρηση του έργου των υπολοίπων. Σχετικά με τα αρνητικά σχόλια που προέκυψαν, αυτά αναφέρουν την αργή ανταπόκριση, λειτουργικά προβλήματα (αντιγραφή-επικόλληση και προσθήκη εικόνας, ελάχιστα εργαλεία για προσθήκες και αναθεωρήσεις, δυσκολία δημιουργίας νέων σελίδων) και τη δυνατότητα μαρκαρίσματος και προβολής της εργασίας των συμφοιτητών τους. Οι εκπαιδευτικοί δυσκολεύτηκαν να δουν την εργασία του κα΄θε φοιτητή, ακόμα και όταν μελετούσαν τη δυνατότητα του «Ιστορικού» του wiki. Το τελικό συμπέρασμα που προέκυψε ήταν ότι οι φοιτητές προτίμησαν το forum σε σχέση με το wiki.
 * 3.3 Στην τριτοβάθμια εκπαίδευση**

Η web 2.0 τάξη δεν είναι μια παγιωμένη τάξη, αλλά μία τάξη που συνεχώς εξελίσσεται. Τα εργαλεία που θα πρέπει να χρησιμοποιεί ο εκπαιδευτικός σε μία τέτοια τάξη μεταβάλλονται συνεχώς ανάλογα με τις ανάγκες. Κάποιες χρήσιμες πρακτικές που μπορεί να οδηγήσουν σε αποτελεσματική χρήση ενός wiki είναι οι παρακάτω:
 * 4. Συμπεράσματα**
 *  Δημιουργία κλίματος εμπιστοσύνης μέσα στο wiki
 *  Εξοικείωση των μαθητών με το περιβάλλον
 *  Ασφάλεια και Προστασία Προσωπικών Δεδομένων στο διαδίκτυο
 *  Σκόπιμες και αυθεντικές διαδικτυακές δραστηριότητες
 *  Καθορισμός στόχων ,ρόλων, δραστηριοτήτων και τρόπων αξιολόγησης
 *  Δημιουργία κανόνων και απαίτηση από τους μαθητές να τους σεβαστούν και να τους τηρούν
 *  Ενεργοί, δικτυωμένοι εκπαιδευτικοί. Ο εκπαιδευτικός πρέπει να είναι υπομονετικός με τους μαθητές του και ενδεχομένως να παρέχει τεχνική υποστήριξη σ’ αυτούς
 *  Διαδικτυακή ομαδική εργασία. Χωρίς τη συμμετοχή των χρηστών του διαδικτύου θα ήταν αδύνατη η ύπαρξη ιστότοπων όπως η wikipedia.

Η εργασία σε ομάδες και η χρήση των ΤΠΕ δημιουργούν ευχάριστο κλίμα στην τάξη και διασφαλίζουν την ποιότητα στην εκπαιδευτική διαδικασία. Στα πλαίσια μιας σωστής σχεδίασης, ένα συνεργατικό περιβάλλον μάθησης wiki μπορεί να χρησιμοποιηθεί με επιτυχία για την υποστήριξη της συνεργασίας σε πραγματικές εκπαιδευτικές συνθήκες και να αποτελέσει μία ευέλικτη και αποδοτική μορφή συνεργατικής μάθησης στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση.
 * 5. Βιβλιογραφία**

Α. Ανδρεάτος (2008). Χρήση wiki για την υποστήριξη Συνθετικών Εργασιών, Τομέας Πληροφορικής και Υπολογιστών, Σχολή Ικάρων

Ζιώγκου, Μ., & Δημητριάδης, Σ. (2010). Χρήση εργαλείων τύπου wiki στην εκπαίδευση: μια μελέτη περίπτωσης στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Πρακτικά Εργασιών 7ου Πανελλήνιου Συνεδρίου με Διεθνή Συμμετοχή ‘’Οι ΤΠΕ στην Εκπαίδευση’’, τόμος ΙΙ, (σ. 321-328). Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου, Κόρινθος, 23-26 Σεπτεμβρίου.

Καρασαββίδης, Η., & Θεοδοσίου, Σ. (2010). Η εφαρμογή τεχνολογιών Web 2.0 στην τριτοβάθμια εκπαίδευση: η περίπτωση σχεδιασμού μιας δραστηριότητας Wiki. Πρακτικά Εργασιών 7ου Πανελλήνιου Συνεδρίου με Διεθνή Συμμετοχή ‘’Οι ΤΠΕ στην Εκπαίδευση’’, τόμος ΙΙ, (σ. 329-336). Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου, Κόρινθος, 23-26 Σεπτεμβρίου.

Κων/νος Δημητρακάκης, & Αλιβίζος Σοφός. (2011). Web 2.0: Εργαλεία και εφαρμογές - εκπαιδευτική αξιοποίηση τους - Ψηφιακή ετοιμότητα των εκπαιδευτικών: Ερευνητική προσέγγιση ώς προς τις εμπειρίες των χρηστών, συνέδριο ΤΠΕ Πειραιάς

Sahin Gokcearslan, & Seher Ozcan. (2011). Place of Wikis in Learning and Teaching Process, Procedia - Social and Behavioral Sciences

Τσίγκου, Α. (2012). Οπτικός εγγραμματισμός μαθητών δημοτικού με τη χρήση συνεργατικού περιβάλλοντος μάθησης (wiki). Πρακτικά 6ου Πανελλήνιου Συνεδρίου ‘’Διδακτική της Πληροφορικής’’. Φλώρινα, 20-22 Απριλίου.

Davis, V. A. (2006, October 12). The web 2.0 classroom. Ανακτήθηκε στις 12 Απριλίου, 2012από K12 OnlineConference:

Engstrom, M. E., & Jewett, D. (2005). Collaborative learning the wiki way. TechTrends, 49(6), 12-15

Kear, K., Woodthorpe, J., Robertson, S., & Hutchison, M. (2010). From forums to wikis: Perspectives on tools for collaboration. The Internet and Higher Education, 13(4), 218-225.

Αλέξανδρος
Kear, K., Woodthorpe, J., Robertson, S., & Hutchison, M. (2010). From forums to wikis: Perspectives on tools for collaboration. //The Internet and Higher Education//, //13//(4), 218-225.

Distance learners used an in-housewiki for online tutorialswhich had previously taken place via forums. Some students and tutors felt that thewikiwas better than a forumfor collaborating on shared documents

‘social software’ or ‘social media’, include online communication tools such as wikis, blogs and a range of different types of social networking sites (for example, Facebook)

learningmore collaborative,more active, and more enjoyable.

hese tools are freely available and are widely used by young people, they should be adopted in education. However, to date, there has been little analysis to determine how the characteristics of the different tools might apply in an educational context. Discussion forums, chat tools and the more recent technologies ofwikis and blogs arenowtypically available via institutional virtual learning environments that educators have a wide choice of communication and collaboration tools to use with students. Exploring Information and Communication Technologies research literature on forums and wikis in distance learning course The ‘friction of communication’ was mentioned as a problem: it took more time to type a reply to a student's query than itwould to respondface-to-face. However, forums may not be the best online technology for all educational purposes. The original philosophy of wikis was one of complete openness, with any web user able to modify the content. However, wikis can also be set up so that only certain users can access or edit the pages

They allow students to work together in a shared environment, with the progress of thework visible to all students, and to the teacher, at any time. This visibility and sense of creativity and progress can be highly motivating. Students can provide feedback on each others'work, and help to improve it They therefore provide a valuableway for groups of students, and their teachers, to collaboratively develop and maintain learning resources. However, the lack of a pre-existing structure can be uncomfortable for some students. In principle, wikis offer a way for learning to become more student-centred and democratic. without the need for a teacher or any individual student to take a leading role some students dominate, and others fail to participate fully

problematic in a wiki because of the lack of clear ownership of contributions, and the facility for users to change each others' contributions. may feel that their own work is no longer represented in the wiki. Even if participation is reasonably equal, some students may still feel uncomfortable with the prospect of modifying each others' work

To alleviate these problems, it is important for learners to discuss the roles and‘protocols’ that they will use in their collaborative work via wikis. This process in itself can be a valuable experience The students, who were already familiar with forums, valued the wiki as a tool for collaboration, but were not entirely comfortable with aspects of its use. They felt that a wiki was a better tool than a forum for groups or pairs of students working on a document, because it was easier to follow the work and see what different people were doing. They liked the idea that the document built up over time and was easily updated. They felt that a wiki could be a useful facility for tutors when providing information for their groups, as well as being a useful tool for students. Having everything all in one place was seen to be an improvement, compared to a series of forum messages. Tutors also thought that the wiki document looked more professional.

low response; problems copying and pasting: dif!culties inserting images; lack of tools for editing; occasions when edits were unexpectedly lost; and the lack of a straightforward method for creating new pages. These problems have largely been addressed in more recent versions of the wiki software. Other comments related to difficulties marking and monitoring students' work.

tutors reported difficulties working out who had done what and when

Ζιώγκου, Μ., & Δημητριάδης, Σ. (2010). Χρήση εργαλείων τύπου wiki στην εκπαίδευση: μια μελέτη περίπτωσης στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. //Πρακτικά Εργασιών 7ου Πανελλήνιου Συνεδρίου με Διεθνή Συμμετοχή ‘’Οι ΤΠΕ στην Εκπαίδευση’’//, τόμος ΙΙ, (σ. 321-328). Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου, Κόρινθος, 23-26 Σεπτεμβρίου. «την απλούστερη online βάση δεδομένων που θα μπορούσε να λειτουργήσει» «ελεύθερα επεκτεινόμενο σύνολο διασυνδεδεμένων ιστοσελίδων, ένα υπερκειμενικό σύστημα για την αποθήκευση και τροποποίηση πληροφοριών - μία βάση, κάθε σελίδα της οποίας μπορεί εύκολα να διασκευαστεί από κάθε χρήστη που έχει στη διάθεσή του ένα σύγχρονο φυλλομετρητή»

χώρος επικοινωνίας, συνεργασίας, ανταλλαγής, διαμοιρασμού και οικοδόμησης γνώσης. ευκολία χρήσης του

καταγραφή και παρακολούθηση του ιστορικού δημιουργίας και επεξεργασίας του αναρτημένου υλικού από τους χρήστες, καθιστούν


 * Σήμερα:** Παρά τη σημαντική επίδρασή του στον επιχειρηματικό τομέα, το εργαλείο wiki δεν έχει διεισδύσει ακόμα σημαντικά στην τάξη, είτε ως ερευνητικό θέμα είτε ως μέθοδος διδασκαλίας


 * Εκμετάλλευση** το Wiki αντιμετωπίζεται ως ένα χρήσιμo εργαλείο για την εξ αποστάσεως εκπαίδευση, το οποίο επιτρέπει στους εκπαιδευτικούς να δημιουργήσουν διαδραστικές δραστηριότητες για τους σπουδαστές τους, και να παρουσιάσουν υλικό και πληροφορίες σχετικές με τα μαθήματα.

στην περίπτωση που ένα μάθημα δεν απαιτεί από τους σπουδαστές να συνεργαστούν,η χρήση των wikis μπορεί να μην είναι και τόσο αποτελεσματική.

10 καλύτερες πρακτικές για τη χρήση των wikis στην εκπαίδευση(http://edtechtoday.wordpress.com/2008/05/21/10-best-practices-for-using-wikis-in-education/)

Web spaces των ομάδων. Πρόκειται για ανεξάρτητους χώρους εργασίας, κάθε ένας από τους οποίους θα χρησιμοποιούνταν από μία ομάδα, προκειμένου τα μέλη της να καταγράφουν, να οργανώνουν, να επεξεργάζονται, να διαχειρίζονται το περιεχόμενό τους και γενικότερα να συνεργάζονται στο δικό τους χώρο.

εμφάνιση του ποσοστού συμμετοχής του μαθητή

επιβεβαίωσαν την ευκολία εκμάθησης του χειρισμού του FosWiki και η πλειοψηφία αυτών (82%) δήλωσε πως ως νέοι χρήστες, δε χρειάστηκαν ιδιαίτερη υποστήριξη για να το χρησιμοποιήσουν (Ερώτηση 1,3), παρόλο που όπως αποδείχτηκε δεν είχαν προηγούμενη εμπειρία

δομή της πληροφορίας και της πλοήγησης ως κατάλληλες και κατανοητές και πολλοί δήλωσαν ότι το περιβάλλον δίνει στο χρήστη επαρκώς τη δυνατότητα να γνωρίζει σε ποια περιοχή βρίσκεται ανά πάσα στιγμή

εύκολα να αντιληφθούν τις διαθέσιμες επιλογές του περιβάλλοντος

ένα ευχάριστο περιβάλλον και δήλωσαν πως είναι ικανοποιημένοι από την ευκολία χρήσης

βοήθησε αρκετά στη διεξαγωγή ασύγχρονων συζητήσεων

περιβάλλον οργανώνει αποδοτικά τη συζήτηση

το Foswiki τους ενθάρρυνε να συμμετέχουν ενεργά στις συζητήσεις της ομάδας τους

ήταν αρνητικοί λόγω του χρόνου που αφιέρωσαν μέχρι να εξοικειωθούν με το περιβάλλον

ενισχύοντας ένα κλίμα ευγενούς άμιλλας και έμμεσης συνεργασίας μεταξύ των ομάδων

δυνατότητα παρακολούθησης της δουλειάς των άλλων ομάδων ώστε να συγκρίνω την πρόοδο της δουλειάς της ομάδας μου και να ορίσω καλύτερα το χρονοδιάγραμμα»,

με βοήθησε να κατανοήσω τον τρόπο σκέψης των συμφοιτητών μου και τον τρόπο αντιμετώπισης διάφορων τμημάτων της εργασίας».

κλίμα εμπιστοσύνης.

κρατάει ιστορικό ενεργειών αρα πρόσφερε αυτοπεποίθηση και ασφάλεια

πως τους άρεσε πολύ ο τρόπος συνεργασίας τους μέσα από το περιβάλλον, η ασύγχρονη επικοινωνία με τους συμφοιτητές τους

να βλέπουν το περιεχόμενο της εργασίας των άλλων ομάδων και να παίρνουν έτσι ιδέες.

έλλειψη της δυνατότητας για σύγχρονη επικοινωνία μέσα στο περιβάλλον και κάποια τεχνικά προβλήματα

επισύναψη αρχείων μεγάλου μεγέθους και τη δυσκολία στη μορφοποίηση

ενδιαφέρον των φοιτητών, συνέβαλε στην ενεργό συμμετοχή τους, δημιούργησε ένα κλίμα

συνεργασίας και υγιούς ανταγωνισμού και κατάφερε να μετατρέψει μία απλή και συμβατική εργασία σε ευχάριστη και ξεχωριστή εμπειρία.

δραστηριότητας και η απαραίτητη υποστήριξη από το διδάσκοντα

ευέλικτη και αποδοτική μορφή συνεργατικής μάθησης

- Καρασαββίδης, Η., & Θεοδοσίου, Σ. (2010). Η εφαρμογή τεχνολογιών Web 2.0 στην τριτοβάθμια εκπαίδευση: η περίπτωση σχεδιασμού μιας δραστηριότητας Wiki. //Πρακτικά Εργασιών 7ου Πανελλήνιου Συνεδρίου με Διεθνή Συμμετοχή ‘’Οι ΤΠΕ στην Εκπαίδευση’//’, τόμος ΙΙ, (σ. 329-336). Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου, Κόρινθος, 23-26 Σεπτεμβρίου.

υπάρχει σοβαρό βιβλιογραφικό κενό ως προς τους τρόπους αποτελεσματικής ενσωμάτωσής τους σε επίπεδο τριτοβάθμιας εκπαίδευσης

επίπεδο συμμετοχής των φοιτητών στα wikis είναι πολύ μικρό και η onlineσυνεργασία των φοιτητών είναι ιδιαίτερα περιορισμένη.

είναι πολλαπλάσιες σε σχέση με τις αντίστοιχες εκείνων της πρώτης γενιάς

πολύ περισσότερες δυνατότητες σε σχέση με τα συστήματα διαχείρισης περιεχομένου και τις συζητήσεις σε fora

Ιστού έγκειται στο ρόλο των χρηστών (O'Reilly, 2005). Η μετάβαση στο Web 2.0χαρακτηρίζεται από τη μεταβολή του ρόλου του χρήστη από καταναλωτή σεσυμμέτοχο και συμπαραγωγό.

Web 1.0: να διαβάσουν (δηλ. καταναλώσουν) το περιεχόμενο ιστοσελίδων, στο Web 2.0 μπορούν όχι απλά να διαβάσουν αλλά και να συνεισφέρουν στο περιεχόμενο αυτό καθαυτό.

οι θεμελιώδεις αρχές του Web 2.0: οι χρήστες (α) προσθέτουν αξία στην τεχνολογία και (β) είναι βασικοί συνδιαμορφωτές του περιεχομένου

χωρίς τη συμμετοχή των χρηστών με τη συγγραφή άρθρων και τη δημιουργία βίντεο,θα ήταν αδιανόητη η ύπαρξη ιστοχώρων όπως του Wikipedia

Μάθηση 2.0, Σχολείο 2.0, Τάξη 2.0 και γενικώς για Εκπαίδευση 2.0. Η έμφαση που δίνεται μπορούν να συνεισφέρουν στη μάθηση πολύ περισσότερο σε σύγκριση με τις τεχνολογίες της πρώτης γενιάς

Το στοιχείο αυτό κάνει πολύ ελκυστικές τις εφαρμογές Web 2.0 καθώς είναι πλήρως συμβατές με τις εποικοδομιστικές αντιλήψεις για τη μάθηση, σύμφωνα με τις οποίες ο φοιτητής/μαθητής συμμετέχει ενεργά στη μαθησιακή διαδικασία.

Η δεδομένη συμμετοχή του φοιτητή/μαθητή σε τεχνολογίες web 2.0 επιτρέπει την υλοποίηση καινοτόμων εποικοδομιστικών πρακτικών στις οποίες οι εκπαιδευόμενοι δεν καταναλώνουν υλικό που έχει δημιουργηθεί από τον διδάσκοντα, αλλά αντίθετα συμμετέχουν οι ίδιοι ενεργά στην παραγωγή του υλικού αυτού

άποψη, ένα Wiki είναι ένα σύνολο από διασυνδεδεμένες ιστοσελίδες, το περιεχόμενο των οποίων μπορεί να τροποποιηθεί από οποιοδήποτε χρήστη μέσω ενός φυλλομετρητή ιστοσελίδων.

επιτρέπουν τη συνεργατική παραγωγή υπερκειμένου χωρίς απαιτήσεις σε επίπεδο (α)γνώσης γλώσσας σήμανσης (HTML), (β) ειδικού λογισμικού (π.χ. φυλλομετρητή) και (γ) υποστήριξης συγκεκριμένου λειτουργικού συστήματος.

τρεις βασικούς τρόπους χρήσης των wikis στην εκπαίδευση: (α) διανομή πληροφοριών, (β) συνεργατική παραγωγή κειμένου και (γ) συζήτηση. Σε γενικές γραμμές, ένα wiki επιτρέπει τη μάθηση, τη συνεργασία, την επικοινωνία, την αλληλεπίδραση, το μοίρασμα, τη νοηματοδότηση και το στοχασμό. Ένα wiki μπορεί να περιλαμβάνει ατομική εργασία (π.χ. δημιουργία μιας σελίδας), συνεργασία(π.χ. από κοινού κατασκευή μιας σελίδας), επικοινωνία (π.χ. συζήτηση γύρω από ένα θέμα) και αξιολόγηση (π.χ. κρίση εργασίας από μέλη της ομάδας).

η αποτελεσματική ενσωμάτωση των wikis στην μαθησιακή διαδικασία απαιτεί ριζικό επανασχεδιασμό του μαθήματος

και υψηλό βαθμό ενσωμάτωσής τους στις υπόλοιπες δραστηριότητες του μαθήματος

εφαρμογή των wikis στην εκπαίδευση είναι άγνωστες και αυτό ισχύει ιδιαίτερα στην περίπτωση της ένταξης τους στα πλαίσια της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης.

η χρήση των wikis από τους φοιτητές στα πλαίσια των μαθημάτων είναι μικρή. Οι φοιτητές είτε αρνούνται να χρησιμοποιήσουν τα wikis, είτε τείνουν να τα χρησιμοποιούν ελάχιστα. Παράλληλα, ερευνητικά γνωρίζουμε ότι η συνεργασία μεταξύ των φοιτητών στην περίπτωση των wikis είναι περιορισμένη. Για παράδειγμα, οι φοιτητές τείνουν να διαβάζουν μόνο τις δικές τους συνεισφορές και να αγνοούν τα κείμενα των συμφοιτητών τους, όπως επίσης και να αναθεωρούν μικρό αριθμό σελίδων. Μάλιστα, ακόμα και στην περίπτωση αναθεώρησης σελίδων, η πλειοψηφία των φοιτητών πραγματοποιεί μικρό αριθμό αναθεωρήσεων. Τέλος, οι απόψεις των φοιτητών ως προς τη μαθησιακή αξία τωνwikis δεν είναι πάντοτε θετικές καθώς σε πολλές περιπτώσεις προτιμούν να εργάζονται αυτόνομα αντί να συνεργάζονται με άλλους φοιτητές.

το πρόγραμμα εστιάζεται στην ανάπτυξη, εφαρμογή και αξιολόγηση δραστηριοτήτων για wikis στα πλαίσια προπτυχιακών μαθημάτων. Το πρόγραμμα χρησιμοποιεί τη μέθοδο του σχεδιαστικού πειράματος

και επιδιώκει το σχεδιασμό μιας δραστηριότητας η οποία θα λύνει κάποια από τα προβλήματα που έχουν εντοπιστεί στη βιβλιογραφία σχετικά με τις εφαρμογές τωνwikis στην εκπαίδευση.

το μάθημα στοχεύει στην εξοικείωση των φοιτητών με τις διάφορες κατηγορίες εκπαιδευτικών λογισμικών και τις μαθησιακές θεωρίες που λανθάνουν πίσω από κάθε κατηγορία.

να σχεδιάζουν, να υλοποιούν και να αξιολογούν διδακτικά σενάρια αξιοποιώντας εκπαιδευτικά λογισμικά.

τη συλλογική συγγραφή (α) γλωσσαρίου όρων

συνηθισμένων ερωτήσεων.

θα έπρεπε να επιμεληθεί τη συγγραφή πέντε όρων και να συνεισφέρει σε πέντε άλλους όρους.

η συμμετοχή των φοιτητών είχε αυξηθεί σημαντικά, η αλληλεπίδραση online ήταν ελάχιστη

Στην αναθεωρημένη της μορφή, η δραστηριότητα περιλάμβανε τη συλλογική συγγραφή: (α) γλωσσαρίου όρων, (β) συνηθισμένων ερωτημάτων, (γ)ιστορικών πτυχών, (δ) εφαρμογών και παραδειγμάτων, (ε) νοήματος, (στ) σεναρίων διδασκαλίας, (ζ)παρουσιάσεων λογισμικού και (η) συναφούς υλικού

ΜediaWiki

ένας φοιτητής έχει δύο γενικές δυνατότητες παρέμβασης: ανάγνωσης υπάρχοντος κειμένου και συνεισφοράς νέου κειμένου (ή άλλου υλικού).

εξέταση των αναγνώσεων αποτελεί μια πρώτη ένδειξη συμμετοχής καθώς δείχνει το πόσο συχνά οι σελίδες του wiki προσπελάστηκαν από τους φοιτητές. Η εξέταση των αναθεωρήσεων αποτελεί μια δεύτερη ένδειξη συμμετοχής καθώς καταδεικνύει το βαθμό επεξεργασίας που υπέστη κάθε σελίδα. Τέλος, ο αριθμός των αναθεωρήσεων ανά φοιτητή δηλώνει το βαθμό που οι φοιτητές συμμετείχαν στη δημιουργία του wiki.

Όσο περισσότεροι φοιτητές παίρνουν μέρος στις αναθεωρήσεις μιας σελίδας, τόσο περισσότερο αποτελεί η σελίδα αυτή προϊόν συλλογικής επεξεργασίας και συνεισφοράς.

Παρά το ενδιαφέρον που παρουσιάζουν οι εφαρμογές της δεύτερης γενιάς του παγκόσμιου ιστού στην εκπαίδευση, υπάρχουν πολλές κρίσιμες λεπτομέρειες για την εφαρμογή τους στην τριτοβάθμια εκπαίδευση που απομένουν αδιερεύνητες. Ειδικά όσον αφορά τις εφαρμογές των wiki στην εκπαίδευση, η βιβλιογραφία έχει αναδείξει μερικά σημαντικά προβλήματα

μικρής συμμετοχής των φοιτητών--- περιορισμένης online συνεργασίας μεταξύ τους

παρά τις αλλαγές που πραγματοποιήθηκαν στην υλοποίηση του 3ου σχεδιαστικού κύκλου, δεν παρατηρήθηκαν βελτιώσεις στο βαθμό που θα αναμέναμε. Ειδικότερα, παρά την αύξηση σε απόλυτες τιμές, δεν παρατηρήθηκαν στατιστικώς σημαντικές διαφορές υπέρ του 3ου κύκλου σε δύο από τις τρεις μεταβλητές που εξετάστηκαν

η συμμετοχή των φοιτητών στο wiki κινήθηκε σε πολύ υψηλά επίπεδα χωρίς να υπάρχει ελάχιστη υποχρεωτική συμμετοχή, στοιχείο που αποτελεί σαφή ένδειξη βελτίωσης σε σχέση με τα διαθέσιμα βιβλιογραφικά δεδομένα

επεξεργάστηκαν κατά μέσο όρο πολύ περισσότερο τις σελίδες του wiki.

Συμπερασματικά, τα αποτελέσματα της μελέτης δείχνουν ότι σε γενικές γραμμές η συμμετοχή των φοιτητών στη δραστηριότητα του wiki ήταν επιτυχημένη, κυρίως ως προς τον βαθμό που κάθε σελίδα αποτέλεσε αντικείμενο επεξεργασίας από τους φοιτητές.

Δήμητρα
Davis, V. A. (2006, October 12). The web 2.0 classroom. Ανακτήθηκε στις 12 Απριλίου, 2012από K12 OnlineConference: [] **Web 2.0:** Οι χρήστες από απλοί αναγνώστες γίνονται δημιουργοί διαδικτυακής πληροφορίας Περιλαμβάνει blogs, wikis, podcasts, video sharing, photo sharing, web page creation, social bookmarking, cell phones, iPods… Ο όρος δεν αναφέρεται μόνο στο διαδίκτυο αλλά και τις συσκευές με τις οποίες έχουμε πρόσβαση σε αυτό.. Ασφάλεια και Προστασία Προσωπικών Δεδομένων  στο διαδίκτυο Πληροφοριακή παιδεία InternetCitizenship (Διαδικτυακή κουλτούρα) Διαδικτυακή ομαδική εργασία Σκόπιμες Διαδικτυακές δραστηριότητες Εμπλεκόμενος καθηγητής Η web 2.0 τάξη δεν είναι μια παγιωμένητάξη, αλλά μία τάξη που συνεχώς εξελίσσεται. Τε εργαλεία μεταβάλλονται ανάλογα με τις ανάγκες. Οι μαθητές πρέπει να χρησιμοποιούν το διαδίκτυο γιατί παιδιά δίχως διαδικτυακή παιδεία είναι τα αυριανά θύματα του διαδικτύου.
 * Αρχέςαποτελεσματικής web 2.0 τάξης **
 * Συμπεράσματα **

Engstrom, M. E., & Jewett, D. (2005). Collaborative learning the wiki way. TechTrends, 49(6), 12-15 Δημιουργία ενός wiki με θέμα «The Damming of the Missouri River», ένα πιο σημαντικά φυσικά γεωγραφικά θέματα στην περιοχή. Το wiki μπορούσε να επεξεργαστεί καθένας ανάμεσα σε 11 γεωγραφικά διασπαρμένες τάξεις, με σκοπό συνεργατική επίλυση του θέματος.

**Στόχος**: Διερευνητική και συνεργατική επίλυση προβλήματος ανάμεσα σε μαθητές μέσης εκπαίδευσης.

Στόχος του project ήταν η διερευνητική μάθηση, συνεργατική έρευνα και ανάλυση. Τα σχολεία χωρίστηκαν σε ομάδες, που αντιπροσώπευαν ένα μείγμα απόγεωγραφική , πολιτισμική και οικονομική διαφοροποίηση. Το wiki ήταν το εργαλείο που θα προωθούσε αυτή τη συνεργασία καθώς:
 * Γιατί **** wiki **** ? **
 * Εύκολο στη χρήση
 * Συνεργατικό περιβάλλον- πολλοί συγγραφείς
 * Οργανώνονται κατά θέματα
 * Καταγράφεται το ιστορικό
 * Επιτρέπει μόνο στα μέλη να επεξεργάζονται σελίδες
 * δεν επιτρέπεται η ταυτόχρονη συνεργασία μιας σελίδας, βγαίνει μήνυμα ότι είναι κλειδωμένη από άλλο χρήστη

** Οργάνωση και Διαχείριση του **** wiki **

11 καθηγητές και 400 μαθητές οργανώθηκαν σε ομάδες των 4- 6ατόμων

Κάθε καθηγητής επέλεγε ένα από τα παρακάτω θέματα: Ροή του ποταμού, μείωση φυσικών οικότοπων, δικαιώματα νερού ανά φυλή και καθίζηση. Οι μαθητές επέλεγαν επίσης θέμα και ανάλογα με το θέμα χωριζόντουσαν σε ομάδες και έπαιρναν υλικό. Επειδή ήταν πάρα πολλοί μαθητές και πολλές οι σελίδες, οι μαθητές μπορούσαν να επεξεργαστούν μόνο τη σελίδα της δικής τους ομάδας. Οι καθηγητές είχαν πρόσβαση σε όλες. Κάθε βδομάδα έβαζαν στις σελίδες παρακινητικά ερωτήματα σχετικά με το θέμα. Πριν το τέλος του project, οι μαθητές είχαν πρόσβαση σε όλες τις σελίδες για αν βλέπουν τι είχαν γράψει και οι άλλες ομάδες.

__ Εκπαιδευτικά θέματα __ __ Τεχνολογικά θέματα __
 * Συμπεράσματα και συζήτηση **
 * Οι καθηγητές είπαν ότι αυξήθηκα οι τεχνολογικές τους δεξιότητες μέσω του project, όμως δυσκολεύτηκαν στη χρήση του wiki.
 * Οι καθηγητές εξέφρασαν ανησυχία ότι οι μαθητές δεν έκαναν ανταλλαγή ιδεών αλλά απλά posts.
 * εκπαιδευτικοί θα μπορούσαν με τη χρήση των ΤΠΕ να προτρέπουν τους μαθητές σε κριτική σκέψη
 * η δραστηριότητα έγινε στο σχολικό εργαστήριο, με αποτέλεσμα να πρέπει να γίνεται ταυτόχρονη επεξεργασία των wikipage και έτσι ο μαθητές δεν μπορούσαν να συμμετέχουν παράλληλα.
 * Περιορισμός πρόσβασης στο διαδίκτυο.

Τσίγκου, Α. (2012). Οπτικός εγγραμματισμός μαθητών δημοτικού με τη χρήση συνεργατικού περιβάλλοντος μάθησης (wiki). Πρακτικά 6ου Πανελλήνιου Συνεδρίου ‘’Διδακτική της Πληροφορικής’’. Φλώρινα, 20-22 Απριλίου. Αναπτύχτηκε σε μαθητές ΣΤ΄ τάξης η διδακτική εφαρμογή, κατά την οποία προσεγγίστηκαν ζωγραφικά έργα της Αναγέννησης σε wiki. Χρόνος δραστηριότητας 6 δίωρα. Οι μαθητές είχαν από την Ε΄ τάξη αποκτήσει καλή επαφή με τις ΤΠΕ, όμως δεν είχαν καμιά σχετική εμπειρία με τα wiki.- το 50% ήταν εξοικειωμένο με τη χρήση κοινωνικών δικτύων.

20 μαθητές δημιούργησαν 9 ομάδες, κάθε ομάδα των 2 ή 3 μαθητών είχε ως στόχο την έρευνα στο διαδίκτυο για τη ζωή και το έργο 9 σπουδαίων ζωγράφων της Αναγέννησης και στη συνέχεια την καταγραφή και παρουσίαση του πολυμεσικού υλικού στις σελίδες του wiki. Δόθηκαν πρώτα οδηγίες στου μαθητές για τη λειτουργία του wiki αλλά και έντυπα φύλλα εργασίας για την κριτική ανάγνωση συγκεκριμένων πινάκων. Οι κειμενοποιημένες απαντήσεις καταγράφονται στη σελίδα τους κάτω από τον προς μελέτη πίνακα. Στο τέλος, κάθε ομάδα μπορούσε να μπει στις σελίδες των υπόλοιπων ομάδων και να διαβάσει ή να σχολιάσει τις εργασίες τους. Σε ξεχωριστή ώρα θα έπρεπε να παρουσιάσει την εργασία της στις υπόλοιπες ομάδες. **Αξιολόγηση και Αποτελέσματα** Η εργασία σε ομάδες και η χρήση των ΤΠΕ δημιουργούν ευχάριστο κλίμα στην τάξη και διασφαλίζουν την ποιότητα στην εκπαιδευτική διαδικασία. Στα πλαίσια μιας σωστής σχεδίασης, ένα συνεργατικό περιβάλλον μάθησης wiki μπορεί να χρησιμοποιηθεί με επιτυχία για την υποστήριξη της συνεργασίας σε πραγματικές εκπαιδευτικές συνθήκες και να αποτελέσει μία ευέλικτη και αποδοτική μορφή συνεργατικής μάθησης στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση.
 * Αναπτύχθηκε συνεργασία, επικοινωνία και αλληλεπίδραση, διευκολύνθηκε η διαμοίραση της γνώσης και η ανταλλαγή ιδεών.
 * Σε όλη τη διάρκεια πραγματοποιήθηκε διαμορφωτική αξιολόγηση
 * Στο τέλος οι μαθητές έκαναν τελική αξιολόγηση του προγράμματος, του εαυτού τους, των συνεργατών τους και του δασκάλου τους.
 * Σαν μέσο για τη συλλογή δεδομένων και την εξαγωγή συμπερασμάτων χρησιμοποιήθηκε ερωτηματολόγιο και συνέντευξη.
 * Οι περισσότεροι μαθητές επιβεβαίωσαν την ευκολία χειρισμού του wiki, την ελκυστικότητα του μέσου και την ενθάρρυνση που τους παρείχε. Τους άρεσε η δυνατότητα παρακολούθησης της δουλειάς των άλλων ομάδων, ώστε να συγκρίνουν.
 * Τους δόθηκε η δυνατότητα να σκεφτούν κριτικά και να αναπτύξουν δεξιότητες οπτικού εγγραμματισμού.
 * Τεχνικά προβλήματα, όπως τη δυσκολία εισαγωγής στοιχείων για τη δημιουργία e-mail, τη δυσκολία επιλογής μουσικής. Ζήτησαν περισσότερο χρόνο επίβλεψης από το δάσκαλο.
 * Συμπεράσματα **

Δημήτρης
**Γενικές ιδιότητες των Wikis **

**Τυπικές περιοχές χρήσης των Wikis. **
 * To **// Wiki //** είναι ένα εργαλείο που οργανώνει την δική του κοινότητα και παρέχει δημοκρατική συνεργασία (Barton 2004) ||
 * H μορφή της γλώσσας του **// Wiki //** είναι απλούστερη και πιο χρήσιμη από την HTML, ενώ οι υπερσυνδέσμοι μπορούν να δημιουργηθούν χωρίς να απαιτείται προγραμματισμός (Lamb, 2004). ||
 * Ένα **// Wiki //** βασίζεται στην ποιότητα της πληροφορίας και όχι στην εμφάνιση του. ||
 * Ο χρήστης μπορεί να δει της διάφορες εκδόσεις της κάθε σελίδας μέσα από το ιστορικό. ||
 * Επειδή το **// Wiki //** δημιουργείται και ανανεώνεται από την κοινότητα, οι παρατηρήσεις-αντιδράσεις είναι γρήγορες και αποτελεσματικές. ||

**Πιθανά προβλήματα στην χρήση των Wikis. **
 * ** Ανταλλαγή ιδεών: ** Όταν ξεκινάει μια διεργασία οι συμμετέχοντες μπορούν να κληθούν για να προσθέσουν άρθρα ή απόψεις. ||
 * ** Ομαδικές εργασίες: ** Στις περιπτώσεις αυτές τα Wiki μπορούν να λειτουργήσουν ως Intranet όπου οι χρήστες επικοινωνούν, μοιράζονται πόρους και γράφουν αναφορές ή βιβλία. ||
 * ** Συλλογή συνδέσμων: ** Δίνει τη δυνατότητα σε όλους τους χρήστες να ανεβάσουν τα αρχεία, να κάνουν σχόλια, κλπ. ||
 * ** Συγγραφή κειμένων: ** Είναι ένα ιδανικό εργαλείο για να εκφράσει κανείς τις θέσεις του, τις ιδέες του και γενικότερα οποιοδήποτε νομικά αποδεκτό θέμα. ||
 * ** Δημιουργία ομαδικού χαρτοφύλακα ( **** Portfolio **** ): ** Κάθε εταιρία-οργανισμός μπορεί να χρησιμοποιήσει ένα **// wiki //**, προκειμένου να να φορτώσει το προφίλ και το έργα που έχει υλοποιήσει. ||

**οι άξονες της «//μάθησης 2.0//» με την βοήθεια ενός //Wiki //. ** Γνώσης || Κάθε σπουδαστής εκπονεί, γράφει και αναρτά την εργασία του || των σπουδαστών της ίδιας ειδικότητας || ομότιμοι || Όλοι έχουν τα ίδια δικαιώματα || εφαρμογές σε ανοικτά περιβάλλοντα μάθησης. || Από το CD εργασιών μιας τάξης ή το Ιντρανέτ στο Διαδίκτυο (κοινωνικός Παγκόσμιος ιστός) ||
 * Όλο το περιεχόμενο είναι τροποποιήσιμο από οποιονδήποτε χρήστη. Ο δημιουργός του **// Wiki //** μπορεί να θελήσει να περιορίσει την τροποποίηση ορισμένων σελίδων. ||
 * Μια σελίδα μπορεί να είναι ανεπιθύμητη για να εκδοθεί στο **// Wiki //** . Τα **// Wikis //** όμως δεν έχουν τέτοιου είδους δυνατότητες. ||
 * Η ταυτόχρονη επεξεργασία επιτρέπεται, αλλά δεν είναι επιτυχής. Όταν ταυτόχρονα δύο άτομα προσπαθούν να γράψουν στην ίδια σελίδα τα **//wikis//** κλειδώνονται. ||
 * ** α/α ** || **Άξονες της “γνώσης 2.0”** || **Πώς εξασφαλίζονται από το wiki** ||
 * ** 1 ** || Μαθητοκεντρική σχεδίαση της
 * ** 2 ** || Από τις κοινότητες πρακτικής στην κοινωνική δικτύωση || Από τα όρια μιας τάξης στο σύνολο
 * ** 3 ** || Oι μαθητές και οι δάσκαλοι είναι
 * ** 4 ** || Aπό παραδοσιακές μαθησιακές

**Χρήση των Wikis σε μαθησιακά περιβάλλοντα.**
 * Οι μαθητές μπορούν να χρησιμοποιούν ένα **//wiki//** για τις ερευνητικές τους εργασίες, με το **// W //****// iki //** να ενεργεί ως συνεχή αναφορά της εργασίας. ||
 * Τα **//Wikis//** μπορούν να χρησιμοποιηθούν από τους φοιτητές, για να προσθέσουν περιλήψεις από τις σκέψεις τους μέσα από το διάβασμα που έχει κάνει ο καθένας ατομικά, χτίζοντας στην συνέχεια μια συνεργατική βιβλιογραφική εργασία. ||
 * Στην εξ αποστάσεως εκπαίδευση, ο δάσκαλος μπορεί να δημοσιεύει πόρους, όπως διδακτέα ύλη και σημειώσεις. Οι μαθητές παράλληλα μπορούν να επεξεργαστούν και να σχολιάζουν το υλικό άμεσα. ||
 * Τα **//Wikis//** μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως βάση γνώσεων για τους δασκάλους, δίνοντάς τους τη δυνατότητα να μοιραστούν τις σκέψεις τους με άλλους συναδέλφους. ||
 * Τα **// W //****// ikis //** βοηθούν τους μαθητές για να προσθέσουν online σημειώσεις και να δουν τις αλλαγές που έκαναν οι φίλοι τους. ||
 * Τα **// Wikis //** μπορούν να λειτουργήσουν ως πηγή γνώσης για τους ίδιους τους μαθητές (π.χ. wikipedia) ||
 * Τα **// Wikis //** μπορούν να λειτουργήσουν ως εννοιολογικοί χάρτες. Τα κείμενα περιέχουν συνδέσμους που οδηγούν σε άλλες πηγές-θεωρίες-έννοιες. ||

μορφή και σε χαρτί. Διόρθωμα στο χαρτί. Μεταφορά διορθώσεων στην ψηφιακή μορφή με στόχο την αποθήκευση σε CD και ενδεχομένως (πρακτικά όχι) ανάρτηση στο Διαδίκτυο. || Διόρθωμα απ' ευθείας στην ψηφιακή έκδοση του wiki. Το υλικό είναι πάντα αναρτημένο. || χρόνω υλικό είναι διάσπαρτο σε διάφορα CD και άρα δύσχρηστο· απαιτείται συγκέντρωση και περαιτέρω επεξεργασία. || Το συσσωρευόμενο συν τω χρόνω υλικό είναι πάντα διαθέσιμο και ταξινομημένο χρονολογικά στο wiki || αρκετά, δεν είναι ευρέως διαθέσιμο. || Το υλικό είναι ευρέως διαθέσιμο προς αξιοποίηση. Το wiki συσσωρεύει όλο και περισσότερο υλικό και αποκτά συσσωρευόμενη αξία. || χρησιμοποιούν παραδοσιακές μεθόδους. || Οι σπουδαστές και ο καθηγητής χρησιμοποιούν σύγχρονες τεχνολογίες του Web 2.0. || καλλιεργείται μόνο μέσα στην τάξη. || To wiki τονώνει το συναίσθημα τόσο της μικρής ομάδας (τάξης) όσο και μιας μεγαλύτερης κοινότητας. ||
 * **α/α** || **Πριν (χωρίς wiki)** || **Μετά (με τη χρήση του wiki)** ||
 * ** 1 ** || Διανομή συνοδευτικού εκπαιδευτικού υλικού αρχικά σε CD/DVD, ύστερα με μνήμες USB. || Ανάρτηση συνοδευτικού εκπαιδευτικού υλικού στο wiki (ανά πάσα στιγμή) ||
 * ** 2 ** || Παράδοση εργασιών σε ψηφιακή
 * ** 3 ** || Το συσσωρευόμενο συν τω
 * ** 4 ** || Το υλικό δεν αξιοποιείται
 * ** 5 ** || Οι μαθητές και ο καθηγητής
 * ** 6 ** || To συναίσθημα της κοινότητας

** Βιβλιογραφία ** ** Α. Ανδρεάτος ** (2008). Χρήση wiki για την υποστήριξη Συνθετικών Εργασιών, Τομέας Πληροφορικής και Υπολογιστών, Σχολή Ικάρων ** Κων/νος Δημητρακάκης, **** & Αλιβίζος Σοφός ****. ** (2011). Web 2.0: Εργαλεία και εφαρμογές - εκπαιδευτική αξιοποίηση τους - Ψηφιακή ετοιμότητα των εκπαιδευτικών: Ερευνητική προσέγγιση ώς προς τις εμπειρίες των χρηστών, συνέδριο ΤΠΕ Πειραιάς ** Sahin Gokcearslan, & Seher Ozcan. ** (2011). Place of Wikis in Learning and Teaching Process, Procedia - Social and Behavioral Sciences